GVK Madde 9 – Vergiden Muaf Esnaf

GVK Madde 9, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nda vergiden muaf esnafın kapsamını 11 bent halinde düzenleyen temel muafiyet hükmüdür. Gezici perakende ticaret yapanlar, küçük sanat erbabı, köylerde sanat işleriyle uğraşanlar, evde yapılan el işi ürünleri satanlar, hurda toplayıp satanlar, lisanssız yenilenebilir enerji üreten konut sahipleri ile 11/11/2020 tarihli 7256 sayılı Kanun ile eklenen 10. bent kapsamında ayrı işyeri açmaksızın evlerinde imal ettikleri malları internet ve benzeri elektronik ortamlar üzerinden satanlar bu muafiyetten yararlanır. Esnaf muaflığı, kişinin “Esnaf Vergi Muafiyeti Belgesi” alması koşuluyla gelir vergisinden muaf tutulmasını sağlamakta, ancak GVK Madde 94 uyarınca tevkif suretiyle kesilen vergiye şümulü bulunmamaktadır.

GVK Madde 9 – Vergiden Muaf Esnaf

Madde 9 – (Değişik: 24/12/1980-2361/4 md.)

(Değişik birinci cümle: 22/7/1998-4369/26 md.) Ticaret ve sanat erbabından aşağıda yazılı şekil ve suretle çalışanlar gelir vergisinden muaftır.

1. Motorlu nakil vasıtaları kullanmamak şartı ile gezici olarak veya bir işyeri açmaksızın perakende ticaret ile iştigal edenler (Giyim eşyalarıyla zati ve süs eşyaları, değeri yüksek olan ev eşyaları ile pazar takibi suretiyle gıda, bakkaliye ve temizlik maddelerini ve sabit iş yerlerinin önünde sergi açmak suretiyle o iş yerlerinde satışı yapılan aynı neviden malları satanlar hariç)

2. Bir işyeri açmaksızın gezici olarak ve doğrudan doğruya müstehlike iş yapan hallaç, kalaycı, lehimci, musluk tamircisi, çilingir, ayakkabı tamircisi, kundura boyacısı, berber, nalbant, fotoğrafçı, odun ve kömür kırıcısı, çamaşır yıkayıcısı ve hammallar gibi küçük sanat erbabı;

3. Köylerde gezici olarak her türlü sanat işleri ile uğraşanlar ile aynı yerlerde aynı işleri bir işyeri açmak suretiyle yapanlardan 47 nci maddede yazılı şartları haiz bulunanlar (51 nci madde şümulüne girenler bu muafiyetten faydalanamazlar);

4. Nehir, göl ve denizlerde ve su geçitlerinde toplamı 50 rüsum tonilatoya (50 rüsum tonilato dahil) kadar makinesiz veya motorsuz nakil vasıtaları işletenler; hayvanla veya bir adet hayvan arabası ile nakliyecilik yapanlar (Bu bentte yazılı ölçüler, birlikte yaşıyan eşlerle velayet altındaki çocuklar hakkında veya ortaklık halindeki işletmelerde, bu kimselerin veya ortaklığın işlettiği vasıtalar toplu olarak nazara alınmak suretiyle tespit edilir);

5. Ziraat işlerinde kullandıkları hayvan, hayvan arabası, motor, traktör gibi vasıtalar veya sandallarla nakliyeciliği mutat hale getirmeksizin ara sıra ücret karşılığında eşya ve insan taşıyan çiftçiler;

6. (Değişik: 28/3/2007-5615/1 md.) Evlerde kullanılan dikiş, nakış, mutfak robotu, ütü ve benzeri makine ve aletler hariç olmak üzere, muharrik kuvvet kullanmamak ve dışarıdan işçi almamak şartıyla; oturdukları evlerde imal ettikleri havlu, örtü, çarşaf, çorap, halı, kilim, dokuma mamûlleri, kırpıntı deriden üretilen mamûller, örgü, dantel, her nevi nakış işleri ve turistik eşya, hasır, sepet, süpürge, paspas, fırça, yapma çiçek, pul, payet, boncuk işleme, tığ örgü işleri, ip ve urganları, tarhana, erişte, mantı gibi ürünleri işyeri açmaksızın veya yıl içinde gerçekleştirilen satış tutarı, ilgili yıl için geçerli olan asgari ücretin yıllık brüt tutarından fazla olmamak üzere, internet ve benzeri elektronik ortamlar üzerinden satanlar. Bu ürünlerin, pazar takibi suretiyle satılması ile ticarî, ziraî veya meslekî faaliyetleri dolayısıyla gelir ve kurumlar vergisi mükellefi olanların düzenledikleri hariç olmak üzere; düzenlenen kermes, festival, panayır ile kamu kurum ve kuruluşlarınca geçici olarak belirlenen yerlerde satılması muaflıktan faydalanmaya engel değildir.

7. (Ek: 4/6/2008-5766/8 md.) Ticari işletmelere ait atıkları mutat olarak veya belli aralıklarla satın alanlar hariç olmak üzere, bir işyeri açmaksızın kendi nam ve hesabına münhasıran kapı kapı dolaşmak suretiyle her türlü hurda maddeyi toplayarak veya satın alarak bu malların ticaretini yapanlara veya tekrar işleyenlere satanlar;

8. (Değişik: 31/5/2012-6322/4 md.) Bu Kanunun 47 nci maddesinde yazılı şartları haiz olanlardan kendi ürettikleri ürünleri satanlara münhasır olmak üzere el dokuma işleri, bakır işlemeciliği, çini ve çömlek yapımı, sedef kakma ve ahşap oyma işleri, kaşıkçılık, bastonculuk, semercilik, yazmacılık, yorgancılık, keçecilik, lüle ve oltu taşı işçiliği, çarıkçılık, yemenicilik, oyacılık ve bunlar gibi geleneksel, kültürel, sanatsal değeri olan ve kaybolmaya yüz tutan meslek kollarında faaliyette bulunanlar;

9. (Ek: 21/3/2018-7103/3 md.) 14/3/2013 tarihli ve 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu uyarınca lisanssız yürütülebilecek faaliyetler kapsamında yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı elektrik enerjisi üretimi amacıyla, sahibi oldukları veya kiraladıkları konutların çatı ve/veya cephelerinde kurdukları kurulu gücü azami 50 kW’a kadar (50 kW dâhil) olan (Kat maliklerince ana gayrimenkulün ortak elektrik enerjisi ihtiyacının karşılanması amacıyla kurulan dâhil) yalnızca bir üretim tesisinden üretilen elektrik enerjisinin ihtiyaç fazlasını son kaynak tedarik şirketine satanlar (Bu bendin uygulanmasında üçüncü fıkra hükmü dikkate alınmaz.);

10. (Ek:11/11/2020-7256/15 md.) Ayrı bir iş yeri açmaksızın ve sanayi tipi veya seri üretim yapabilen makine ve alet kullanmaksızın oturdukları evlerde imal ettikleri malları internet ve benzeri elektronik ortamlar üzerinden satanlar. Bu bent kapsamında esnaf muaflığından faydalanılabilmesi için Esnaf Vergi Muafiyeti Belgesi alınması, Türkiye’de kurulu bankalarda bir ticari hesap açılması ve tüm hasılatın münhasıran bu hesap aracılığıyla tahsil edilmesi şarttır. Bankalar, bu bent kapsamında açılan ticari hesaplara aktarılan tutarlar üzerinden, aktarım tarihi itibarıyla %4 (bir ve üzeri işçi çalıştırıldığı durumda %2) oranında gelir vergisi tevkifatı yapmak ve 98 ve 119 uncu maddelerdeki esaslar çerçevesinde beyan edip ödemekle yükümlüdür. İstihdama bağlı indirimli oranın uygulanması için ilgili ayda bir işçinin en az on gün süreyle çalıştırılması gerekir. Bu hasılat tutarı üzerinden ayrıca 94 üncü madde kapsamında tevkifat yapılmaz. Bu bent kapsamında elde edilen hasılatın 220.000 (1.900.000 TL.) Türk lirasını aşması hâlinde, mükellef izleyen takvim yılı başından itibaren gerçek usulde vergilendirilir ve tekrar bu muafiyetten faydalanamaz. Bentte yer alan hasılat koşulu dışındaki diğer şartların ihlal edildiğinin tespit edilmesi hâlinde muafiyetten faydalanılamaz ve zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergiler, vergi ziyaı cezası kesilmek suretiyle gecikme faiziyle birlikte tahsil olunur. Bentte yer alan oranları ve tutarı, yarısına kadar indirmeye ve iki katına kadar artırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir.

11. (Ek: 31/5/2012-6322/4 md.) Yukarıdaki bentlerde sözü edilen işlere benzerlik gösterdikleri Maliye Bakanlığınca kabul edilen ticaret ve sanat işleri ile iştigal edenler. (Mülga ikinci fıkra: 22/7/1998-4369/26 md.) (Mülga üçüncü fıkra: 11/8/1999-4444/14 md.; Yeniden düzenleme: 28/3/2007-5615/1 md.) Ticarî, ziraî veya meslekî kazancı dolayısı ile gerçek usûlde Gelir Vergisine tâbi olanlar ile yukarıda sayılan işleri Gelir ve Kurumlar Vergisi mükelleflerine bağlılık arz edecek şekilde yapanlar esnaf muaflığından faydalanamazlar. (Ek fıkra: 22/7/1998-4369/26 md.) Esnaf muaflığı şartlarını topluca taşıyanlar bu muaflıktan yararlanabilmek için ilgili esnaf odasına kayıt olmak ve durumlarını tevsik etmek suretiyle belediyeden “Esnaf Muaflığı Belgesi” almak zorundadırlar. (Mülga hükümler: 11/8/1999-4444/14 md.) (…) (Ek fıkra: 22/7/1998-4369/26 md.) Esnaf muaflığından faydalananlar faaliyetleri ile ilgili olarak satın aldıkları mallara ve giderlerine ilişkin, gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinden aldıkları belgeleri saklamak zorundadırlar. Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre yoklamaya yetkililer veya yoklamaya yetkililerle birlikte belediye zabıtalarınca müştereken yapılan denetimlerde, vergiden muaf esnafın bir takvim yılı içinde bir defa mal alış ve giderlerine ilişkin belgeleri yanında bulundurmadığının veya bulundurduğu belgenin satışını yaptığı mal ve hizmetle ilişkisinin olmadığının tespiti halinde, “Esnaf Muaflığı Belgesi” iptal edilir. Belgesi iptal edilenlerden muaflık şartlarını taşıyanlar, aynı faaliyete devam etmek istemeleri halinde yeniden belge almak zorundadırlar. (Ek fıkra: 4/12/1985-3239/39 md.; Değişik fıkra: 22/7/1998-4369/26 md.) Bir işyeri açmaksızın münhasıran gezici olarak, milli piyango bileti satanlar ile 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanuna göre gerçek ve tüzel kişilerin mallarını iş akdi ile bağlı olmaksızın bunlar adına kapı kapı dolaşmak suretiyle tüketiciye satanlar yukarıdaki şartlarla sınırlı olmaksızın gelir vergisinden muaftır. (Ek fıkra: 31/5/2012 -6322/4 md.) Esnaf muaflığına ilişkin şartları taşıyanlara talepleri halinde vergi dairesince Esnaf Vergi Muafiyeti Belgesi verilir. Bu belgenin şekil ve muhtevasının tayin ve tespiti ile iptali ve uygulamaya ilişkin usul ve esasları belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir. (Ek fıkra: 26/12/1993-3946/6 md.) Bu muaflığın, 94 üncü madde uyarınca tevkif suretiyle kesilen vergiye şümulü yoktur.

GVK Madde 9 Hakkında Genel Açıklama

GVK Madde 9, Türk vergi sisteminde küçük ölçekli ticaret ve sanat erbabını gelir vergisinden muaf tutarak sosyal devlet ilkesinin somutlaşmasını sağlayan temel hükümdür. Maddenin uygulaması, özellikle son yıllarda internet üzerinden satış yapan ev içi üreticiler bakımından genişletilmiş ve dijital ekonomide önemli bir vergi koruması sağlamıştır.

GVK Madde 9/6, evlerde dikiş, nakış, mutfak robotu, ütü ve benzeri makineler hariç olmak üzere muharrik kuvvet kullanılmayan ve dışarıdan işçi alınmayan koşullar altında, oturulan evlerde imal edilen havlu, örtü, çarşaf, çorap, halı, kilim, dokuma mamûlleri, kırpıntı deriden üretilen mamûller, örgü, dantel, nakış işleri, turistik eşya, hasır, sepet, süpürge, paspas, fırça, yapma çiçek, pul-payet-boncuk işleme, tığ örgü, ip ve urgan, tarhana, erişte, mantı gibi ürünleri işyeri açmadan veya yıllık asgari ücretin brüt tutarını aşmamak üzere internet üzerinden satanları muafiyet kapsamına almaktadır.

GVK Madde 9/10 bendi, 7256 sayılı Kanun ile 11/11/2020 tarihinde eklenmiş olup ayrı işyeri açmaksızın ve sanayi tipi veya seri üretim yapabilen makine ve alet kullanmaksızın oturdukları evlerde imal ettikleri malları münhasıran internet ve benzeri elektronik ortamlar üzerinden satanları kapsamaktadır. Bu bent kapsamında muafiyetten yararlanabilmek için (i) Esnaf Vergi Muafiyeti Belgesi alınması, (ii) Türkiye’de kurulu bankalarda bir ticari hesap açılması, (iii) tüm hasılatın münhasıran bu hesap aracılığıyla tahsil edilmesi şartları aranır.

Bankalar, 10. bent kapsamında açılan ticari hesaplara aktarılan tutarlar üzerinden, aktarım tarihi itibarıyla %4 (en az on gün süreyle bir işçi çalıştırıldığı durumda %2) oranında gelir vergisi tevkifatı yaparlar. Bu tevkifat GVK Madde 98 ve 119 esasları çerçevesinde beyan edilir. Bent kapsamında elde edilen hasılatın parantez içinde belirtilen tutarı (kanunda 220.000 TL, parantez içi 1.900.000 TL olarak güncellenmiştir) aşması halinde mükellef izleyen takvim yılı başından itibaren gerçek usulde vergilendirilir ve tekrar bu muafiyetten yararlanamaz. Cumhurbaşkanı, oranları yarısına kadar indirmeye ve iki katına kadar artırmaya yetkilidir.

GVK Madde 9 kapsamındaki esnaf muaflığından faydalanılabilmesi için Esnaf Vergi Muafiyeti Belgesi alınması ve esnaf odasına kayıt zorunludur. Muafiyetten yararlananlar, faaliyetleri ile ilgili satın aldıkları mallara ve giderlerine ilişkin gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinden aldıkları belgeleri saklamak zorundadırlar. Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre yoklamaya yetkililer veya belediye zabıtalarınca yapılan denetimlerde, vergiden muaf esnafın bir takvim yılı içinde bir defa belgeleri yanında bulundurmadığının veya bulundurduğu belgenin satılan mal/hizmetle ilişkisinin olmadığının tespiti halinde belge iptal edilir.

Uygulamada esnaf muaflığı kapsamında en yoğun ihtilaf, hurda alımlarında stopaj sorumluluğu konusunda yaşanmaktadır. Vergi inceleme raporlarıyla mükellefin vergiden muaf esnaftan yaptığı hurda alımlarını sahte faturalarla belgelendirdiği tespitleri yapılmakta ve GVK Madde 94/13 uyarınca tevkifat yapma yükümlülüğünün ihlalinden gelir (stopaj) vergisi tarhiyatı uygulanmaktadır. Danıştay, bu tarhiyatların geçerli olabilmesi için esnaf muaflığından yararlanan kişilerden yapılmış alım işleminin somut olarak ortaya konulması gerektiğini içtihat haline getirmiştir.

GVK Madde 9 ve Vergiden Muaf Esnaf ile İlgili Danıştay Kararları

Aşağıda Gelir Vergisi Kanunu Madde 9’un uygulamasına doğrudan etki eden iki güncel Danıştay kararı derlenmiştir.

1- DANIŞTAY 9. Daire

Esas Yıl/No: 2022/2264

Karar Yıl/No: 2024/1624

Karar tarihi: 26.03.2024

VERGİDEN MUAF ESNAFTAN ALIM YAPILDIĞI VARSAYIMIYLA TARHİYAT – SOMUT TESPİT OLMADAN GELİR STOPAJ VERGİSİ ALINAMAZ – VERGİ MAHKEMESİ KABUL KARARININ ONANMASI

ÖZET: Davacı adına, bir kısım hurda alımlarının tevkifat yükümlülüğünden kaçınmak amacıyla sahte fatura ile belgelendirildiği yolundaki vergi inceleme raporuna dayanılarak 2017 yılının tüm dönemleri için re’sen üç kat vergi ziyaı cezalı gelir (stopaj) vergisi tarh edilmiştir. Vergi Mahkemesi, şu önemli ilkeyi ortaya koyarak davayı kabul etmiştir: “Gelir (stopaj) vergisinin vergi mükelleflerinden aranılabilmesi için öncelikle, vergi incelemesi bakımından geniş yetkilere ve imkana sahip olan vergi idareleri tarafından esnaf muaflığı bulunan kişilerden yapılmış alım işleminin somut olarak ortaya konulması gerektiği, bu yönde bir araştırma yapılmaksızın salt davacının kullandığı faturaların sahte olduğunun tespiti ve sahte fatura içeriği emtiaların esnaf muaflığından yararlanan kişilerden yapıldığı varsayımından hareketle davacı adına yapılan gelir (stopaj) vergisi tarhiyatında hukuka uyarlık bulunmadığı”. Bölge İdare Mahkemesi de istinaf başvurusunu reddetmiştir. Danıştay 9. Daire, davalı idarenin temyiz isteminin REDDİNE ve davayı kabul eden Vergi Mahkemesi kararının onanmasına yönelik Bölge İdare Mahkemesi kararının ONANMASINA hükmetmiştir. Karar, GVK Madde 9 kapsamındaki esnaf muaflığından yararlanan kişilerden alım yapıldığı yönündeki tarhiyatların somut tespite dayanması gerektiğini ve sahte fatura tespitinin tek başına esnaftan alım karinesi oluşturmayacağını net biçimde teyit eden önemli bir referanstır.

2- DANIŞTAY 3. Daire

Esas Yıl/No: 2024/2516

Karar Yıl/No: 2024/6039

Karar tarihi: 21.11.2024

SAHTE FATURA İÇERİĞİ HURDA ALIMLARI – ESNAF MUAFLIĞINDAN YARARLANANLARDAN ALINMIŞ SAYILMASI – GELİR (STOPAJ) VERGİSİ TARHİYATININ ONANMASI

ÖZET: Davacı şirket adına, vergiden muaf esnaftan yaptığı alımlarını sahte faturalarla belgelendirerek tevkifat yapma yükümlülüğünü yerine getirmediği yolundaki vergi inceleme raporuna dayanılarak 2009 yılının Ekim ila Aralık döneminde re’sen üç kat vergi ziyaı cezalı gelir (stopaj) vergisi tarh edilmiştir. Vergi Mahkemesi, davacının faturalarını kayıtlarına aldığı şirket hakkındaki saptamaların düzenlediği faturaların gerçeği yansıtmadığını gösterdiğini, bu nedenle “söz konusu faturalar içeriği hurda alımlarının gerçekte esnaf muaflığından yararlananlardan alındığının kabulü gerektiğinden yapılan tarhiyatta hukuka aykırılık bulunmadığı” gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Danıştay 3. Daire, davacının temyiz isteminin REDDİNE ve Vergi Mahkemesi kararının ONANMASINA hükmetmiştir. Karar, hurda emtiası ticaretinde sahte fatura tespitinin esnaftan alım karinesi oluşturduğu yaklaşımını teyit eden ve idare lehine sonuçlanan bir referans niteliğindedir.

GVK Madde 9 ile İlgili Mükellef Lehine GİB Özelgeleri

Aşağıda Gelir Vergisi Kanunu Madde 9’un uygulamasında mükellef lehine sonuçlanan üç güncel GİB özelgesi derlenmiştir.

1- HASILAT HADDİ AŞIMI SONRASI ESNAF MUAFLIĞINA YENİDEN GEÇİŞ MÜMKÜNDÜR

Antalya Vergi Dairesi Başkanlığı tarafından verilen 30.04.2024 tarih ve 48816587-120-24164 sayılı özelgede; evde el örgüsü, el yapımı çanta ve muhtelif el yapımı ürünleri yalnızca internet üzerinden satan mükellefin GVK Madde 9/6 ve 9/10 kapsamındaki muafiyet durumu incelenmiştir. İdare, “evinizde yaptığınız el örgüsü veya el yapımı çanta ve muhtelif el yapımı ürünleri, yalnızca internet veya benzeri platformlar üzerinden satmanız nedeniyle, 2021 ve 2022 yıllarına ilişkin Gelir Vergisi Kanununun 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (6) numaralı bendi kapsamında, 1/1/2023 tarihinden itibaren de öngörülen şartları sağlamanız kaydıyla aynı fıkranın (10) numaralı bendi kapsamında, esnaf muaflığından faydalanmanız mümkün bulunmaktadır.” görüşünü vermiştir. Aynı özelgede; hasılat haddinin tespitinde müşterilerden tahsil edilen kargo bedelinin satıcı tarafından fiilen ödenmiş tutardan yüksek olmamak kaydıyla aynen yansıtılması halinde hasılat olarak kabul edilmemesi gerektiği de belirtilmiştir. Özelge, hasılat haddi aşımı sonrası izleyen yılda şartların sağlanması halinde tekrar muafiyete dönüş yolunu açmaktadır.

2- BAKIR, PİRİNÇ, GÜMÜŞ TAKILARIN İNTERNET SATIŞI GVK MADDE 9/10 KAPSAMINDADIR

Konya Vergi Dairesi Başkanlığı tarafından verilen 20.06.2023 tarih ve 49327596-120[GVKÖZ.20023.9]-117687 sayılı özelgede; bakır, pirinç ve gümüş gibi metaller kullanarak yapılan ve sadece internet üzerinden satışı gerçekleştirilen takı çalışmalarının esnaf muaflığı kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği incelenmiştir. İdare, “gümüş, bakır, pirinç gibi kıymetli madenler kullanarak yapmış olduğunuz ve sadece internet üzerinden satışını gerçekleştirdiğiniz takı çalışmalarınız dolayısıyla, anılan bentte yer alan şartların sağlanması kaydıyla 314 seri no.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinde yapılan açıklamalar çerçevesinde, Gelir Vergisi Kanununun 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (10) numaralı bendi kapsamında esnaf muaflığından faydalanmanız mümkün bulunmaktadır.” görüşünü ortaya koymuştur. Özelge, kıymetli metal takı üretiminin de GVK Madde 9/10 kapsamına dahil olduğunu netleştiren önemli bir mükellef lehine referanstır.

3- VERGİDEN MUAF ESNAFIN İNTERNET SATIŞLARINDA FATURA ZORUNLULUĞU YOKTUR

İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı tarafından verilen 27.05.2022 tarih ve 62030549-120[9-2021/458]-579180 sayılı özelgede; GVK Madde 9/8 kapsamındaki esnaf muaflığından yararlanan mükellefin internet üzerinden yaptığı satışlarda belge düzenleme zorunluluğu olup olmadığı incelenmiştir. İdare, “Gelir Vergisi Kanununun 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (8) numaralı bendinde yer alan muafiyet hükmünden faydalanmanız dolayısıyla, herhangi bir fatura, sevk irsaliyesi vb. belge zorunluluğunuz bulunmamakta olup, vergiden muaf olduğunuzu esnaf vergi muafiyeti belgesi ile tevsik edebileceğiniz tabiidir. Ayrıca, vergiden muaf esnafın internet ve benzeri elektronik ortamlar üzerinden yaptıkları satışlara ilişkin belge düzenlemeleri de söz konusu olmamaktadır.” şeklindeki tespitle mükellef lehine sonuç ortaya koymuştur. İmal edilen ürünleri GVK Madde 94‘te sayılan kişi veya kuruluşlara satılması durumunda ise bu kişi ve kuruluşlar tarafından gider pusulası düzenleneceği ve %2 oranında gelir vergisi tevkifatı yapılacağı da belirtilmiştir. Özelge, vergiden muaf esnafın belge düzeni bakımından önemli bir kolaylık sağlamaktadır.

Sık Sorulan Sorular

GVK Madde 9/10 kapsamında esnaf muaflığından kimler yararlanabilir?

Ayrı bir işyeri açmaksızın ve sanayi tipi veya seri üretim yapabilen makine ve alet kullanmaksızın oturdukları evlerde imal ettikleri malları münhasıran internet ve benzeri elektronik ortamlar üzerinden satanlar bu muafiyetten yararlanır. Şartlar: (i) Esnaf Vergi Muafiyeti Belgesi alınması, (ii) Türkiye’de kurulu bankalarda ticari hesap açılması, (iii) tüm hasılatın münhasıran bu hesap aracılığıyla tahsil edilmesi. Bankalar, hesaba aktarılan tutarlar üzerinden %4 (en az on gün süreyle bir işçi çalıştırıldığında %2) oranında gelir vergisi tevkifatı yapar.

Vergiden muaf esnafın fatura veya gider pusulası düzenlemesi zorunlu mudur?

GİB’in 27.05.2022 tarih ve 62030549-120[9-2021/458]-579180 sayılı özelgesine göre, vergiden muaf esnafın fatura, sevk irsaliyesi vb. belge düzenleme zorunluluğu bulunmamaktadır; muafiyet durumu Esnaf Vergi Muafiyeti Belgesi ile tevsik edilir. Ancak imal edilen ürünler GVK Madde 94‘te sayılan kişi/kuruluşlara satılırsa, bu kişiler tarafından gider pusulası düzenlenir ve aynı maddenin 13/a bendi gereği %2 oranında gelir vergisi tevkifatı yapılır.

Esnaf muaflığında hasılat haddi aşıldığında ne olur?

GVK Madde 9/10‘a göre, bent kapsamında elde edilen hasılatın parantez içinde belirtilen tutarı aşması halinde mükellef izleyen takvim yılı başından itibaren gerçek usulde vergilendirilir ve tekrar bu muafiyetten yararlanamaz. Ancak GİB’in 30.04.2024 tarih ve 48816587-120-24164 sayılı özelgesinde belirtildiği üzere, m. 9/6 kapsamında hasılat haddi aşılırsa izleyen yılda şartların sağlanması kaydıyla 9/10 kapsamına geçiş mümkündür. Hasılat tespitinde kargo bedelinin aynen yansıtılması koşuluyla hasılat olarak kabul edilmemesi gerekir.

Vergiden muaf esnaftan alım yapan mükellef tevkifat yapmak zorunda mıdır?

Evet. GVK Madde 94/13 uyarınca vergiden muaf esnaftan yapılan alımlar üzerinden gider pusulası düzenlenerek tevkifat yapılması zorunludur. Ancak Danıştay 9. Daire’nin E.2022/2264, K.2024/1624 sayılı kararı uyarınca, vergiden muaf esnaftan alım yapıldığına ilişkin tarhiyat için somut tespit gereklidir; sahte fatura tespitinin tek başına esnaftan alım karinesi oluşturmadığı içtihat haline gelmiştir.

Esnaf Vergi Muafiyeti Belgesi nereden alınır ve hangi yükümlülükler vardır?

Esnaf Vergi Muafiyeti Belgesi, esnaf muaflığı şartlarını taşıyanların talebi üzerine vergi dairesince verilir. Belge sahipleri, ilgili esnaf odasına kayıt olmak ve durumlarını tevsik etmek zorundadır. Belge sahiplerinin, satın aldıkları mallara ve giderlerine ilişkin gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinden aldıkları belgeleri saklama yükümlülüğü bulunmaktadır. Bir takvim yılı içinde bir defa bu belgeleri yanında bulundurmadığının veya bulundurduğu belgenin satılan mal/hizmetle ilişkisinin olmadığının tespiti halinde belge iptal edilir.

Sonuç

GVK Madde 9, Türk vergi sisteminin sosyal yönünü yansıtan ve küçük ölçekli ticaret-sanat erbabını gelir vergisinden muaf tutan temel hükümdür. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu‘nun 9. maddesinde düzenlenen muafiyet kapsamı, 7256 sayılı Kanun ile 10. bent eklenmek suretiyle internet üzerinden satış yapan ev içi üreticilere genişletilmiş ve dijital ekonominin küçük üreticileri için önemli bir vergi koruması sağlamıştır. Uygulamada en yoğun ihtilaf, hurda alımlarında esnaftan alım karinesi konusunda yaşanmakta; Danıştay 9. Daire’nin E.2022/2264, K.2024/1624 sayılı kararı somut tespit zorunluluğunu teyit ederken, 3. Daire’nin E.2024/2516, K.2024/6039 sayılı kararı sahte fatura tespitinin esnaftan alım karinesi oluşturabileceğine dair idare lehine yaklaşımı ortaya koymaktadır. Mükelleflerin GVK Madde 9 kapsamındaki muafiyetten eksiksiz yararlanabilmesi için Esnaf Vergi Muafiyeti Belgesi alınması, banka hesabı zorunluluğu ve belge saklama yükümlülüklerine uyulması büyük önem taşımaktadır.