İçerik Başlıkları
Özel usulsüzlük cezası kesilebilmesi için, cezayı gerektiren fiilin her bir işlem ve belge bazında somut olarak tespit edilmesi zorunludur; brüt tutar üzerinden varsayımla ya da soyut nitelendirmeyle ceza uygulanamaz. Danıştay Dokuzuncu Dairesi, 25/03/2024 tarih ve E:2023/6469, K:2024/1417 sayılı kararında; 213 sayılı Vergi Usul Kanunu‘nun 353/1. ve mükerrer 355/4. maddeleri uyarınca kesilen özel usulsüzlük cezalarını, hangi belgelerin kimlerden alınmadığı ve tevsik (banka aracılığıyla ödeme) zorunluluğuna aykırılığın somut biçimde ortaya konulmadığı gerekçesiyle kaldıran mahkeme kararını oybirliğiyle onamıştır.
Uyuşmazlığın Konusu
Davacı şirket adına, faiz gelirlerine ilişkin fatura düzenlendiği, bir kısım alışlar için fatura bulunmadığı ve bir kısım tahsilat ile ödemelerin banka ve benzeri finans kurumları aracılığıyla yapılmadığı yolunda düzenlenen vergi inceleme raporuna dayanılarak, 2016 ve 2017 yılları için Vergi Usul Kanunu’nun 353/1. maddesi ve 2016 yılı için aynı Kanunun mükerrer 355/4. maddesi uyarınca özel usulsüzlük cezaları kesilmiştir. Mükellef, bu cezaların kaldırılması istemiyle dava açmıştır.
Vergi Mahkemesi davayı kabul ederek cezaları kaldırmış, Bölge İdare Mahkemesi Vergi Dava Dairesi idarenin istinaf başvurusunu reddetmiş, Danıştay Dokuzuncu Dairesi de idarenin temyiz istemini reddederek kararı onamıştır.
Özel Usulsüzlük Cezasının Kaldırılmasına İlişkin Gerekçeler
- 353/1. madde yönünden: Sahte faturayla belgelendirildiği kabul edilen malların nelerden oluştuğu ve gerçek mal tesliminde bulunan mükelleflerin kimler olduğu hususunda tespit yapılmadan özel usulsüzlük cezası kesilmesinde hukuka uygunluk bulunmamaktadır.
- Mükerrer 355/4. madde yönünden: İnceleme raporunda; tahsilat makbuzu, vadeli senet ve fatura düzeltme kaydı işlemleri ile ilgili olarak herhangi bir somut tespit ve ayrıntılı inceleme yapılmadan, bu ödemelerin banka aracılığı ile ödenmesi gereken tutarlar olup olmadığı belirlenmeden ceza kesilmesi hukuka aykırıdır.
- Temyiz sonucu: Danıştay Dokuzuncu Dairesi, temyizen incelenen kararın usul ve hukuka uygun olduğunu, ileri sürülen temyiz nedenlerinin bozmayı gerektirmediğini belirterek istinaf ve ilk derece kararını onamıştır.
📌 Özel Usulsüzlük Cezasında Temel Hukuki İlke
Özel usulsüzlük cezası ancak cezayı gerektiren fiilin unsurlarının somut delille ortaya konulması hâlinde uygulanabilir. Belge düzenlememe veya almama ya da tevsik zorunluluğuna aykırılık; hangi işlem, hangi tutar, kim ve hangi tarih ekseninde gerçekleştiği tespit edilmeden, soyut değerlendirmeyle veya toplam tutar üzerinden varsayıma dayalı olarak kabul edilemez. İspat yükü idareye ait olup, tereddüt hâlinde mükellef lehine yorum esastır.
Karara konu olan 353/1. ve mükerrer 355. maddelerdeki özel usulsüzlük cezasının parasal tutarları, her yıl Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğleri ile yeniden değerleme oranında güncellenmektedir; bu nedenle uygulanacak ceza tutarı ilgili fiilin işlendiği yılın tutarına göre belirlenir. İncelenen kararda 2016 ve 2017 dönemlerine ilişkin cezalar söz konusudur.
Karar Künyesi
Mahkeme: Danıştay 9. Dairesi
Esas No: 2023/6469
Karar No: 2024/1417
Karar Tarihi: 25.03.2024
Oy Durumu: Oybirliği (kesin)
Kararın Tam Metni
Danıştay 9. Daire Başkanlığı 2023/6469 E. , 2024/1417 K.
“İçtihat Metni”
T.C. D A N I Ş T A Y DOKUZUNCU DAİRE
Esas No : 2023/6469
Karar No : 2024/1417
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Vergi Dairesi Başkanlığı-…
VEKİLİ : Av. …
KARŞI TARAF (DAVACI) : … Malz. San. ve Tic. Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. …
İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi … Vergi Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Davacı şirket adına, faiz gelirlerine ilişkin fatura düzenlendiği, bir kısım alışlar için fatura olmadığı ve bir kısım tahsilat ve ödemelerini banka ve benzeri finans kısımları aracılığıyla yapmadığı yolunda düzenlenen vergi inceleme raporuna dayanılarak 2016 ve 2017 yılları için Vergi Usul Kanunu’nun 353/1., 2016 yılı için aynı Kanunun mükerrer 355/4. maddesi uyarınca kesilen özel usulsüzlük cezalarının kaldırılması istemine ilişkindir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … Vergi Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; , 2016 ve 2017 yılları için 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 353/1. maddesi uyarınca kesilen özel usulsüzlük cezalarına ilişkin olarak, sahte faturayla belgelendirildiği kabul edilen malların nelerden oluştuğu ve gerçek mal tesliminde bulunan mükelleflerin kimler oldukları hususunda tespitler yapılmadan özel usulsüzlük cezası kesilmesinde hukuka uygunluk görülmediği; aynı Kanun’un mükerrer 355/4. maddesi uyarınca 2016 yılı için kesilen özel usulsüzlük cezaları bakımından da inceleme raporunda, tahsilat makbuzu, vadeli senet ve fatura düzeltme kaydı işlemleri ile ilgili olarak herhangi bir somut tespit ve ayrıntılı inceleme yapılmadan, bu ödemelerin banka aracılığı ile ödenmesi gereken tutarlar olup olmadığı belirlenmeden, davacı adına kesilen özel usulsüzlük cezasında hukuka uygunluk görülmediği gerekçesiyle davanın kabulüne, kesilen özel usulsüzlük cezalarının kaldırılmasına karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu Vergi Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davalı idare tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: İdare tarafından yapılan işlemlerin yerinde ve yasal olduğu iddiasıyla kararın bozulması istenilmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …’NİN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dokuzuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1.Davalının temyiz isteminin reddine,
2.Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle kabulüne ilişkin Vergi Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki … Bölge İdare Mahkemesi … Vergi Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının ONANMASINA,
3.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 50. maddesi uyarınca, onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de … Bölge İdare Mahkemesi … Vergi Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın … Vergi Mahkemesine gönderilmesine, 25/03/2024 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.
