İhale Damga Vergisi İadesi: Düzeltme-Şikayet Yolu

İhale Damga Vergisi İadesi, kamu ihalelerinde imzalanan sözleşme veya alınan ihale kararı nedeniyle ödenen damga vergisinin sonradan geri alınmasını ifade eder ve mükellefler bakımından sık karşılaşılan bir uyuşmazlık konusudur. İhalenin yargı kararı ya da Kamu İhale Kurulu işlemi nedeniyle iptali, sözleşmenin feshi veya ihale konusu işin gerçekleştirilmesinin mümkün olmaması hâllerinde, dava açma süresi kaçırılmış olsa dahi bu iade, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun düzeltme ve şikayet hükümleri kapsamında talep edilebilir. Bu yazıda, düzeltme-şikayet yolunun ihale damga vergisine uygulanmasına dair Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu kararları, Anayasa Mahkemesi’nin konuya etkili iptal kararları ve mükellef lehine sürekli hâle gelmiş içtihat çerçevesi ele alınmaktadır.

İhale Damga Vergisi İadesi: Hukuki Çerçeve

488 sayılı Damga Vergisi Kanunu’na ekli (1) sayılı Tablo’nun “II. Kararlar ve mazbatalar” başlıklı bölümünün (2) numaralı fıkrasında, ihale kanunlarına tabi olan veya olmayan resmi daire ve kamu tüzel kişiliğini haiz kurumların her türlü ihale kararları damga vergisine tabi tutulmuş; sözleşmeler ise aynı Kanun’a ekli (1) sayılı Tablo’nun “I. Akitlerle ilgili kâğıtlar” başlığı altında vergilendirilmiştir. Damga vergisinde vergiyi doğuran olay, ihale kararının veya sözleşmenin yazılıp imzalanması anında doğar; vergi alacağı bu tarihte tahakkuk eder.

Mükelleflerin, damga vergisinde olduğu gibi her vergi türünde maddi hataya dayanan ödemelerini geri alabilmeleri için iki yol bulunur. Birinci yol, tarhiyat veya tahakkukun tebliğinden itibaren otuz günlük süre içinde vergi mahkemesinde dava açılmasıdır. İkinci yol ise dava açma süresi geçtikten sonra başvurulan düzeltme ve şikayet yoludur. 213 sayılı Kanun’un 116. maddesinde vergi hatası, vergiye ilişkin hesaplarda veya vergilendirmede yapılan hatalar yüzünden haksız yere fazla veya eksik vergi istenmesi ya da alınması olarak tanımlanmış; 117. maddesinde hesap hataları, 118. maddesinde ise vergilendirme hataları sayılmıştır. Aynı Kanun’un 122. maddesi düzeltme istemini, VUK 124. maddesi ise reddedilen düzeltme talepleri için Hazine ve Maliye Bakanlığı’na yapılacak şikayet başvurusunu düzenlemektedir.

Düzeltme-şikayet yolunun temel sınırı şudur: Burada görülebilecek hataların, 213 sayılı Kanun’un 3. maddesinde öngörülen yorum tekniklerine başvurulmadan ilk bakışta anlaşılabilecek açıklıkta vergilendirme yanlışlıkları olması gerekir. Hukuki ihtilaf içeren, maddenin yorumlanmasını zorunlu kılan uyuşmazlıklar düzeltme-şikayet kapsamında çözülemez; bu nitelikteki iddialar ancak süresinde açılan dava ile incelenir. Bu sınırın sıkı uygulanması, ihale damga vergisinde de hangi olayların düzeltme-şikayet yoluna konu olabileceğini doğrudan belirlemektedir.

Yargı Kararıyla İhale İptali ve Sözleşmenin Feshi Hâli

İhale sürecinde Kamu İhale Kurulu kararı veya idare mahkemesi ya da Danıştay kararıyla ihalenin iptal edilmesi, ihale kararı üzerine imzalanmış sözleşmenin idare tarafından feshedilmesi sonucunu doğurur. 15/07/2016 tarih ve 6728 sayılı Kanun’un 28. maddesiyle 488 sayılı Kanun’a eklenen ve 09/08/2016 tarihinde yürürlüğe giren parantez içi hükümde, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamındaki kurumlara şikâyet, Kamu İhale Kurumu’na itirazen şikâyet veya yargı kararı üzerine ihalenin iptal edilmesi hâlinde, ihale kararının hükmünden yararlanılmayan kısmına isabet eden damga vergisinin iade olunacağı; ancak “sözleşmenin düzenlenmiş olması durumunda sözleşmeye ilişkin damga vergisi ret ve iade edilmez” düzenlemesi getirilmiştir.

Bu kısıtlayıcı hüküm, Anayasa Mahkemesi’nin 13/12/2022 tarih ve E.2022/125, K.2022/162 sayılı kararıyla iptal edilmiş; iptal kararı 28/02/2023 tarih ve 32118 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. İptal kararı ile birlikte, ihalenin yargı kararıyla iptali sonucunda feshedilen sözleşmelerde, sözleşmenin yürürlüğe konmaktan çıktığı tarihten sonraki döneme isabet eden sözleşme damga vergisi de iade kapsamına alınmıştır. Vergi Dava Daireleri Kurulu da Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararının derdest davalarda dikkate alınması gerektiğini açıkça vurgulamış; iptal kararı yayımlanmadan önce açılmış olsa dahi görülmekte olan davalarda iptal hükmünün uygulanacağını kabul etmiştir.

İhale Damga Vergisi İadesi Emsalleri (VDDK)

Karabük 1000 Kişilik Öğrenci Yurdu — VDDK E.2022/1373 K.2023/452

Karabük Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü tarafından 28/12/2015 tarihinde ihalesi yapılan “Karabük 1000 Kişilik Öğrenci Yurdu Yapımı İşi”ni üstlenen iş ortaklığı, 17/08/2016 tarihinde imzaladığı sözleşme nedeniyle 245.721,60 TL damga vergisi ödemiştir. İhale sürecinde değerlendirme dışı bırakılan başka bir isteklinin başvurusu üzerine Kamu İhale Kurulu düzeltici işlem belirlemiş; ilgili işlemin yargı yoluyla incelenmesi sonucunda davacının üstlendiği sözleşme 07/03/2017 tarihinde feshedilmiştir. Vergi Dava Daireleri Kurulu, 26/04/2023 tarihli kararıyla, sözleşmenin feshedildiği tarihten sonraki döneme isabet eden damga vergisinin düzeltme-şikayet kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini, Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararının derdest davada uygulanacağını belirterek ısrar kararını bozmuştur.

Ankara ÇŞİM Hizmet Binası — VDDK E.2023/343 K.2023/455

Ankara Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü tarafından ihale edilen “Hizmet Binası İnşaatı İşi” uhdesinde kalan davacı, sözleşme nedeniyle ödediği damga vergisini ihaleye dair idari işlemin yargı kararıyla iptal edilmesi üzerine iade talebiyle istemiştir. Kamu İhale Kurulu’nun 02/08/2017 tarih ve 2017/MK-328 sayılı kararıyla ihale iptal edilerek iş başka bir iş ortaklığına verilmiş; davacının imzaladığı sözleşmeye ilişkin damga vergisi düzeltme ve şikayet yoluyla geri istenmiştir. Vergi Dava Daireleri Kurulu, ihale kararının yargı yerince iptal edilmesi sonucunda sözleşmenin tekemmül etmediğini ve damga vergisi yönünden vergi hatasının bulunduğunu kabul ederek aleyhe ısrar kararını bozmuştur.

Adıyaman KHB Veri Girişi — VDDK E.2023/105 K.2023/492

Sağlık Bakanlığı Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu Adıyaman İli Kamu Hastaneleri Birliği Genel Sekreterliği tarafından ihale edilen “Hastane Veri Girişi ve Yönlendirme Hizmet Alım İşi” üzerine düzenlenen sözleşmenin damga vergisi ödenmiş; ihaleye ilişkin yargı kararının kesinleşmesi üzerine sözleşme feshedilmiştir. Vergi Dava Daireleri Kurulu, davacının üstlendiği ihalenin iptali ile sözleşmenin hukuken hüküm ifade etmediği, kağıdın tekemmül ettiğinden söz edilemediği, dolayısıyla damga vergisinin iadesinin düzeltme-şikayet kapsamında değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşmıştır.

PTT Posta Dağıtım Hizmeti — VDDK E.2023/653 K.2024/1308

Posta ve Telgraf Teşkilatı A.Ş. tarafından 21 bölgede toplam 5.503 yaya ve 538 motosikletli işçiyle yürütülecek dağıtım hizmetine ilişkin ihale uhdesinde kalan davacı, ihale kararı ve sözleşme nedeniyle damga vergisi ödemiş; ihalenin idare mahkemesince iptali üzerine sözleşmenin feshi sonrasında VUK 126. maddesinde belirtilen düzeltme zamanaşımı süresi içinde iade talebinde bulunmuştur. Vergi Dava Daireleri Kurulu, ihale kararının yargı kararıyla iptaliyle sözleşmenin tekemmülünden söz edilemeyeceğini belirterek aleyhe kararları bozmuş ve sözleşme damga vergisinin iadesinin düzeltme-şikayet yoluyla istenebileceğini kabul etmiştir.

Karayolları Şalpazarı-İskenderli — VDDK E.2024/425 K.2024/763

Karayolları Genel Müdürlüğü 10. Bölge Müdürlüğü tarafından ihale edilen “Şalpazarı-İskenderli (DOKAP) İl Yolu” ikmal işine ilişkin sözleşme damga vergisi, yargı kararı uyarınca Kamu İhale Kurulu işlemi sonucunda sözleşmenin feshedilmesi üzerine iade istemine konu olmuştur. Vergi Dava Daireleri Kurulu 17/09/2024 tarihli kararında, Anayasa Mahkemesi’nin 13/12/2022 tarihli iptal kararı sonrası parantez içi son cümlenin derdest davalarda uygulanamayacağı, sözleşmenin feshedildiği tarihten sonraki kısma isabet eden damga vergisinin vergi hatası kapsamında değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varmıştır.

Karayolları Eleşkirt-Ağrı Taşlıçay — VDDK E.2024/747 K.2024/1310

Karayolları Genel Müdürlüğü 12. Bölge Müdürlüğü tarafından ihale edilen “Eleşkirt-Ağrı Taşlıçay Yolu” ikmal işine ilişkin sözleşmenin yargı kararı üzerine feshedilmesi sonrasında, sözleşme için ödenen damga vergisi ve noter harcının iadesi istenmiştir. Vergi Dava Daireleri Kurulu, ihale kararının iptaline yönelik yargı kararının kesinleşmesi karşısında, sözleşmenin yazılıp imzalanması suretiyle vergiyi doğuran olayın hukuken tekemmül etmiş sayılamayacağını, bu nedenle sözleşme feshi nedeniyle ödenen damga vergisinin iadesinin düzeltme-şikayet yoluyla istenebileceğini belirleyerek aleyhe kararı bozmuştur.

Sentez: Tarih Çizgisinde Üç Dönem

İçtihatlar bir arada değerlendirildiğinde, sözleşme imza ve fesih tarihinin doğrudan değil, davanın derdest olup olmamasının ve fesih sebebinin belirleyici olduğu görülmektedir. 09/08/2016 öncesi imzalanan sözleşmelerde, 6728 sayılı Kanun’la getirilen kısıtlayıcı hüküm henüz yürürlükte olmadığı için iade isteğinin önünde yasal engel bulunmaz; klasik içtihat zaten mükellef lehinedir. 09/08/2016 ile 28/02/2023 arası dönemde imzalanan veya feshedilen sözleşmeler için, Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararının derdest davalarda dikkate alınması ilkesi gereğince, parantez içi son cümlenin uygulanma imkânı kalmamıştır. 28/02/2023 sonrası dönemde ise iptal hükmü doğrudan yürürlüktedir; sözleşmenin yargı kararıyla iptali hâlinde sözleşme damga vergisinin iadesi açık biçimde mümkün hâle gelmiştir.

Yine de Vergi Dava Daireleri Kurulu kararlarında 2024 yılı sonlarından itibaren bazı kararlarda mükellef aleyhine bozmaların görülmeye başlandığı dikkat çekmektedir. Özellikle 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun geçici 4. maddesi uyarınca imalat girdilerindeki fiyat artışları nedeniyle yapılan tasfiye veya devir hâlinde, fesih sebebinin yargı kararı veya Kamu İhale Kurulu işlemi olmaması nedeniyle düzeltme-şikayet yolunun kapalı olduğu kabul edilmiştir. Bu eksende verilmiş Kurul kararı, mali güçlük nedeniyle tasfiye edilen sözleşmelerin iade rejimi bakımından ayrı bir yol izlemekte; ihale damga vergisi iadesi talepleri için bu farkın gözden kaçırılmaması gerekmektedir.

Yabancı İsteklilere Açık İhaleler ve Döviz Kazandırıcı Faaliyet

488 sayılı Damga Vergisi Kanunu’nun ek 2. maddesinde, döviz kazandırıcı faaliyetler kapsamındaki kâğıtların damga vergisi ve harç istisnasından yararlanması düzenlenmiştir. Aynı maddenin (4) numaralı fıkrasında yer alan ve yatırım programındaki ihalelerin döviz kazandırıcı faaliyet kapsamında değerlendirilebilmesi için “ve yabancı firmalarca da teklif verilen” şart hâline getirilen ibare, Anayasa Mahkemesi’nin 24/12/2020 tarih ve E.2020/15, K.2020/78 sayılı kararıyla iptal edilmiş, böylece yatırım programındaki ihalelerin sadece idari şartnamede yerli ve yabancı tüm isteklilere açık tutulması istisnadan yararlanmak için yeterli sayılmıştır. Yabancı isteklilere açık ihalelerde damga vergisi konulu bu içtihat çizgisi, Devlet Su İşleri ve Karayolları Genel Müdürlüğü ihalelerinde özellikle Vergi Dava Daireleri Kurulu’nun E.2024/1122, K.2025/536 sayılı kararıyla mükellef lehine sağlamlaştırılmıştır.

Bununla birlikte, döviz kazandırıcı faaliyet kapsamında istisnadan yararlanmak için Vergi, Resim, Harç İstisna Belgesi alınmasının zorunlu olup olmadığı, ihalenin yatırım programında yer almasına ilişkin koşulun ne anlama geldiği gibi sorular hukuki yorum gerektirir nitelikte sayılmakta; bu yönüyle düzeltme-şikayet yolunun kapsamı dar tutulmaktadır. 2024 yılı sonu ve 2025 yılı başında verilen Vergi Dava Daireleri Kurulu kararlarının önemli bölümü, bu eksendeki iade taleplerini reddederek olayın süresinde açılacak bir davada incelenmesini gerekli görmüştür.

İhale Damga Vergisi İadesi Kontrol Listesi

İhale damga vergisi iadesi için düzeltme-şikayet yoluna başvurmadan önce dosyanın aşağıdaki ölçütleri karşıladığının teyit edilmesi yararlı olur. İlk olarak, fesih sebebi yargı kararı ya da Kamu İhale Kurulu işlemi olmalıdır; 4735 sayılı Kanun’un geçici 4. maddesi kapsamında mali güçlük nedeniyle yapılan tasfiye, içtihat tarafından bu yolun dışında tutulmuştur. İkinci olarak, talep edilen tutarın yalnızca sözleşmenin feshedildiği tarihten sonraki döneme isabet eden kısmı olduğuna dikkat edilmelidir; sözleşmenin yürürlükte olduğu süreye karşılık gelen damga vergisi iade kapsamına alınmaz. Üçüncü olarak, mükellef tarafından önce vergi dairesine düzeltme başvurusu yapılması, bu başvurunun reddi üzerine Hazine ve Maliye Bakanlığı’na şikayet başvurusunda bulunulması gerekir. Şikayet başvurusunun reddi veya zımnen reddi hâlinde altmış günlük süre içinde idari yargıda dava açılmalıdır.

Dilekçede Anayasa Mahkemesi’nin E.2022/125, K.2022/162 sayılı iptal kararına ve yukarıda sıralanan Vergi Dava Daireleri Kurulu emsallerine atıf yapılması, ihale kararına dair iptal işleminin künyesinin ve sözleşmenin feshi tarihinin açıkça belirtilmesi, talep edilen iade tutarının fesih tarihinden sonraki kısma isabet eden bölüm üzerinden hesaplandığının somut tablolarla gösterilmesi sonucu doğrudan etkiler. Tahsil tarihinden düzeltme fişinin tebliğine kadar geçen süre için 213 sayılı Kanun’un 112. maddesinin (4) numaralı fıkrası uyarınca tecil faizi de ayrıca talep edilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

İhale damga vergisi iadesi için düzeltme-şikayet yoluna ne zaman başvurulabilir?

Tarhiyatın tebliğinden itibaren otuz günlük dava açma süresi geçtikten sonra, Vergi Usul Kanunu’nun 126. maddesinde belirtilen beş yıllık düzeltme zamanaşımı süresi içinde, vergi dairesine düzeltme başvurusu yapılır. Bu başvurunun reddi üzerine Hazine ve Maliye Bakanlığı’na şikayet başvurusunda bulunulur. Şikayet de reddedilirse altmış günlük süre içinde idari yargıda dava açılır.

Sözleşmenin tamamı için ödenen damga vergisi tamamen iade edilir mi?

Vergi Dava Daireleri Kurulu içtihadı, sözleşmenin yürürlükte olduğu süreye isabet eden damga vergisinin iade edilmeyeceğini, yalnızca sözleşmenin feshedildiği tarihten sonraki döneme tekabül eden kısmın vergi hatası kapsamında iade edileceğini kabul eder.

Mali güçlük nedeniyle sözleşmenin tasfiyesinde damga vergisi iade edilir mi?

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun geçici 4. maddesi uyarınca imalat girdilerindeki fiyat artışları nedeniyle yapılan tasfiye veya devir, Vergi Dava Daireleri Kurulu’nca düzeltme-şikayet kapsamı dışında değerlendirilmektedir. Bu hâlde uyuşmazlığın süresinde açılan bir davada incelenmesi gerekir.

AYM iptal kararı sözleşme imza tarihinden önce yürürlüğe girmiş olmalı mıdır?

Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararlarının geriye yürümeyeceği kuralı kazanılmış hakların korunması içindir. Vergi Dava Daireleri Kurulu, 28/02/2023 tarihinden önce açılmış ancak halen görülmekte olan davalarda da iptal kararının uygulanması gerektiğini kabul etmektedir. Bu nedenle önemli olan sözleşmenin imzalandığı tarih değil, davanın derdest olup olmadığıdır.

Düzeltme-şikayet yolunda tecil faizi talep edilebilir mi?

Hukuka aykırı şekilde tahsil edilen damga vergisinin iadesinde, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 112. maddesinin (4) numaralı fıkrası uyarınca tahsil tarihinden düzeltme fişinin tebliğ tarihine kadar geçen süre için 6183 sayılı Kanun’a göre belirlenen tecil faizi oranında faiz hesaplanır ve mükellefe ödenir.

Sonuç

Yargı kararı veya Kamu İhale Kurulu işlemi nedeniyle iptal edilen ihalelerde sözleşmenin feshi sonrasında ödenmiş damga vergisinin geri alınması, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun düzeltme ve şikayet hükümleri ile somut Anayasa Mahkemesi iptal kararları çerçevesinde mümkündür. Vergi Dava Daireleri Kurulu’nun 2023 ve 2024 yıllarında verdiği Karabük, Ankara, Adıyaman, PTT ve Karayolları kararları, sözleşmenin feshedildiği tarihten sonraki kısma karşılık gelen damga vergisinin vergi hatası kapsamında iadesini mükellef lehine sağlam bir içtihat çizgisine bağlamıştır. Yine de fesih sebebinin yargı kararı dışında bir niteliği varsa veya istisna belgesi gibi yorum gerektiren bir koşula bağlıysa, mevzuatın yorumunu gerektiren bu eksende düzeltme-şikayet yolunun dar kapsamı göz önünde bulundurulmalı ve gerekirse süresinde dava açılmalıdır. Yatırım programındaki ihalelerde döviz kazandırıcı faaliyet istisnası, mevzuat ve uygulama hâlâ tartışmalı olduğundan ayrı bir hukuki değerlendirme yapılması yerinde olacaktır. Konuya ilişkin 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu ile birlikte değerlendirildiğinde, doğru zaman ve doğru ek belgelerle yapılan başvurular mükellefin hak kaybını önler.