Engelli Aracını Başkası Kullanırsa ÖTV Cezası Kesilir mi?

Engelli aracını başka birinin kullanması, her olayda ÖTV istisnasının kaybedildiği ve vergi ziyaı cezası kesileceği anlamına gelmez. Sonuç; aracın hangi şartlarla alındığına, kayıtlı sürücülere, aracın kimin ihtiyaçları için kullanıldığına ve vergi dairesinin delillerine bağlıdır. İstenen vergi, KDV farkı, vasiye kesilen ceza ve trafik cezası ayrı ayrı incelenmelidir.

Engelli aracını başkası kullanırsa istisna neden tartışılır?

4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu m.7/2-a, engellilik oranı yüzde 90 veya daha fazla olan kişilerin belirli taşıtları ilk iktisabına istisna tanır. Engellilik oranı yüzde 90 veya daha fazla olan araç sahibinin aracı kendisinin kullanması şart değildir. Bu nedenle ehliyetinin olmaması, tek başına ÖTV istisnasını kaybetmesine yol açmaz. Ancak aracı ilk aldığı tarihteki diğer yasal şartları da taşıması gerekir. Daha düşük engellilik oranıyla alınan özel tertibatlı araçlar için farklı kurallar geçerlidir.

ÖTV (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliği’nin II/C/1.5 bölümü, taşıtı bizzat kullanamayan engellinin sürekli yararlanmasını arar. Taşıtın bariz şekilde engellinin istifadesine sunulmadığının tespitinde vergi, ceza ve faiz aranmasını öngörür. Vergi dairesi, aracın kullanımını incelerken bu hükme dayanır. Ancak mahkeme, Tebliğ ile getirilen bu şartın kanuna uygun olup olmadığını da inceler. Genel engelli araç alımında ÖTV istisnası koşulları ile sonradan kullanım nedeniyle yapılan tarhiyat birbirinden ayrılmalıdır.

Örneğin bakım veya ihtiyaçların karşılanması için yapılan bir yolculukla, aracın fiilen başka bir kişinin sürekli kullanımına bırakılması aynı durum değildir. Engelli aracını kullanan kişinin o gün hangi amaçla yola çıktığı kadar, aracın olağan kullanım düzeni de önem taşır. Sonradan gerekçe üretmek yerine mevcut yolculuk, bakım ve ulaşım kayıtları değerlendirilmelidir.

2025’teki iki sürücü düzenlemesi otomatik vergi doğurur mu?

4 Aralık 2024 tarihli, 32742 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan değişiklikle, Araçların Satış, Devir ve Tescil Hizmetlerinin Yürütülmesi Hakkında Yönetmelik m.16/4’e eklenen ç bendi, 1 Ocak 2025’te yürürlüğe girmiştir. Düzenleme, c bendindeki şerhi taşıyan araçlarda, şerhin geçerli olduğu süre boyunca eş, aynı il sınırlarında ikamet eden birinci derece kan ve kayın hısımları, kardeşler, vasi veya noterce düzenlenmiş iş akdine bağlı olarak istihdam edilen sürücü arasından, tescil kaydına işlenen en fazla iki kişinin kullanımını öngörür.

Kayıtlı kişiler dışındaki birinin, engelli araçta bulunmaksızın bu araçları kullanması tespit edilirse defterdarlığa bildirim yapılır. Sürücünün kardeş veya vasi olması yeterli değildir; adının araç tescil kaydında da bulunması gerekir. Özel tertibatlı araçlara ilişkin b bendinin kapsamı ve belgelendirme koşulları da farklıdır. Bu nedenle araç türü, ruhsat şerhi ve kullanım taahhütnamesi görülmeden bütün engelli araçları için tek bir sürücü listesi verilemez.

Vergi dairesinin vergiyi hangi gerekçeyle, kimden ve ne kadar istediği ayrıca incelenmelidir. 2025’te yeni sürücü kayıt şartları getirildi. Bu yüzden daha önce verilmiş lehe bir karar, bugünkü davanın da mutlaka kazanılacağı anlamına gelmez. Eski kararın yanı sıra bu yeni kuralların olaya etkisi de değerlendirilmelidir.

Tek trafik kontrolü ve eski lehe kararlar nasıl değerlendirilir?

Engellinin bir trafik kontrolünde araçta bulunmaması ile aracın genel olarak onun ihtiyaçları için kullanılmaması farklı durumlardır. Tutanak, sürücünün açıklaması, yolculuğun amacı, aracın bulunduğu yerler ve diğer kayıtlar birlikte ele alınır. Ehliyetsiz araç kullanmak trafik cezasına yol açabilir. Ancak ÖTV istenebilmesi için bu durumun ÖTV istisnasının hangi şartını ihlal ettiği de açıklanmalıdır.

Samsun Bölge İdare Mahkemesi 2. Vergi Dava Dairesinin 4 Aralık 2019 tarihli, E.2019/14, K.2019/90 sayılı kararında, aracın engellinin istifadesine sunulmadan başka yerde kullanıldığı gerekçesiyle yapılan vergi ziyaı cezalı ÖTV tarhiyatına karşı açılan dava kabul edilmiştir. Dairenin kendi gerekçesinde, “genel tebliğ ile engelliler yönünden sorumluluk ihdas edilmesi mümkün değildir” denilmiştir. Bu karara göre, kanunda bulunmayan bir vergi sorumluluğu yalnızca Tebliğ ile getirilemez. Karar bu yöndeki bir itirazı destekler. Ancak 2019’da verilmiştir; aracı herkesin her şartta kullanabileceği anlamına gelmez.

Samsun Bölge İdare Mahkemesi 2. Vergi Dava Dairesinin 22 Aralık 2022 tarihli, E.2022/270, K.2022/677 sayılı kararında ise engellinin yakını adına muvazaa gerekçesiyle yapılan tarhiyat iptal edilmiştir. Daire, delillerin muvazaayı “açık ve tereddüte mahal bırakmayacak şekilde ortaya koymaya yeterli olmadığı” sonucuna ulaşmıştır. Mahkeme, ihbarın kime yönelik olduğuna, davacı ve vasi hakkında yapılmayan yerinde tespitlere ve alınan ifadelere bakmıştır. Bu davada vergi engelliden değil, aracı gerçekte kendi yararına aldığı ileri sürülen yakınından istenmiştir. Mahkeme, bu iddianın yeterli delille kanıtlanmadığına karar vermiştir.

Danıştay’ın yaklaşımı vergi sorumluluğunu tamamen dışlıyor mu?

Hayır. Danıştay 7. ve 9. dairelerinin birlikte verdiği 14 Mayıs 2025 tarihli, E.2022/569, K.2025/1760 sayılı karar, savunmanın yalnızca engellinin vergi sorumlusu olamayacağı iddiasına dayandırılmasının riskini gösterir. Karar, sağlık raporuna ilişkin istisna koşullarının sağlanmadığı iddiasını incelemiştir; doğrudan başkasının araç kullanması olayı değildir.

Danıştay, kanuni istisna şartları sağlanmadığında, haksız yararlanıp kendi eylemiyle vergi ziyaına yol açan engellilerin “vergilerden sorumlu tutulmaları mümkün” olduğunu kabul etmiştir. Buna rağmen idarenin temyiz istemini reddetmiştir: Re’sen tarhiyatın matrahını belirleyen takdir komisyonu kararı veya usulüne uygun inceleme raporu bulunmamaktadır. Davacı bu davayı kazanmıştır. Ancak Danıştay, gerekli şartlar varsa engelliden de vergi istenebileceğini kabul etmiştir.

Vasiye vergi ziyaı cezası kesilebilir mi?

Vergi Usul Kanunu m.332’ye göre, vasinin vesayet altındaki kişi adına vergi kanunlarına aykırı davranması halinde ceza vesayet altındaki kişiye değil, vasiye kesilir. Bu nedenle engellinin hukuki ehliyetinin bulunmaması, vasiye kesilen vergi cezasının da kendiliğinden kalkacağı anlamına gelmez.

Vasiye ceza kesilirken hangi yükümlülüğü ihlal ettiği ve bunun vergi kaybına nasıl yol açtığı açıklanmalıdır. Aracı kullanan kişi, araç sahibi, vasi ve kullanım taahhüdünü veren kişi farklı kişiler olabilir. Her birinin sorumluluğu ayrı değerlendirilmelidir. Vergi ve ceza ihbarnamesinin kimin adına düzenlendiği de kontrol edilmelidir. Davayı kimin açacağı buna göre belirlenir. Trafik cezasının ehliyet veya kusur nedeniyle iptali, farklı şartlara dayanan vergi aslı ve vasi cezasını otomatik olarak ortadan kaldırmaz.

ÖTV istenince KDV de yeniden mi hesaplanır?

Katma Değer Vergisi Kanunu m.24/b uyarınca vergi gibi unsurlar KDV matrahına dahildir. Sonradan tarh edilen ÖTV’nin KDV matrahını artırması ile daha önce hesaplanan KDV’nin yeniden aranması farklı konulardır. KDV hesabında araç bedeline ÖTV’nin eklenmesi, aynı verginin iki kez istendiğini tek başına göstermez. Bunu anlamak için bayi faturasıyla ihbarnamedeki önceden hesaplanan vergi ve ek olarak istenen vergi tutarları karşılaştırılmalıdır.

Samsun Bölge İdare Mahkemesi 1. Vergi Dava Dairesinin 28 Aralık 2022 tarihli, E.2022/226, K.2022/596 sayılı kararında, dayanak ÖTV kaldırıldığı için buna bağlı KDV de kaldırılmıştır. Daire, bağlı tarhiyatta “hukuka uygunluk kalmamıştır” sonucuna varmıştır. Bu karar ile E.2022/270 sayılı karar aynı olayla ilgilidir; biri ÖTV, diğeri KDV hakkındadır. Karar, araç alınırken hesaplanan KDV’nin de her durumda geri alınabileceği anlamına gelmez.

Tarhiyat gelirse hangi belgeler ve süreler kontrol edilmeli?

Engelli aracını kullanan kişi hakkındaki tutanakla yetinilmemelidir. İlk iktisap faturası, istisna belgesi, ruhsat ve tescil kayıtları, taahhütname, vesayet kararı, yoklamalar ve ihbarnameler birlikte incelenmelidir. Her vergi ve ceza için kimden istendiği, hangi döneme ait olduğu, tutarı, gerekçesi ve tebliğ tarihi ayrı ayrı belirlenmelidir. Aracın alındığı tarihteki şartlar ile kullanıldığı tarihte geçerli kurallar ayrı incelenmelidir. Yeniden alım süresine ilişkin ayrı meseleler için ÖTV istisnasında beş yıl ve on yıl ayrımı ayrıca değerlendirilir.

İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7 uyarınca, özel bir süre öngörülmeyen vergi davalarında genel dava açma süresi 30 gündür. Tebliğ yapılan tarhiyatlarda süre, tebliği izleyen günden başlar. Tebliğ tarihi belirsizse son gün tahmin edilmemeli; tebliğ kaydı hemen temin edilmelidir. Usulsüz tebligat iddiası veya trafik kararının kesinleşmesini beklemek, dava açmayı erteleme gerekçesi yapılmamalıdır. Dava açma süresi ile ödeme vadesi farklıdır. Dava açılmayacaksa cezada indirim seçeneği de değerlendirilmelidir. İndirim kendiliğinden uygulanmaz; ayrıca süresinde başvuru yapılması ve ödeme şartlarına uyulması gerekir. Yalnızca ödeme vadesini takip etmek, indirim başvuru süresini kaçırmanıza yol açabilir. Dava açılacaksa tahsilin durup durmadığı ve mahkeme kararından sonraki ödeme vadeleri ayrıca takip edilmelidir.

Aynı Kanun m.27/4’e göre, vergi ve ceza ihbarnamesine karşı dava açılması, itiraz edilen tutarın tahsilini kural olarak durdurur. Ancak her vergi davasında bu sonuç doğmaz. Dosyanın mahkemece işlemden kaldırılması veya yeniden işleme alınması, itiraz hakkı saklı tutularak verilen beyannameye karşı dava açılması ve tahsil işlemlerine karşı açılan davalar için farklı kurallar vardır. Ödeme emri davası farklı süre ve itiraz şartlarına tabidir; tarhiyat davasıyla aynı sayılmaz. Gerektiğinde yürütmenin durdurulması talebi ayrıca değerlendirilir.

Sık Sorulan Sorular

Engelli aracını kardeşi kullanırsa mutlaka ÖTV çıkar mı?

Kardeşlik tek başına yeterli olmadığı gibi, tek kullanım tespiti de her olayda kesin istisna kaybı anlamına gelmez. Araç türü, kayıtlı sürücüler, kullanımın amacı ve idarenin dayanağı birlikte incelenir.

Engellinin trafik cezasının iptali vasi cezasını da kaldırır mı?

Kendiliğinden kaldırmaz. Trafik yaptırımı ile vergi cezasının şartları farklıdır. Vasi yönünden vergi kanunlarına aykırı davranış ve vergi ziyaıyla bağlantı ayrıca değerlendirilir.

ÖTV iptal edilirse KDV farkı da kaldırılır mı?

Yalnızca iptal edilen ÖTV’ye bağlı KDV farkı bakımından dayanak ortadan kalkabilir. Araç bedeli üzerinden önceden hesaplanan KDV için genel bir istisna sonucu çıkmaz.

Eski lehe mahkeme kararı davayı kazanmak için yeterli mi?

Hayır. Kararın dönemi, tarh nedeni ve muhatabı somut olayla karşılaştırılmalıdır. Özellikle 2025 tescil düzenlemesi ile daha yeni Danıştay yaklaşımı birlikte değerlendirilmelidir.

Sonuç

Engelli aracını başka biri kullandığı için vergi istenmişse, önce aracın gerçekte kimin ihtiyaçları için kullanıldığına ve vergi dairesinin gerekçesine bakılmalıdır. ÖTV, vasiye kesilen ceza ve KDV farkı ayrı ayrı incelenmelidir. Eski lehe kararlar savunmayı destekleyebilir; ancak güncel sürücü kayıt kuralları da dikkate alınmalıdır. Davanın sonucu, yalnızca aracı kimin kullandığına değil, vergi dairesinin iddiasını hangi delillerle kanıtladığına ve hangi kanun hükmüne dayandığına bağlıdır.