İçerik Başlıkları
GVK Madde 45 – Ulaştırma İşlerinde Matrah, dar mükellefiyete tabi olan gerçek kişilerin Türkiye ile yabancı ülkeler arasında yaptıkları ulaştırma işlerinden elde ettikleri kazancın tespit yöntemini belirler. Buna göre söz konusu kazanç, Kurumlar Vergisine tabi yabancı ulaştırma kurumlarının kazancının tayinine ilişkin esaslara göre; yani Türkiye’de elde edilen hasılata belirlenen ortalama emsal nispetlerinin uygulanmasıyla tespit edilir.
GVK Madde 45 Madde Metni
193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 45. maddesinin yürürlükteki tam metni şu şekildedir:
“Dar mükellefiyete tabi olanların Türkiye ile yabancı memleketler arasında yaptıkları ulaştırma işlerinde elde ettikleri kazançlar, Kurumlar Vergisine tabi yabancı ulaştırma kurumlarının kazançlarının tayinine ait esaslara göre tespit olunur.”
Madde, 31/12/1981 tarihli ve 2574 sayılı Kanunun 8. maddesiyle bugünkü hâlini almıştır. Güncel metin için 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (mevzuat.gov.tr) bağlantısına bakılabilir.
GVK Madde 45 Hakkında Genel Açıklama
Uluslararası ulaştırma faaliyeti, birden fazla ülkede gerçekleşen ve hasılatı ile giderleri farklı ülkelere yayılan bir faaliyettir. Bu nedenle dar mükellef bir taşımacının Türkiye ile yabancı ülkeler arasında yaptığı taşımalardan elde ettiği kazancın, klasik gerçek gider–hasılat yöntemiyle tespiti güçtür. Gelir Vergisi Kanununun 45. maddesi bu güçlüğü aşmak için, dar mükellef gerçek kişilerin ulaştırma kazancını, Kurumlar Vergisi Kanununun yabancı ulaştırma kurumlarına ilişkin özel tespit rejimine bağlamıştır.
Bu rejimde kazanç, Türkiye’de elde edilen hasılata Bakanlıkça belirlenen ortalama emsal nispetlerinin uygulanmasıyla götürü olarak bulunur. Türkiye’de elde edilen hasılat; Türkiye’den yüklenen yolcu, yük ve posta karşılığı alınan bedeller ile Türkiye’deki faaliyetlere ilişkin diğer gelirlerden oluşur. Kara, deniz ve hava taşımacılığı için ayrı ayrı belirlenen ortalama emsal nispetleri, hasılata uygulanarak Türkiye’ye isabet eden safi kazanç tespit edilir. Böylece uluslararası taşımacılıkta gider dağıtımı sorunu, götürü bir orana bağlanarak çözülmüş olur.
45. madde, dar mükellefiyeti düzenleyen 6. madde ve kazancın Türkiye’de elde edilmesini düzenleyen 7. madde ile birlikte değerlendirilmelidir. Aynı faaliyeti kurum olarak yürüten yabancı ulaştırma kurumlarının kazancı ise doğrudan Kurumlar Vergisi Kanununun ilgili hükümlerine tabidir; 45. madde, gerçek kişi dar mükellefler için bu esaslara atıf yaparak tek ve tutarlı bir uygulama sağlar. Türkiye’nin taraf olduğu çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları da uluslararası taşımacılık kazançlarının vergilendirilmesinde ayrıca dikkate alınır.
GVK Madde 45 ile İlgili Yargı Kararları
Gelir Vergisi Kanununun 45. maddesi, dar mükellef gerçek kişilerin uluslararası ulaştırma kazancını doğrudan Kurumlar Vergisi Kanununun yabancı ulaştırma kurumlarına ilişkin rejimine bağlayan, dar kapsamlı ve teknik bir atıf hükmüdür. Bu nedenle uygulamada doğrudan GVK 45. maddesine dayanan müstakil bir yargı kararı sınırlıdır; bu alandaki içtihat ağırlıklı olarak Kurumlar Vergisi Kanunu kapsamındaki yabancı ulaştırma kurumlarının kazanç tespiti (hasılatın belirlenmesi ve ortalama emsal nispetlerinin uygulanması) çerçevesinde oluşmaktadır. Konuya birebir uyan güncel bir yargı kararı tespit edildiğinde, bu bölüm künyesi ve gerekçesiyle güncellenecektir.
Sık Sorulan Sorular
GVK Madde 45 neyi düzenler?
Gelir Vergisi Kanununun 45. maddesi, dar mükellefiyete tabi olanların Türkiye ile yabancı ülkeler arasında yaptıkları ulaştırma işlerinden elde ettikleri kazancın nasıl tespit edileceğini düzenler. Bu kazanç, Kurumlar Vergisine tabi yabancı ulaştırma kurumlarının kazancının tespitine ilişkin esaslara göre belirlenir.
Ulaştırma işlerinde matrah nasıl belirlenir?
Kazanç, gerçek gider-hasılat yöntemiyle değil, Kurumlar Vergisi Kanununun yabancı ulaştırma kurumlarına ilişkin hükümleri uyarınca, Türkiye’de elde edilen hasılata Bakanlıkça belirlenen ortalama emsal nispetlerinin uygulanması suretiyle bulunur. Böylece uluslararası taşımacılıkta Türkiye’ye isabet eden kazanç kısmı götürü bir ölçüte göre tespit edilmiş olur.
GVK Madde 45 kimleri kapsar?
Madde, dar mükellef gerçek kişileri kapsar. Dar mükellefiyet, Türkiye’de yerleşmiş olmayan gerçek kişilerin yalnızca Türkiye’de elde ettikleri kazanç ve iratları üzerinden vergilendirilmesidir. Kara, deniz ve hava yoluyla Türkiye ile yabancı ülkeler arasında yolcu veya yük taşıyan dar mükellefler bu madde kapsamındadır.
Yabancı ulaştırma kurumları esasları ne anlama gelir?
Kurumlar Vergisi Kanunu, yabancı ulaştırma kurumlarının Türkiye’de elde ettiği kurum kazancının, hasılatlarına ortalama emsal nispetleri uygulanarak tespit edileceğini öngörür. GVK 45. maddesi, dar mükellef gerçek kişilerin ulaştırma kazancı için de aynı yöntemi esas alarak tek ve tutarlı bir tespit rejimi kurmuştur.
Sonuç
Gelir Vergisi Kanununun 45. maddesi, dar mükellef gerçek kişilerin Türkiye ile yabancı ülkeler arasında yaptıkları ulaştırma işlerinden elde ettikleri kazancı, yabancı ulaştırma kurumlarına ilişkin götürü tespit esaslarına bağlar. Kazanç, Türkiye’de elde edilen hasılata ortalama emsal nispetleri uygulanarak belirlenir. Uluslararası taşımacılık faaliyetinde vergilendirme; dar mükellefiyet kuralları, bu götürü tespit rejimi ve varsa çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması hükümlerinin birlikte değerlendirilmesini gerektirdiğinden, somut olayda uzman görüşü alınması yerinde olur.
