İçerik Başlıkları
GVK Madde 43 – Müşterek Genel Giderler ve Amortismanların Dağıtılması, birden fazla takvim yılına sirayet eden inşaat ve onarma işlerinde ya da bu işlerin başka işlerle birlikte yürütülmesi hâlinde, doğrudan tek bir işe yüklenemeyen ortak genel giderlerin ve ortak kullanılan iktisadi kıymetlere ait amortismanların işler arasında hangi ölçütlere göre paylaştırılacağını düzenler. Kısaca madde; ortak giderler için harcama/hasılat oranı, ortak amortismanlar için ise fiilen kullanılan gün sayısı esasını getirir.
GVK Madde 43 Madde Metni
193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 43. maddesinin yürürlükteki tam metni aşağıdaki gibidir:
“Birden fazla takvim yılına sirayet eden inşaat ve onarma işlerinde veya bu işlerin diğer işlerle birlikte yapılması halinde müşterek genel giderler ve amortismanlar aşağıdaki esaslara göre dağıtılır.
1. Yıl içinde birden fazla inşaat ve onarma işinin birlikte yapılması halinde, her yıla ait müşterek genel giderler bu işlere ait harcamaların (enflasyon düzeltmesi yapılan dönemlerde düzeltilmiş tutarlarının) enflasyon düzeltmesine tâbi tutulmuş tutarlarının birbirine olan nispeti dahilinde;
2. Yıl içinde tek veya birden fazla inşaat ve onarma işinin bu madde şümulüne girmeyen işlerle birlikte yapılması halinde, her yıla ait müşterek genel giderler, bu işlere ait harcamalar ile diğer işlere ait satış ve hasılat tutarlarının (enflasyon düzeltmesi yapılan dönemlerde bunların düzeltilmiş tutarlarının) birbirine olan nispeti dahilinde;
3. Birden fazla inşaat ve onarma işlerinde veya bu işlerle sair işlerde müştereken kullanılan tesisat, makina ve ulaştırma vasıtalarının amortismanları, bunların her işte kullanıldıkları gün sayısına göre.”
Maddenin güncel hâline 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (mevzuat.gov.tr) bağlantısından ulaşılabilir. Maddenin (1) ve (2) numaralı bentleri 17/12/2003 tarihli ve 5024 sayılı Kanunla, enflasyon düzeltmesi uygulamasına paralel biçimde değiştirilmiştir.
GVK Madde 43 Hakkında Genel Açıklama
Yıllara sâri inşaat ve onarma işlerinde kâr veya zarar, Gelir Vergisi Kanununun 42. maddesi uyarınca ancak işin bittiği yıl kati olarak tespit edilir. Bu nedenle işin devam ettiği yıllarda yapılan giderlerin hangi işe ait olduğunun doğru biçimde belirlenmesi büyük önem taşır. Bir gider doğrudan tek bir işe ait olduğunda o işin maliyetine yazılır; ancak birden fazla iş için ortaklaşa yapılan ve tek bir işe doğrudan bağlanamayan giderler söz konusu olduğunda, bunların işler arasında paylaştırılması gerekir. İşte 43. madde, bu paylaştırmanın (dağıtımın) ölçütlerini belirler.
Maddede üç ayrı dağıtım kuralı öngörülmüştür. Birincisi, yıl içinde birden fazla inşaat ve onarma işinin birlikte yürütülmesi hâlinde uygulanır: müşterek genel giderler, her işin o yıl yaptığı harcamanın toplam harcamaya olan oranına göre dağıtılır. İkincisi, inşaat ve onarma işinin madde kapsamına girmeyen diğer işlerle (örneğin sürekli devam eden ticari faaliyet) birlikte yapılması hâlinde geçerlidir: bu durumda dağıtım anahtarı, inşaat işleri için yapılan harcamalar ile diğer işlerin satış ve hasılat tutarlarının birbirine oranıdır. Üçüncüsü ise amortismanlara ilişkindir: birden fazla işte ortak kullanılan tesisat, makine ve ulaştırma vasıtalarının amortismanları, bunların her işte fiilen kullanıldıkları gün sayısına göre paylaştırılır.
Örneğin; bir müteahhidin aynı yıl iki ayrı yıllara sâri inşaat işi yürüttüğünü ve merkez ofisine ilişkin doğrudan bir işe bağlanamayan müşterek genel giderinin bulunduğunu varsayalım. Bu ortak gider, iki işin o yıl yaptığı harcamaların oranına göre bölünür; ilk iş toplam harcamanın %60’ını, ikinci iş %40’ını yapmışsa ortak gider de bu oranda dağıtılır. Aynı müteahhidin bir iş makinesini yıl içinde birinci işte 200 gün, ikinci işte 100 gün kullanması hâlinde ise makinenin amortismanı 200’e 100 (yani 2/3 – 1/3) oranında iki işe yüklenir. Enflasyon düzeltmesi yapılan dönemlerde harcama ve hasılat tutarları, düzeltilmiş değerleriyle dikkate alınır.
43. madde, 42. madde (yıllara sâri inşaat ve onarma işlerinde kazancın tespiti) ve 44. madde (işin bitimi) ile bir bütün oluşturur; bu üç madde birlikte, yıllara sâri inşaat işlerinde kazancın hangi yıl ve nasıl belirleneceğini düzenler. İndirilebilecek giderlerin genel çerçevesi ise Kanunun 40. maddesinde yer alır. Dağıtım anahtarının doğru kurulması, hem yıllık geçici vergi hesabında hem de işin bittiği yıl kesin kâr/zarar tespitinde matrahı doğrudan etkilediğinden uygulamada titizlik gerektirir.
GVK Madde 43 ile İlgili Yargı Kararları
Gelir Vergisi Kanununun 43. maddesi, esas itibarıyla müşterek genel giderlerin ve amortismanların dağıtımına ilişkin teknik bir hesaplama (dağıtım anahtarı) kuralı niteliğindedir. Bu nedenle uygulamada doğrudan bu maddenin yorumuna dayanan müstakil bir yargı kararı sınırlıdır; yıllara sâri inşaat işlerine ilişkin uyuşmazlıklar çoğunlukla işin bütünü (kazancın tespiti ve işin bitim tarihi) yönünden 42 ve 44. maddeler çerçevesinde çözümlenmektedir. Somut bir uyuşmazlıkta dağıtım anahtarının doğru kurulup kurulmadığı tartışıldığında, maddenin lafzındaki harcama/hasılat oranı ve fiilî kullanım gün sayısı ölçütleri esas alınır. Bu alandaki güncel ve konuya birebir uyan bir yargı kararı tespit edildiğinde, bu bölüm künyesi ve ilgili gerekçesiyle güncellenecektir.
Sık Sorulan Sorular
GVK Madde 43 neyi düzenler?
Gelir Vergisi Kanununun 43. maddesi, birden fazla takvim yılına sirayet eden (yıllara sâri) inşaat ve onarma işlerinde veya bu işlerin başka işlerle birlikte yapılması hâlinde, hangi işe ait olduğu doğrudan belirlenemeyen müşterek (ortak) genel giderler ile ortak kullanılan iktisadi kıymetlere ait amortismanların işler arasında nasıl dağıtılacağını belirler. Amaç, her işin kâr veya zararının doğru tespit edilebilmesi için ortak giderlerin adil bir ölçüte göre paylaştırılmasıdır.
Müşterek genel gider nedir?
Müşterek genel gider, bir mükellefin aynı dönemde yürüttüğü birden fazla iş için ortaklaşa yapılan ve tek bir işe doğrudan yüklenemeyen giderlerdir. Örneğin merkez büro kirası, yönetim giderleri, genel nitelikli personel ücretleri gibi giderler belirli bir inşaat işine doğrudan bağlanamıyorsa müşterek genel gider niteliğindedir. Doğrudan bir işe ait olduğu belirlenebilen giderler ise dağıtıma tabi tutulmaz, ait olduğu işin maliyetine yazılır.
Birden fazla inşaat işinde ortak giderler nasıl dağıtılır?
GVK 43. maddesinin (1) numaralı bendine göre, yıl içinde birden fazla inşaat ve onarma işinin birlikte yapılması hâlinde her yıla ait müşterek genel giderler, bu işlere ait harcamaların (enflasyon düzeltmesi yapılan dönemlerde düzeltilmiş tutarlarının) birbirine olan oranı dâhilinde dağıtılır. Yani ortak gider, her işin o yıl yaptığı harcamanın toplam harcamaya oranına göre paylaştırılır.
İnşaat işiyle birlikte başka iş de yapılıyorsa gider dağıtımı nasıl olur?
GVK 43. maddesinin (2) numaralı bendine göre, yıl içinde tek veya birden fazla inşaat ve onarma işinin bu madde kapsamına girmeyen diğer işlerle birlikte yapılması hâlinde, her yıla ait müşterek genel giderler; inşaat işlerine ait harcamalar ile diğer işlere ait satış ve hasılat tutarlarının (enflasyon düzeltmesi yapılan dönemlerde düzeltilmiş tutarlarının) birbirine olan oranı dâhilinde dağıtılır. Böylece inşaat işi için harcama, diğer işler için ise hasılat esas alınarak ortak gider paylaştırılmış olur.
Ortak kullanılan makine ve taşıtların amortismanı nasıl dağıtılır?
GVK 43. maddesinin (3) numaralı bendine göre, birden fazla inşaat ve onarma işinde veya bu işlerle diğer işlerde müştereken kullanılan tesisat, makine ve ulaştırma vasıtalarının amortismanları, bunların her işte fiilen kullanıldıkları gün sayısına göre dağıtılır. Böylece bir iş makinesinin ya da taşıtın yıpranma payı, hangi işte kaç gün kullanıldıysa o işe orantılı olarak yüklenir.
Sonuç
Gelir Vergisi Kanununun 43. maddesi, yıllara sâri inşaat ve onarma işlerinde doğrudan tek bir işe yüklenemeyen müşterek genel giderler ile ortak kullanılan makine ve taşıtların amortismanlarının işler arasında paylaştırılmasına ilişkin ölçütleri belirler. Ortak giderler harcama veya hasılat oranına, ortak amortismanlar ise fiilî kullanım gün sayısına göre dağıtılır. Dağıtım anahtarının hatalı kurulması, işin kâr veya zararının yanlış tespitine ve dolayısıyla eksik ya da fazla vergi hesaplanmasına yol açabileceğinden, bu hesaplamaların madde metnindeki ölçütlere ve enflasyon düzeltmesi kurallarına uygun biçimde yapılması önem taşır. Tereddüt hâlinde uzman görüşü alınması yerinde olur.
