0312 911 83 10
·
[email protected]
·
Pzt-Cuma 09:00-18:00
DANIŞMANLIK

Vergi Uyuşmazlıklarında Avukatla Temsil: Dava Türleri, Süreler ve Kanun Yolları

Vergi Uyuşmazlıklarında Avukatla Temsil: Dava Türleri, Süreler ve Kanun Yolları

Kısa cevap: Vergi davaları kısa sürelere ve teknik usul kurallarına bağlıdır; bu nedenle süreci incelemeden itibaren bir vergi avukatıyla yürütmek önem taşır. Vergi mahkemesinde dava açma süresi kural olarak tebliği izleyen günden itibaren 30 gün, ödeme emrine karşı 15 gündür. Vergi mahkemesi kararına karşı 30 gün içinde bölge idare mahkemesinde istinaf, kanunda sayılan hallerde 30 gün içinde Danıştay’da temyiz yoluna başvurulabilir.

213 sayılı Vergi Usul Kanunu başta olmak üzere vergi mevzuatından doğan uyuşmazlıklar, idari yargı ile ceza yargısının kesiştiği ve kısa sürelere bağlı bir alandır. Mükellef davasını kendisi takip edebileceği gibi bir avukatı vekil de tayin edebilir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) m.31, tarafların vekilleri bakımından hukuk muhakemesi hükümlerine atıf yapar; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.71 ise şöyledir:

“Dava ehliyeti bulunan herkes, davasını kendisi veya tayin ettiği vekil aracılığıyla açabilir ve takip edebilir.” (HMK m.71)

Uygulamada bu alanda çalışan avukatlar vergi avukatı olarak anılır. Bu sayfada vergi incelemesinden Danıştay temyizine kadar sürecin aşamaları, her aşamada işleyen süreler ve vekilin bu aşamalarda üstlendiği işler özetlenmektedir.

Vergi Uyuşmazlıklarında Avukat Hangi Aşamalarda Görev Alır?

Vergi uyuşmazlığı çoğu zaman dava açılmadan önce başlar; vergi avukatı da bu nedenle yalnız davada değil, davadan önceki aşamalarda da görev alır. Başlıca aşamalar şunlardır:

  • Vergi incelemesi: İnceleme sırasında gerekli görülen hallerde düzenlenen tutanaklara ilgililerin itiraz ve mülahazaları da geçirilir ve tutanağın bir nüshası mükellefe bırakılır (213 sayılı Vergi Usul Kanunu, VUK m.141). İlgililer tutanağı imzalamaktan çekinirse, tutanakta söz konusu edilen olaylar ve hesap durumlarını içeren defter veya belgeler rızaya bakılmaksızın alınır ve tarh edilen vergiler ile kesilen cezalar kesinleşinceye kadar geri verilmez; ilgililer tutanağı imzalayarak bunları her zaman geri alabilir, yeter ki bu defterler suç delili olmasın (VUK m.141).
  • İzaha davet: Vergi incelemesine başlanmadan veya takdir komisyonuna sevk edilmeden önce yapılan ön tespit hakkında, tespit tarihine kadar ihbarda bulunulmamış olması kaydıyla mükellef izaha davet edilebilir. İzaha davet yazısının tebliğinden itibaren otuz gün içinde izahta bulunulur; kendisine izaha davet yazısı tebliğ edilen mükellef, davet konusu tespitle sınırlı olarak pişmanlık hükümlerinden yararlanamaz. İzah sonucunda vergi ziyaına sebebiyet verilmediği anlaşılırsa mükellef bu tespitle ilgili olarak vergi incelemesine tabi tutulmaz ve takdir komisyonuna sevk edilmez. İzah yeterli bulunmazsa, değerlendirme yazısının tebliğinden itibaren otuz gün içinde beyanın verilmesi, tamamlanması veya düzeltilmesi ve verginin aynı sürede gecikme zammı oranında zamla ödenmesi şartıyla vergi ziyaı cezası, ziyaa uğratılan vergi üzerinden %20 oranında kesilir; bu durum vergi incelemesi yapılmasına ve gerekirse tarhiyatın ikmaline engel değildir (VUK m.370). Ön tespit VUK m.359’da yazılı fiillere ilişkinse mükellef izaha davet edilmez; şu kadar ki, sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge kullanma fiilinin işlenmiş olabileceğine dair yapılan ön tespitlerde, kullanılan belge tutarı kanunda belirlenen yıllık tutarı geçmeyen veya bu tutarı geçse bile ilgili yıldaki toplam mal ve hizmet alışlarının %5’ini aşmayan mükelleflere ön tespite ilişkin yazı tebliğ edilebilir. Bu mükellefler de yazının tebliğinden itibaren otuz gün içinde beyanını düzeltir ve vergiyi aynı şartlarla öderse ceza %20 oranında kesilir; tespitle sınırlı olarak pişmanlık hükümlerinden yararlanamazlar.
  • Uzlaşma: Tarhiyat sonrası uzlaşmanın konusu, tarh edilen vergilere ilişkin vergi ziyaı cezaları ile kanunda belirlenen tutarı aşan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarıdır; uzlaşma talebi vergi ihbarnamesinin tebliğinden itibaren otuz gün içinde yapılır. VUK m.359’da yazılı fiillerle vergi ziyaına sebebiyet verilmesi halinde kesilen ceza, bu fiillere iştirak edenlere kesilen ceza ve VUK m.370’in (b) fıkrası kapsamında ön tespit yazısı tebliğ edilen mükelleflere bu maddeye göre kesilen ceza uzlaşma kapsamı dışındadır (VUK ek m.1). Uzlaşma, vergi ziyaına sebebiyet verilmesinin kanun hükümlerine yeterince nüfuz edememekten veya yanılmadan kaynaklandığının, vergi hatası ya da her türlü maddi hata bulunduğunun veya yargı kararları ile idare arasında görüş farklılığı olduğunun ileri sürülmesi halinde mümkündür; kanunda belirlenen tutarı aşmayan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarında ise uzlaşma yerine cezada indirim oranı yüzde elli artırımlı uygulanır; bu tutarın tespitinde cezayı gerektiren fiil bazında kesilecek toplam ceza tutarı dikkate alınır. Uzlaşma vaki olmaz veya temin edilemezse yeniden uzlaşma talebinde bulunulamaz. Uzlaşmanın vaki olmadığına dair tutanağa idarenin nihai teklifi yazılır; mükellef dava açma süresinin sonuna kadar teklif edilen cezayı kabul ettiğini yazılı olarak bildirirse uzlaşma sağlanmış sayılır (VUK ek m.1). Uzlaşma talebinde bulunan mükellef, uzlaşma talep ettiği ceza için ancak uzlaşma vaki olmadığı takdirde dava açabilir; üzerinde uzlaşılan ve tutanakla tespit olunan hususlar hakkında dava açılamaz ve hiçbir mercie şikayette bulunulamaz (VUK ek m.6, VUK ek m.7). Uzlaşma vaki olmazsa, dava açma süresi bitmiş veya 15 günden az kalmışsa bu süre, uzlaşmanın vaki olmadığına dair tutanağın tebliğinden itibaren 15 gün olarak uzar; uzlaşma talebinden önce açılmış dava ise uzlaşma işlemi sonuca bağlanmadan vergi mahkemesince incelenmez; herhangi bir sebeple incelenir ve karara bağlanırsa bu karar hükümsüz sayılır (VUK ek m.7). Madde bu uzamayı uzlaşma talep edilen ceza için öngörür; uzlaşma konusu olmayan vergi aslına karşı dava bakımından ihbarnamenin tebliğiyle başlayan otuz günlük süre ayrıca gözetilmelidir.
  • Cezada indirim: Uzlaşma veya dava yerine, ikmalen, resen veya idarece tarh edilen vergiyi ve vergi ziyaı, usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarının yarısını ihbarnamenin tebliğinden itibaren otuz gün içinde vergi dairesine başvurarak vadesinde veya 6183 sayılı Kanunda belirtilen türden teminat göstererek vadenin bitmesinden itibaren üç ay içinde ödeyeceğini bildiren mükellef bakımından kesilen cezanın yarısı indirilir. Ödeneceği bildirilen vergi ve ceza bu süre içinde ödenmez veya dava konusu yapılırsa indirimden yararlanılamaz (VUK m.376).
  • Özel esaslar uygulaması: Özel esaslara alınma işlemine karşı vergi mahkemesinde iptal davası açılabilir.
  • Ödeme emri ve e-haciz: 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun kapsamında tebliğ edilen ödeme emrine karşı dava ve yürütmenin durdurulması istemi.
  • Vergi kaçakçılığı suçu: VUK m.359 kapsamındaki fiiller nedeniyle ceza mahkemesinde görülen yargılamada müdafilik.

Vergi Davası Hangi Aşamalardan Geçer?

Bir vergi uyuşmazlığı genellikle şu sırayı izler: vergi incelemesi, vergi inceleme raporu, vergi ve ceza ihbarnamesinin tebliği, vergi mahkemesinde dava, bölge idare mahkemesinde istinaf ve Danıştay’da temyiz. Dava açma süresi İYUK m.7/1’de düzenlenmiştir:

“Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür.” (İYUK m.7/1)

Bu süre; tebliğ yapılan hallerde tebliğin, tahakkuku tahsile bağlı olan vergilerde tahsilatın, tevkif yoluyla alınan vergilerde istihkak sahiplerine ödemenin, tescile bağlı vergilerde tescilin yapıldığı, idarenin dava açması gereken konularda ise ilgili merci veya komisyon kararının idareye geldiği tarihi izleyen günden başlar (İYUK m.7/2-b).

Davanın tahsile etkisi İYUK m.27/4’te düzenlenmiştir:

“Vergi mahkemelerinde, vergi uyuşmazlıklarından doğan davaların açılması, tarh edilen vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümlerin ve bunların zam ve cezalarının dava konusu edilen bölümünün tahsil işlemlerini durdurur.” (İYUK m.27/4)

İhtirazi kayıtla verilen beyannameler üzerine yapılan işlemlerden ve tahsilat işlemlerinden dolayı açılan davalar ise tahsil işlemini durdurmaz; bu davalarda yürütmenin durdurulması ayrıca istenebilir. İşlemden kaldırılan vergi davası dosyalarında da tahsil işlemi devam eder; bu şekilde işlemden kaldırılan dosyanın yeniden işleme konulması da tahsil işlemini durdurmaz (İYUK m.27/4).

Vergi mahkemesi kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine istinaf yoluyla başvurulabilir; konusu kanunda belirlenen parasal sınırı geçmeyen vergi davalarında verilen kararlar kesindir ve bunlara karşı istinaf yoluna başvurulamaz (İYUK m.45). Parasal sınırlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır; istinaf ve temyiz yolunun açık olup olmadığı belirlenirken davanın açıldığı tarihteki sınır esas alınır. Temyiz incelemesi Danıştay’ın vergi dava dairelerince yapılır ve temyiz yolu kanunda sayılan davalar ile parasal sınırlar bakımından açıktır (İYUK m.46). Bu kapsamda olmayan davalarda da bölge idare mahkemesinin istinaf incelemesinde ilk derece mahkemesi kararını kaldırarak yeniden verdiği kararlar, tebliğinden itibaren otuz gün içinde Danıştay’da temyiz edilebilir; ancak kanunda sayılan bazı dava ve işlerde, örneğin tek hakimle görülen davalarda, yeniden verilen karar ile ilk derece kararı arasındaki farkın kanunda belirtilen parasal sınırı geçmediği hallerde ve yalnız vekalet ücreti ile yargılama giderlerine ilişkin kararlarda bu yola başvurulamaz (İYUK m.46/2).

Gelir İdaresi Başkanlığı, Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı ve Danıştay Ankara’dadır. Ankara’daki vergi mahkemelerinin kararlarına karşı istinaf incelemesi Ankara Bölge İdare Mahkemesinin vergi dava dairelerince yapılır. Ankara’da görev yapan bir vergi avukatı bakımından dosyanın ilk derece, istinaf ve temyiz aşamaları aynı şehirde yürür.

Vergi Uyuşmazlıklarında Hangi Süre Hangi Tebliğle Başlar?

Tebliğ edilen işlemBaşvuruSüre
İzaha davet yazısıİzahta bulunma30 gün (VUK m.370)
Vergi ve ceza ihbarnamesiVergi mahkemesinde dava30 gün (İYUK m.7)
Vergi ve ceza ihbarnamesiUzlaşma talebi30 gün (VUK ek m.1)
Uzlaşmanın vaki olmadığına dair tutanakVergi mahkemesinde davaKalan dava açma süresi; süre bitmiş veya 15 günden az kalmışsa 15 gün (VUK ek m.7)
Ödeme emriVergi mahkemesinde dava15 gün (6183 sayılı Kanun m.58)
Vergi mahkemesi kararıİstinaf30 gün (İYUK m.45)
Bölge idare mahkemesi kararıTemyiz30 gün (İYUK m.46)

Sürelerin ayrıntısı vergi uyuşmazlıkları yazısında ele alınmıştır.

Vergi Uyuşmazlıklarında Hangi Davalar Açılır?

Tarhiyat İptal Davaları

Vergi inceleme raporuna dayalı olarak yapılan tarhiyata ve kesilen cezalara karşı vergi mahkemesinde iptal davası açılır. Bu davalarda uyuşmazlık çoğunlukla matrah farkının dayandığı tespitlerin yeterliliği, ispat yükü ve tutanaklardaki beyanların değerlendirilmesi üzerinde toplanır.

Vergi Kaçakçılığı Ceza Davaları

VUK m.359 uyarınca defter ve kayıtlarda hesap ve muhasebe hilesi yapılması, defter ve belgelerin gizlenmesi ve muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenlenmesi veya kullanılması halinde on sekiz aydan beş yıla kadar; sahte belge düzenlenmesi veya kullanılması halinde üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür. Varlığı noter tasdik kayıtları veya sair suretlerle sabit olduğu halde, inceleme sırasında vergi incelemesine yetkili kimselere defter ve belgelerin ibraz edilmemesi de gizleme olarak kabul edilir (VUK m.359). Bu yargılama vergi mahkemesindeki davadan ayrı olarak ceza mahkemesinde yürür. Kaçakçılık suçlarını işleyenler hakkında hapis cezasının uygulanması, vergi ziyaı cezasının ayrıca uygulanmasına engel değildir. Pişmanlık şartlarına uygun olarak durumu ilgili makamlara bildirenler hakkında bu madde hükmü uygulanmaz. Bu fiillerle verginin ziyaa uğratıldığının tespit edilmesine bağlı olarak tarh edilen verginin, gecikme faizi ve gecikme zammının tamamı ile kesilen cezaların yarısı ve buna isabet eden gecikme zammı soruşturma evresinde ödenirse verilecek hapis cezası yarı oranında, kovuşturma evresinde hüküm verilinceye kadar ödenirse üçte bir oranında indirilir; tarh edilen vergi ve vergi aslına bağlı olarak kesilen cezanın bulunmadığı durumlarda ise ceza yarı oranında indirilir (VUK m.359).

Ödeme Emri ve e-Haciz Davaları

Ödeme emrine karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde vergi mahkemesinde dava açılır. Borcun bulunmadığı, kısmen ödendiği veya zamanaşımına uğradığı ileri sürülebilir (6183 sayılı Kanun m.58). Borcun bir kısmına itiraz edilirse o kısmın cihet ve miktarının açıkça gösterilmesi gerekir; aksi halde itiraz edilmemiş sayılır. Borcun tamamına yapılan itirazın tamamen veya kısmen reddi halinde borçlu, ret kararının tebliğinden itibaren 15 gün içinde mal bildiriminde bulunmak zorundadır; borcun bir kısmına yapılan itiraz ise mal bildiriminde bulunma süresini uzatmaz. Maddede anılan itiraz komisyonu deyimi, 2576 sayılı Kanun m.13 uyarınca vergi mahkemesi; itiraz deyimi ise vergi mahkemesinde dava açılması anlamını taşır. Yargı uygulamasında, usulüne uygun tebliğ edilmiş ve süresinde dava konusu edilmeyerek kesinleşmiş bir tarhiyatın esasına ilişkin itirazlar ödeme emrine karşı açılan davada incelenmez; tarhiyatın esasına karşı yol, ihbarnamenin tebliğinden itibaren işleyen dava süresidir.

Sık Sorulan Sorular

Vergi avukatı hangi işlere bakar?

Vergi incelemesi, izaha davet ve uzlaşma aşamalarında, vergi mahkemesindeki iptal davalarında, ödeme emri davalarında, istinaf ve temyiz başvurularında vekillik; vergi kaçakçılığı suçuna ilişkin ceza yargılamasında müdafilik yapar.

Vergi mahkemesinde avukatla temsil zorunlu mudur?

Hayır; mükellef davasını kendisi de takip edebilir (İYUK m.31, HMK m.71). Bununla birlikte dava açma süreleri kısa, usul kuralları tekniktir.

Vergi mahkemesinde dava açma süresi kaç gündür?

Özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde otuz gündür; ödeme emrine karşı açılacak davada süre on beş gündür (İYUK m.7/1, 6183 sayılı Kanun m.58). Elektronik tebligat sistemiyle yapılan tebliğ, tebliğin bu sistem ile muhatabına iletildiği tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır ve dava açma süresi bu tarihi izleyen günden işlemeye başlar (VUK m.107/A, İYUK m.7).

Dava açılması verginin tahsilini durdurur mu?

Tarh edilen vergi ve cezaların dava konusu edilen bölümü bakımından durdurur. Ödeme emri gibi tahsilat işlemlerine ve ihtirazi kayıtla verilen beyannameler üzerine yapılan işlemlere karşı açılan davalarda tahsil kendiliğinden durmaz; yürütmenin durdurulması istenir (İYUK m.27/4).

Sonuç

Vergi uyuşmazlıkları inceleme, izaha davet, uzlaşma, dava ve kanun yolu aşamalarından oluşur ve her aşama tebliğle başlayan kısa sürelere bağlıdır. Büro, uzmanlık anlamına gelmemek üzere, vergi incelemesi, vergi davaları, ödeme emri uyuşmazlıkları ve vergi kaçakçılığı suçlarına ilişkin ceza yargılaması alanlarında Ankara’da faaliyet göstermektedir.

Aras Hukuk Danışmanlık

İlgili Yazılar

Yorum Yazın

Call Now Button