VUK 359 Etkin Pişmanlık Ödemesi ve Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar

Vergi Usul Kanunu (VUK) 359. maddesi kapsamındaki kaçakçılık suçlarında (sahte belge düzenleme, kullanma vb.) hapis cezası riskini minimize etmenin en etkili yolu etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanmaktır. Ancak kanunun tanıdığı bu hak, uygulamada Vergi Dairelerinin sistemsel altyapı eksiklikleri ve personelin bilgi yetersizliği nedeniyle ciddi bir kaosa dönüşebilmektedir.

Bu yazımızda; teoride açık olan yasa hükmünün, pratikte ödeme aşamasında nasıl tıkandığını ve VUK 359 etkin pişmanlık ödemesi yaparken karşılaşabileceğiniz 3 temel sorunu ve çözüm yollarını, sahadaki tecrübelerimiz ışığında ele alacağız.

VUK 359 Etkin Pişmanlık Nedir ve Ne Kadar İndirim Sağlar?

7394 sayılı Kanun ile VUK 359. maddeye eklenen düzenleme uyarınca; vergi suçu işleyen mükellefler, vergi kaybını telafi etmeleri şartıyla hapis cezalarında ciddi indirimler alabilmektedir. İndirim oranları şu şekildedir:

• Soruşturma Evresinde Ödeme: Hakkınızda dava açılmadan (iddianame düzenlenmeden) ödeme yaparsanız cezada 1/2 (Yarım) oranında indirim yapılır.
• Kovuşturma Evresinde Ödeme: Dava açıldıktan sonra ancak hüküm verilmeden önce ödeme yaparsanız cezada 1/3 (Üçte Bir) oranında indirim yapılır.

Ödenmesi gereken tutar ise şudur: Vergi Aslının Tamamı + Gecikme Faizi/Zammının Tamamı + Kesilen Cezasının Yarısı.

Uygulamada Yaşanan 3 Büyük Sorun

Asliye Ceza Mahkemelerinde yargılanan müvekkillerimiz adına yaptığımız başvurularda, vergi dairelerinin bu süreci yönetmekte yetersiz kaldığını üzülerek müşahede etmekteyiz. İşte ödeme yapmak isteyenlerin karşısına çıkan “Görünmez Duvarlar”:

1. Personelin Mevzuat Hakimiyeti Eksikliği

Etkin pişmanlık, vergi dairesindeki rutin tahsilatlardan farklı, özel bir hesaplama gerektiren (Cezanın %50’si, Verginin %100’ü gibi) spesifik bir işlemdir. Ne yazık ki, çoğu vergi dairesi personeli bu konuya tam hakim değildir. İşlemleri yaptırmak için memura mevzuatı anlatmak, hesaplama yöntemini göstermek zorunda kalabilirsiniz. Bu durum hem zaman kaybına hem de hatalı işlem riskine yol açmaktadır.

2. Tahakkuk Etmemiş Borcun Ödenmesi Sorunu (Derdest Davalar)

Bilindiği üzere Anayasa Mahkemesi, etkin pişmanlıktan yararlanmak için “vergi mahkemesinde dava açmama” şartını iptal etmiştir. Yani vergi mahkemesinde davanız sürerken de ceza davası için ödeme yapabilirsiniz.

Ancak Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) sistemleri bu karara uyumlu değildir:

• Eğer Vergi Mahkemesinde davayı kaybettiyseniz borç sistemde görünür ve ödeme yapılabilir.
• Fakat davayı kazandıysanız veya yargılama devam ediyorsa aldıysanız; sistemde borç tahakkuk etmediği için memurlar “Borç görünmüyor, tahsilat yapamayız” demektedir.

Mükellef, ceza davasındaki hapis riskini bertaraf etmek için “borcum olmayan parayı ödemek istiyorum” demekte, idare ise “sistemim müsait değil” diyerek ödemeyi reddetmektedir. Bu durum, anayasal bir hakkın teknik yetersizlikle engellenmesidir.

3. Tahsilat Sistemindeki “Mahsup” Tuzağına Dikkat!

En tehlikeli sorun ise veznede yaşanmaktadır. Vergi dairelerinin tahsilat ekranlarında “Etkin Pişmanlık Ödemesi” diye özel bir seçenek veya kod bulunmamaktadır.

Siz hesapladığınız tutarı (Örneğin: Vergi Aslı + Yarım Ceza) yatırmak istediğinizde, sistem bunu “kısmi ödeme” olarak algılar. Tahsilat Genel Tebliği ve Borçlar Kanunu gereği sistem, yatırılan parayı otomatik olarak belirli bir sıraya göre mahsup eder. Eğer sistem, yatırdığınız parayı öncelikle cezanın tamamına sayarsa, vergi aslı eksik kalmış olur.

Ne Yapılmalı? Çözüm Önerileri

Gelir İdaresi Başkanlığı’nın bu konuda ivedilikle bir “Etkin Pişmanlık Modülü” geliştirmesi şarttır. Ancak bu güncelleme yapılana kadar, ödeme yapacakların şu hususlara dikkat etmesi hayati önem taşır:

1. Hesaplamayı Uzmana Yaptırın: Gecikme faizini güncel tarih itibarıyla kuruşu kuruşuna hesaplatın.
2. Dilekçe ile Başvurun: Ödeme yapmadan önce, yatırılan tutarın VUK 359 etkin pişmanlık kapsamında olduğunu ve hangi kalemlere mahsup edilmesi gerektiğini (Vergi aslına öncelik verilmesini) içeren detaylı bir dilekçe verin.
3. Tahsilat Fişini Kontrol Edin: Vezneden alınan dekontta paranın hangi borç koduna (Vergi Aslı, GF, VZC) ne kadar dağıtıldığını anlık olarak kontrol edin.

Bu süreç, sadece parayı yatırmaktan ibaret değildir; hukuki ve teknik bir operasyondur. Hak kaybına uğramamak için vergi hukuku alanında uzman bir avukattan destek almanız, sürecin sağlığı açısından elzemdir.