Su ve Kanalizasyon Katılım Payı: %2 Sınırı ve İtiraz

Özetle: Kanalizasyon katılım payı, belediyenin ya da belediyeye bağlı su idaresinin yeni bir kanalizasyon tesisi yapması veya mevcut tesisi ıslah etmesi hâlinde, bu tesisten yararlanan taşınmazın sahibinden alınan bir mali yükümlülüktür. Kanun’daki adı “kanalizasyon harcamalarına katılma payı”dır; su şebekesi için de uygulamada su katılım bedeli olarak bilinen “su tesisleri harcamalarına katılma payı” alınır. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun 89. maddesine göre bu paylar bina ve arsalarda vergi değerinin yüzde 2’sini geçemez. 2464 sayılı Kanun’a dayanan bir payda belediyenin istediği tutar bu sınırı aşıyorsa ya da ortada yeni bir tesis yoksa, tebliği izleyen günden itibaren 30 gün içinde vergi mahkemesinde dava açılabilir.

Bu yazıda yalnızca su ve kanalizasyon tesisleri için istenen katılma payını ele alıyoruz: payın hangi hâlde doğduğunu, nasıl hesaplandığını, yüzde 2 sınırını, su idarelerinin tarifeye dayanarak istediği bağlantı bedeliyle farkını ve Danıştay’ın bu konudaki kararlarını. Yol harcamalarına katılma payı için yol katılım bedeli davası yazımıza bakılabilir.

Kanalizasyon katılım payı ve su katılım bedeli hangi durumda alınır?

Katılma payı, belediyenin genel bütçesinden yaptığı her harcama için istenemez. Kanun, payı belirli bir yatırıma bağlamıştır. 2464 sayılı Kanun’un 87. maddesine göre kanalizasyon harcamalarına katılma payı, belediyelerce ve belediyelere bağlı müesseselerce yeni kanalizasyon tesisi yapılması ya da mevcut tesislerin sıhhi ve fenni şartlara göre ıslah edilmesi hâlinde, bunlardan faydalanan gayrimenkullerin sahiplerinden alınır. İki veya daha fazla yol kenarındaki bir taşınmazda payın hesabında, taşınmazın bağlandığı yoldaki kanalizasyon giderleri esas alınır.

Su şebekesi için aynı düzen 88. maddede yer alır. Belediyece beldede yeni içmesuyu şebeke tesisleri yapılması ya da mevcut şebeke tesislerinin tevsii ve ıslahı hâlinde, dağıtımın yapıldığı saha içindeki gayrimenkullerin sahiplerinden su tesisleri harcamalarına katılma payı alınır. Birden fazla yol kenarındaki taşınmazlarda payın hesabında, yalnız suya bağlandıkları yol üzerindeki uzunlukları esas alınır.

İstanbul’da su ve kanalizasyon hizmetini yürüten İSKİ’nin gelirlerini sayan 2560 sayılı Kanun’un 13. maddesinin (b) bendi de bu payları “Belediye Gelirleri Kanunu uyarınca, su ve kanalizasyon tesislerinden yararlananlardan ilgili belediye adına alınacak katılma payları” olarak tanımlar. Yani su idaresi katılma payını kendi adına değil, belediye adına ve 2464 sayılı Kanun’a göre alır.

Kanalizasyon katılım payı en fazla ne kadar olabilir?

Payın hesabı 2464 sayılı Kanun’un 89. maddesinin (a) bendinde düzenlenmiştir. Buna göre harcamalara katılma payları, bir program dahilinde veya istek üzerine doğrudan yapılan işlerde bu hizmetler dolayısıyla yapılan giderlerin tamamıdır. Ancak giderler, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı ile İller Bankası tarafından tespit edilip yayınlanan rayiç ve birim fiyatlara göre hesaplanan tutarları aşamaz. Özel devlet yardımları, karşılıksız fon tahsisleri, bu işler için yapılan bağış ve yardımlar ile istimlak bedelleri giderler tutarından indirilir.

Bu giderin taşınmazlara nasıl dağıtılacağını 90. madde belirler: su tesisleri ile kanalizasyon harcamalarına katılma payları, hizmetten faydalanma şekline göre ilgili gayrimenkul sahipleri arasında, hesaplanan payların toplamının ilgili gayrimenkullerin vergi değerleri toplamına oranlanması suretiyle dağıtılır. Aynı maddeye göre ibadet yerleri hakkında katılma payı tahakkuku yapılmaz.

Dağıtım sonucu ne çıkarsa çıksın, tek bir taşınmazdan istenebilecek tutarın tavanı Kanun’da açıkça yazılıdır:

“Harcamalara katılma payları bina ve arsalarda vergi değerinin yüzde 2’sini geçemez.”

Hüküm, yeni tesis ile ıslah arasında ya da tesisin maliyeti yüksek olup olmaması bakımından bir ayrım yapmaz. Yeni tesis yapılması payın doğması için şarttır; sınırdan ayrı bir istisna değildir. Örneğin vergi değeri 613.000 TL olan bir taşınmaz için istenebilecek kanalizasyon katılım payı en fazla 12.260 TL olur; aşan kısım bu taşınmazın sahibinden istenemez. Sınır, piyasa değeri üzerinden değil emlak vergisine esas vergi değeri üzerinden hesaplanır; bu nedenle itiraza başlamadan önce belediyeden taşınmazın vergi değerini gösteren yazı alınmalıdır.

Aynı bent, yapılacak giderler peşin ödendiği takdirde payların ilgililerden yüzde yirmibeş noksanı ile alınacağını da düzenler. 89. maddenin (b) bendi ise Cumhurbaşkanına, belediyelerin görüşünü alarak payları 1/2’ye (peşin ödemede 1/3’e) kadar indirme ve pay çeşitlerine göre farklılaştırma yetkisi verir. Kanun’da yüzde 2 sınırını yükseltme yetkisi yoktur.

Katılma payı mı, tarife bedeli mi?

Uygulamada en çok karışıklık burada doğar. Belediye ya da su idaresi, aynı kurum olmasına rağmen iki farklı dayanakla para isteyebilir. 2560 sayılı Kanun’un 13. maddesinin (a) bendi İSKİ’nin gelirleri arasında “Su satışı ve kullanılmış suların uzaklaştırılmasına karşılık, tarifesine göre abonelerden alınacak ücretler”i, (b) bendi ise yukarıda aktarılan katılma paylarını ayrı ayrı sayar. Aynı Kanun’un 23. maddesine göre su satışı, kullanılmış suların uzaklaştırılması ve septik çukurların boşaltılması için ayrı tarifeler yapılır; tarifelerin tespitinde yönetim ve işletme giderleri, amortismanları doğrudan gider yazılan (aktifleştirilmeyen) yenileme, ıslah ve tevsi masrafları ve bir kâr oranı esas alınır.

Bazı su idareleri, yeni bir tesis yapmaksızın yalnız mevcut şebekeye bağlanma için kendi tarife yönetmeliğine dayanarak “katılma payı” ya da “katılım bedeli” adıyla para istemektedir. Danıştay bu bedelleri, adı katılma payı olsa bile, 2464 sayılı Kanun’daki katılma payı olarak değil, tarifeye göre alınan bir ücret olarak nitelendirmiştir (aşağıda E.2018/4665, K.2021/6022 sayılı karar). Bunun sonucunda görevli mahkeme değişir. Danıştay yüzde 2 sınırı hakkında ayrıca bir değerlendirme yapmamıştır; kanaatimizce bu sınır, yalnız 2464 sayılı Kanun’daki katılma payı için konduğundan tarife bedellerine doğrudan uygulanamaz.

Bununla birlikte tarifeye dayanan bir talep de kendiliğinden hukuka uygun sayılmaz. 2464 sayılı Kanun’un 97. maddesi belediyelere, “bu Kanunda harç veya katılma payı konusu yapılmayan” ve ilgililerin isteğine bağlı hizmetler için tarifeyle ücret alma yetkisi verir. Su ve kanalizasyon tesisi harcamaları Kanun’da katılma payı konusu yapılmıştır. Bu nedenle bir yatırımın maliyetini taşınmaz sahiplerine paylaştıran bir bedelin, adı tarife konularak yüzde 2 sınırının üzerinde istenmesinin bu hükümle bağdaşmadığı ileri sürülebilir. Bu argüman, tarife bedeline karşı açılacak davada değerlendirilecektir. Tarife yönetmeliği düzenleyici bir işlemdir; İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesine göre böyle bir işlemin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilir ve düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması, ona dayalı işlemin iptaline engel olmaz.

Kanalizasyon Katılım Payı Hakkında Danıştay Kararları

Aşağıdaki kararlar, Danıştay ve Anayasa Mahkemesi’nin kendi gerekçe bölümlerinden aktarılmıştır. Her karar için olay, sonuç ve kararın uygulamaya etkisi kısaca özetlenmiştir.

Danıştay 9. Daire E.2024/5303, K.2024/4972: Yeni tesisi ve usule uygunluğu idare ispat eder

Danıştay 9. Daire · 09.10.2024 · Karar metni

ÖZET: Van’da inşa edilen taşınmazlar için yapı kullanma izni aşamasında istenen ilişik kesme belgesi sırasında, davalı idare davacılar adına su tesisleri ve kanalizasyon harcamalarına katılma payı tahakkuk ettirmiştir. Danıştay, hukuki değerlendirme bölümünde katılma payının bina ve arsalarda vergi değerinin yüzde 2’sini geçemeyeceğini ve tahakkukun hizmet tamamlanıp halkın yararlanmasına sunulduktan sonra yapılacağını hatırlatmış; olayda yeni bir tesisin yapıldığının ya da mevcut tesisin ıslah edildiğinin ve “söz konusu harcamalara katılma paylarının 2464 sayılı Kanun’da belirtilen usule uygun şekilde hesaplandığının, tahakkuk ettirilip, ilan ve tebliğ edildiğinin davalı idarece ortaya konulamadığı” sonucuna varmıştır. İdarenin temyiz istemi reddedilmiş; davayı kabul eden Vergi Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunu reddeden Bölge İdare Mahkemesi kararı, Danıştay’ın kendi gerekçesiyle onanmıştır. Karar, ispat yükünün idarede olduğunu göstermesi bakımından önemlidir.

Danıştay 9. Daire E.2018/4665, K.2021/6022: Tarifeye dayalı bağlantı bedeli vergi benzeri yükümlülük değildir

Danıştay 9. Daire · 02.12.2021 · Karar metni

ÖZET: İstanbul’da inşaat yapan davacıdan İSKİ, proje inceleme, atıksu bağlantı kanalı bedeli, katılma payı ve kazı ruhsatı adı altında toplam 890.088,70 TL istemiştir. Danıştay, olayda 2464 sayılı Kanun’un öngördüğü türden bir yatırım ve harcama bulunmadığını, tahsilatın mevcut tesislerin inşa edilen konutlarda kullanıma açılması için istendiğini ve “Dava konusu tahsilatın dayanağı, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun 94. maddesine göre İçişleri Bakanlığınca hazırlanan Yönetmelik olmayıp” İSKİ Tarifeler Yönetmeliği olduğunu belirlemiştir. Bu bedeller vergi benzeri mali yükümlülük sayılmadığından vergi mahkemesi görevli değildir. Danıştay, abonman sözleşmesine dayanan alacaklarda adli yargının, sözleşmeden önce tek taraflı istenen bedellerde ise idare mahkemesinin görevli olduğunu belirtmiş; abonman sözleşmesi yapılıp yapılmadığının araştırılması için kararı bozmuştur. Aynı Daire, İSKİ’nin Bağcılar’daki bir taşınmazdan istediği bedellere ilişkin E.2019/7191, K.2022/380 sayılı ve 15.02.2022 tarihli kararında da aynı gerekçeyle, “abonman sözleşmesi yapılmadan önce, idarenin tek taraflı, kamu gücüne dayanarak alacak-borç ilişkisi kapsamında tahsili talep edilen işlemlerden kaynaklanan davaların ise idari yargı yerinde, genel görevli olan idare mahkemelerinde çözümlenmesi gerektiği” sonucuna ulaşmıştır.

Anayasa Mahkemesi E.2001/5, K.2002/42: Dava açmak için payın yarısını ödeme şartı iptal edildi

Anayasa Mahkemesi · 28.03.2002 · Resmî Gazete 05.09.2002/24867

ÖZET: 2464 sayılı Kanun’un 89. maddesinin (a) bendinin son paragrafı, katılma paylarına karşı dava açılabilmesini payın yarısının önceden belediyeye ödenmesi şartına bağlıyordu. Danıştay 9. Dairesinin itiraz başvurusu üzerine Anayasa Mahkemesi, “Yol, kanalizasyon ve su hizmetlerinden yararlanan taşınmaz sahiplerinden alınan harcamalara katılma payı, borçluları bakımından resim benzeri mali bir yükümlülük niteliği taşımaktadır” tespitini yapmış; Anayasa’nın 36. maddesinde dava hakkı için özel bir sınırlama nedeni bulunmadığından bu şartın dava hakkını Anayasa’ya aykırı biçimde sınırladığına karar vererek hükmü oyçokluğuyla iptal etmiştir. Bugün katılma payına karşı dava açmak için önce ödeme yapılması gerekmez.

Danıştay 9. Daire E.2001/513, K.2002/4257: İptal kararı görülmekte olan davalara da uygulanır

Danıştay 9. Daire · 17.10.2002 · Karar metni

ÖZET: Çanakkale’de tarh edilen su tesisleri harcamalarına katılma payına karşı açılan dava, payın yarısı ödenmediği için vergi mahkemesince açılmamış sayılmıştı. Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararından sonra temyiz incelemesini yapan Danıştay, “katılma payının yarısının önceden belediyelere ödenmesi şartı ortadan kalktığından, Vergi Mahkemesince işin esasının incelenmesi gerekmekte” olduğuna hükmetmiş ve kararı bozmuştur. Karar, iptal kararının o tarihte görülmekte olan davalarda da uygulanacağını göstermektedir.

Danıştay 9. Daire E.2019/1728, K.2022/2740: Payın türü ve yılı ile başvuru yolu netleştirilmelidir

Danıştay 9. Daire · 09.06.2022 · Karar metni

ÖZET: Çanakkale’de kamuya tahsisli beş taşınmaz için istenen katılma payına karşı açılan davada Danıştay, öncelikle davanın tahakkukun iptali istemiyle mi yoksa düzeltme ve şikâyet başvurusunun reddi üzerine mi açıldığının netleştirilmesini istemiştir. Daireye göre “dava açma sürelerinin geçirilmesi halinde, vergi hataları sebebiyle mükelleflerden fazla ve yersiz tahsil edilen vergilerin iadesinin, düzeltme şikayet yolu kat edilerek istenebileceği” anlaşılmaktadır. Danıştay ayrıca uyuşmazlık konusu katılma payının türünün (yol, kanalizasyon ya da su) ve hangi yıla ait olduğunun belirlenmesi gerektiğini belirterek kararı bozmuştur.

İçtihattan Çıkan İlkeler

• Katılma payının doğması için yeni bir su veya kanalizasyon tesisi yapılması ya da mevcut tesisin ıslahı gerekir; mevcut şebekeye bağlanma tek başına 2464 sayılı Kanun’daki katılma payını doğurmaz.
• Payın tutarı gerçek harcamaya dayanır ve bina ve arsalarda vergi değerinin yüzde 2’si ile sınırlıdır.
• Tesisin yapıldığını, payın usulüne göre hesaplandığını, ilan ve tebliğ edildiğini ispat yükü idarededir.
• Katılma payı vergi benzeri bir mali yükümlülüktür; buna karşı dava vergi mahkemesinde açılır ve payın yarısının önceden ödenmesi şartı yoktur.
• Tarife yönetmeliğine dayanan bağlantı bedelleri vergi benzeri yükümlülük sayılmaz; abonelikten önce idare mahkemesi, abonelikten sonra adli yargı görevlidir.
• Dava süresi kaçırılmışsa yersiz ödenen tutar için düzeltme ve şikâyet yolu gündeme gelebilir.

Kanalizasyon katılım payına nasıl itiraz edilir?

1. Belgedeki dayanağı okuyun. Tebliğ edilen yazıda “2464 sayılı Kanun’un 87. ve 88. maddeleri” mi, yoksa “tarife” ya da “tarifeler yönetmeliği” mi yazdığı, hem uygulanacak kuralı hem de görevli mahkemeyi belirler.

2. İlan ve tebliği kontrol edin. 92. maddeye göre paylar, mükelleflerin adlarını ve pay miktarlarını gösteren ve mahalle, cadde ve sokak itibarıyla düzenlenen tahakkuk cetvellerinin bir ay süreyle belediye ilan yerlerine asılmasıyla ilan olunur; katılma payı tutarları mükelleflere ayrıca tebliğ edilir.

3. Süreyi kaçırmayın. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesine göre dava açma süresi, özel kanunlarda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde vergi mahkemelerinde otuz, idare mahkemelerinde altmış gündür. Vergi ve benzeri mali yükümlerde süre tebliğ yapılan hâllerde tebliği izleyen günden başlar. Belgenin dayanağı belirsizse kısa olan 30 günlük süre esas alınmalıdır.

Dikkat: Kanun, dava açılmasının ilişik kesme belgesi ya da yapı kullanma izni verilmesini sağlayacağına veya tapudaki engeli kaldıracağına dair bir hüküm içermez. 93. maddeye göre pay ödenmedikçe tapuda intikal işlemi yapılmaz. Bu nedenle yapı kullanma izni ya da satış işlemi bekletilemiyorsa, payın ihtirazi kayıtla ödenip ardından iptal ve iade davası açılması daha güvenli yoldur.

4. Ödeme planını bilin. 93. maddeye göre katılma payları, ilan ve tebliğ edildiği yılı takip eden yıldan itibaren iki yılda ve dört eşit taksitte, peşin ödemelerde ise tahakkuk tarihinden itibaren bir ay içinde tahsil olunur. Cumhurbaşkanı, belediyenin teklifi üzerine bu süreleri beş yıla (peşin ödemede bir yıla) kadar uzatabilir; bu durumda belediye meclisi kararıyla tecil faizi oranını aşmayan faiz alınabilir. Taşınmazın satış, hibe veya trampası hâlinde ödenmemiş taksitler peşin tahsil edilir ve pay ödenmedikçe tapuda intikal işlemi yapılmaz. Yapı kullanma izni için ilişik kesme belgesi aşamasında karşılaşılan taleplerde, Danıştay kararlarındaki örneklerde olduğu gibi, ihtirazi kayıtla ödeyip ardından iade için dava açmak da bir yol olarak kullanılmaktadır. Ancak ihtirazi kayıtla ödeme, İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesinde dava açma süresini uzatan bir hâl olarak düzenlenmemiştir; tebliğ yapılmışsa 30 günlük süre tebliği izleyen günden işlemeye devam eder. Ödeme yapılması, bu süre içinde dava açma gereğini ortadan kaldırmaz. Pay, yazılı tebliğ yapılmadan ilişik kesme aşamasında doğrudan istenip ödenmişse sürenin başlangıcı tartışmalı hâle gelebilir; bu durumda hak kaybı yaşamamak için davanın ödemeyi izleyen 30 gün içinde açılması güvenli yoldur.

Dava açma süresine ilişkin genel açıklamalar için yol katılım bedeli dava açma süresi yazımıza, belediyelerin benzer bir başka bedeli için katı atık bedeli davası yazımıza bakılabilir.

Sık Sorulan Sorular

Su katılım bedeli ve kanalizasyon katılım payı vergi değerinin yüzde 2’sini geçebilir mi?

Hayır. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun 89. maddesine göre harcamalara katılma payları bina ve arsalarda vergi değerinin yüzde 2’sini geçemez. Sınır, su tesisleri ve kanalizasyon harcamalarına katılma paylarının her ikisi için de geçerlidir. Yeni tesis yapılması payın doğması için şarttır, sınırdan ayrı bir istisna değildir.

Yeni tesis yapılmadan katılma payı istenebilir mi?

2464 sayılı Kanun’un 87. ve 88. maddelerine göre pay, yeni su veya kanalizasyon tesisi yapılması ya da mevcut tesisin ıslahı hâlinde alınır. Danıştay 9. Dairesi E.2024/5303, K.2024/4972 sayılı kararında bu şartların idarece ortaya konulması gerektiğini belirtmiştir.

Kanalizasyon katılım payına karşı hangi mahkemede ve kaç günde dava açılır?

2464 sayılı Kanun’a dayanan katılma payına karşı tebliği izleyen günden itibaren 30 gün içinde vergi mahkemesinde dava açılır. Su idaresinin tarifesine dayanan ve abonelikten önce istenen bedellerde idare mahkemesi görevlidir ve süre 60 gündür.

Dava açmak için katılma payının yarısını ödemek gerekir mi?

Hayır. Bu şart Anayasa Mahkemesi’nin 28.03.2002 tarihli ve E.2001/5, K.2002/42 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.

Kanalizasyon katılım payı taksitle ödenebilir mi?

Evet. 2464 sayılı Kanun’un 93. maddesine göre pay, ilan ve tebliğ yılını takip eden yıldan itibaren iki yılda dört eşit taksitte ödenir. Peşin ödeme indirimi ise 89. maddede düzenlenmiştir: yapılacak giderler peşin ödendiği takdirde pay yüzde yirmibeş noksanı ile alınır.

Sonuç

Kanalizasyon katılım payı, belediyenin ya da su idaresinin yaptığı yeni bir su veya kanalizasyon yatırımının maliyetinin, bu yatırımdan yararlanan taşınmaz sahiplerine paylaştırılmasıdır. Pay gerçek harcamaya dayanır, vergi değerleri oranında dağıtılır ve bina ve arsalarda vergi değerinin yüzde 2’sini geçemez. Yeni tesis, usulüne uygun hesap, ilan ve tebliğ ispat edilemiyorsa tahakkuk iptal edilir. Su idaresinin tarifesine dayanan bağlantı bedelleri ise farklı bir rejime tabidir ve idare mahkemesinde ya da adli yargıda tartışılır. Aynı kurallar, uygulamada su katılım bedeli olarak bilinen su tesisleri payı için de geçerlidir; kanalizasyon katılım payı ile su katılım bedeli birlikte istendiğinde her birinin dayanağı ayrı ayrı denetlenmelidir. Bu nedenle itirazdan önce belgenin dayanağı, taşınmazın vergi değeri ve tebliğ tarihi birlikte değerlendirilmelidir. Mevzuat metnine 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu üzerinden ulaşılabilir.