0312 911 83 10
·
[email protected]
·
Pzt-Cuma 09:00-18:00
DANIŞMANLIK

Vergi Ceza Davasında Bilirkişi Raporu: Sorunlar ve İtiraz

Vergi Ceza Davasında Bilirkişi Raporu: Sorunlar ve İtiraz

İçerik Başlıkları

Vergi ceza davalarında bilirkişi raporu, Vergi Usul Kanunu’nun (VUK) 359. maddesindeki sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge suçlamalarında, faturaya konu mal veya hizmetin gerçekten alınıp verilip verilmediği, kayıtların ve ödemelerin bu işlemle uyumlu olup olmadığı gibi teknik soruları cevaplamak üzere ceza mahkemesinin ya da soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısının atadığı bilirkişinin hazırladığı rapordur. Suçlamanın dayanağı olan vergi tekniği raporu ve vergi suçu raporu ise vergi idaresinin tespitleridir ve bilirkişi raporunun yerine geçmez. Bilirkişi hukuki nitelendirme yapamaz; raporu da diğer deliller gibi hakimin takdirine tabidir. Rapor tamamlandığında sanık ve müdafiine yeni bilirkişi incelemesi istemek veya itirazlarını bildirmek için süre verilir; istem reddedilirse üç gün içinde gerekçeli karar verilmesi gerekir.

Vergi Tekniği Raporu Bilirkişi Raporu Yerine Geçer mi?

VUK m.359 kapsamındaki soruşturmalar çoğunlukla vergi müfettişlerinin düzenlediği vergi tekniği raporu ve vergi suçu raporu ile başlar. Bu raporlar idarenin yaptığı vergi incelemesinin sonucudur ve vergi idaresi davaya genellikle katılan sıfatıyla katılır. Mahkemenin görevlendirdiği bilirkişi ise Ceza Muhakemesi Kanunu‘nun (CMK) 64. maddesine göre, kural olarak bölge adliye mahkemelerinin yargı çevreleri esas alınarak bilirkişilik bölge kurulunun hazırladığı listedeki kişiler arasından seçilir. İlgili uzmanlık dalında bu listede bilirkişi bulunmazsa diğer bölge kurullarının listelerine, orada da bulunmazsa kanundaki şartlarla liste dışına başvurulabilir. Kanun, kamu görevlilerinin hangi davalarda bilirkişi olamayacağını da ayrıca düzenlemiştir:

“Kanunların belirli konularda görevlendirdiği resmî bilirkişiler öncelikle atanırlar. Ancak kamu görevlileri, bağlı bulundukları kurumla ilgili davalarda bilirkişi olarak atanamazlar.”

Bu hüküm karşısında, davaya katılan vergi idaresinde görev yapan kamu görevlilerinin aynı davada bilirkişi olarak atanmaması gerektiği düşünülmektedir. Bu konudaki daha eski bir Yargıtay kararı kopyala yapıştır rapor ile hapis cezası verilemeyeceğine ilişkin Yargıtay kararı yazımızda ele alınmıştır.

Bilirkişiye Hangi Sorular Sorulabilir?

Bilirkişiye başvurulabilecek konular CMK m.63’te sınırlanmıştır:

“Çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına re’sen, Cumhuriyet savcısının, katılanın, vekilinin, şüphelinin veya sanığın, müdafiinin veya kanunî temsilcinin istemi üzerine karar verilebilir.”

“Ancak, genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukukî bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamaz.”

Aynı maddeye göre hukuk öğrenimi görmüş kişiler, hukuk alanı dışında ayrı bir uzmanlığa sahip olduğunu belgelendirmedikçe bilirkişi olarak görevlendirilemez. Bilirkişinin neyi inceleyeceğini ise atama kararı belirler:

“Bilirkişi incelemesi yaptırılmasına ilişkin kararda, cevaplandırılması uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren sorularla inceleme konusu ve görevin yerine getirileceği süre belirtilir.”

Bu süre işin niteliğine göre üç ayı geçemez; özel sebepler zorunlu kıldığında bilirkişinin istemi üzerine, atayan merciin gerekçeli kararıyla en çok üç ay daha uzatılabilir.

Vergi suçu davasında teknik sorulara örnek olarak şunlar verilebilir: faturada yazılı mal veya hizmetin işletmenin stok, üretim ve satış kayıtlarında karşılığının bulunup bulunmadığı, bedelin hangi ödeme aracıyla kime ödendiği ve bunun banka kayıtlarıyla uyumu, sevk ve taşıma belgelerinin varlığı, faturayı düzenleyen veya kullanan mükellef hakkındaki karşıt inceleme sonuçlarının sanığın kayıtlarıyla karşılaştırılması ve faturaların hangi dönem beyannamelerinde kullanıldığı. Buna karşılık sanığın bilerek hareket edip etmediği ve fiilin VUK m.359’un hangi bendine girdiği hakimin vereceği hukuki kararlardır. CMK m.67 bu sınırı rapor için de koyar:

“Bilirkişi, raporunda ve sözlü açıklamaları sırasında çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hususlar dışında açıklama yapamaz; hâkim tarafından yapılması gereken hukukî nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamaz.”

Görev sınırına uyulması, atama kararındaki soruların doğru kurulmasıyla başlar. Atama kararında “sanık sahte fatura kullanmış mıdır” gibi bir soru yer alırsa bilirkişi hukuki bir soruya cevap vermeye yöneltilmiş olur. Bu nedenle sanık ve müdafiinin atama aşamasında teknik soruları yazılı olarak önermesi ve gerekli gördüğü araştırmaların yapılmasını istemesi yerinde olacaktır. CMK m.66 bu imkanı açıkça tanımaktadır:

“İlgililer de merciinden, incelemeler yapılırken bilirkişiye teknik nitelikte bilgiler verebilecek olan ve ismen belirleyecekleri kişileri dinlemeleri veya bazı araştırmaların yapılması hususlarında karar verilmesini isteyebilir.”

Bilirkişi Raporlarında Uygulamada Hangi Sorunlar Görülüyor?

Vergi tekniği raporunun tekrarlanması

Uygulamada sık görülen sorunlardan biri, raporun vergi tekniği raporundaki tespitleri karşıt inceleme ve faturaları kullananlara yönelik bir araştırma yapmadan, tarh dosyası üzerinden aktarmasıdır. Yargıtay 11. Ceza Dairesi, karşıt inceleme yapılmadan “tarh dosyası üzerinden ve vergi tekniği raporunun tekrarı mahiyetindeki bilirkişi raporu esas alınarak mahkumiyet hükmü kurulması” nedeniyle mahkumiyeti bozmuştur (Yargıtay 11. Ceza Dairesi, E.2023/2325, K.2023/9648, 07.12.2023; sanık müdafiinin temyizi üzerine, oybirliğiyle). Karar vergi ceza davasında uzman mütalaası yazımızda ayrıntılı olarak incelenmiştir.

Mal ve para akışı araştırılmadan verilen raporlar

Sahte fatura suçlamasında asıl soru faturaya konu işlemin gerçekten yapılıp yapılmadığıdır. Ancak yalnız mal veya hizmetin bir yerden edinilmiş olması yeterli değildir; kullanılan faturanın bu işlemi ve işlemin taraflarını doğru biçimde belgeleyip belgelemediği de araştırılmalıdır. Aşağıda aktarılan Ceza Genel Kurulu kararlarından biri de bu ayrımı yapmaktadır. Bu sorulara yalnız tarh dosyası üzerinden cevap verilemez; faturayı düzenleyen ile kullanan mükelleflerin kayıtları, sevk ve taşıma belgeleri ve ödeme kayıtları birlikte incelenmelidir. Aşağıdaki iki kararda Yargıtay, bu araştırmanın yapılmamasını biri mahkumiyet, diğeri beraat hükmü bakımından bozma sebebi saymıştır.

Gerçek ticari faaliyet tespiti varsa araştırma derinleştirilmelidir

Karar: Yargıtay 11. Ceza Dairesi, E.2023/7202, K.2024/1510, 13.02.2024 (karar metni)

Olay: Sanığın 2010, 2011 ve 2012 takvim yıllarında, haklarında sahte fatura düzenlemeden işlem yapılan firmalardan aldığı faturaları KDV indiriminde kullandığı iddia edilmiştir. Sanık faturaların gerçek bir ticari ilişkiye dayandığını ve sahteliğini bilmediğini savunmuş; vergi inceleme raporlarında da sanığın ticari faaliyetinin gerçek olduğu ve alış yaptığı emtiaları kullanarak satışlarını gerçekleştirdiği yönünde tespitler yer almıştır. İlk derece mahkemesinin mahkumiyet hükmünü sanık müdafii temyiz etmiştir.

Kararın en önemli kısmı: “faturaları düzenleyen mükellefler ile kullanan mükellefin ticari defterleri ve belgeleri üzerinde karşılıklı bilirkişi incelemesi yaptırılması, sonucuna göre tüm deliller birlikte tartışılarak sanığın hukuki durumunun belirlenmesi gerekirken, eksik araştırma ile hüküm kurulması”

Sonuç: Yargıtay 11. Ceza Dairesine göre faturaları düzenleyen mükellefler hakkındaki vergi inceleme raporları ve dava dosyaları getirtilmeli, düzenleyen şirket yetkilileri çekinme hakları hatırlatılarak tanık sıfatıyla dinlenmeli; gerektiğinde mal ve para akışını gösteren belgeler araştırılarak düzenleyen ve kullanan mükelleflerin defter ve belgeleri üzerinde karşılıklı bilirkişi incelemesi yaptırılmalıdır. Daire ayrıca sanığın 2013 yılına ilişkin başka bir dosyası bakımından zincirleme suç hükümlerinin tartışılmasını istemiştir. Mahkumiyet hükmü oybirliğiyle bozulmuştur.

Eksik araştırmayla kurulan beraat hükmü de bozulabilir

Karar: Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E.2017/152, K.2018/429, 16.10.2018 (karar metni)

Olay: Orman ürünleri komisyonculuğu faaliyeti için mükellefiyet tesis ettiren sanık hakkında 2009 ve 2010 takvim yıllarında sahte fatura düzenleme suçundan dava açılmıştır. Vergi tekniği raporunda iş yerinde orman ürünü, işçi ve depo bulunmadığı, beyan edilen matrahların işletmenin kapasitesine göre çok yüksek olduğu belirtilmiştir. 11.03.2011 tarihli bilirkişi raporunda ise sanığın kime hangi faturayı sahte olarak düzenlediğine dair bir tespitin ve karşıt inceleme raporlarının bulunmadığı değerlendirilmiştir. Mahkeme beraat kararı vermiş, Özel Dairenin bozma kararına karşı direnmiş; direnme hükümlerini katılan vekili ve Cumhuriyet savcısı temyiz etmiştir.

Kararın en önemli kısmı: “faturaların gerçek alım ve satım karşılığı olup olmadığının belirlenmesi yönünden mal ve para akışını gösteren sevk ve taşıma irsaliyeleri, teslim tesellüm belgeleri, bedellerinin ödendiğine ilişkin ticari teamüle uygun kanıtlama yeteneği olan geçerli ödeme belgeleri ve satıcının kasasına ya da banka hesabına girip girmediğinin tespiti ile yeterli üretimi, mal girişi ya da stoğu olup olmadığı da araştırılıp, karşılaştırmalı bilirkişi incelemesi yaptırılmasından sonra, toplanan tüm deliller birlikte değerlendirilerek sonucuna göre sanığın hukuki durumunun belirlenmesi gerekirken, eksik araştırmayla hüküm kurulması usul ve kanuna aykırıdır.”

Sonuç: Ceza Genel Kuruluna göre bu araştırmalar ve karşılaştırmalı bilirkişi incelemesi yapılmadan hüküm kurulması eksik araştırmadır; direnme kararına konu hükümler bozulmuştur. Karar oybirliğiyle verilmiştir.

Bu kararlardan savunma için çıkan sonuç

Yukarıdaki iki karar birlikte okunduğunda, mal ve para akışını incelemeyen bir raporun hükme dayanak yapılmasının, rapor hangi sonuca varmış olursa olsun eksik araştırma sayılabildiği görülmektedir. Kanaatimizce savunma bakımından bunun anlamı, lehe sonuçlanan bir raporun da belgelerle desteklenmedikçe kanun yolunda bozulma riski taşıyabileceğidir.

Hukuki nitelendirme içeren raporlar

Bilirkişi, faturaya konu işlemin kayıtlarda, stokta ve ödemelerde karşılığının bulunup bulunmadığına ilişkin teknik bulgularını açıklayabilir. Uygulamada ise raporların sonuç bölümünde “sanığın sahte fatura kullandığı”, “sanığın kaçakçılık suçunu işlediği” ya da “eylemin VUK m.359’un (b) bendi kapsamında kaldığı” gibi ifadelere rastlanmaktadır. Teknik bulguların VUK m.359 bakımından hukuki nitelendirilmesi ve sanığın kastına ilişkin değerlendirme CMK m.67’de bilirkişiye kapatılmış alandadır ve mahkemenin kendi değerlendirmesinin yerine geçemez. İtirazda raporun teknik tespitlerinin hukuki sonuç cümlelerinden ayrılması ve her teknik tespitin hangi belgeye dayandığının sorulması gerekmektedir. Bilirkişinin hukuki değerlendirmeye girmesi, raporun teknik kısmının ne ölçüde bağımsız olduğunu da tartışmaya açar.

Bilirkişinin uzmanlık alanı ve sayısı

Vergi suçu dosyalarında bilirkişiler uygulamada çoğunlukla muhasebe ve vergi alanından seçilmektedir. Ancak dosyanın niteliğine göre üretim kapasitesi, akaryakıt veya hurda metal ticareti gibi sektörel bilgi gerektiren sorular da ortaya çıkabilir. CMK m.63’e göre bilirkişi atanması ve gerekçe gösterilerek sayısının birden çok olarak saptanması hakim veya mahkemeye aittir; birden çok bilirkişi atanmasına ilişkin istemler reddedildiğinde de aynı biçimde gerekçeli karar verilir. Soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı da bu yetkileri kullanabilir. Tek bir muhasebe bilirkişisinin cevaplayamayacağı sorular varsa, farklı uzmanlık alanlarından bilirkişi heyeti istenmesi yerinde olacaktır.

Soruşturmada bilirkişi raporu alınmadan dava açılması

CMK m.174’e göre suçun sübutuna doğrudan etki edecek mevcut bir delil toplanmadan düzenlenen iddianame mahkemece iade edilir. Bazı mahkemeler bilirkişi raporu alınmadan düzenlenen iddianameleri bu gerekçeyle iade etmiş; Yargıtay 11. Ceza Dairesi ise aşağıdaki kararda bu gerekçeyi iade sebebi saymamıştır.

Bilirkişi raporu alınmaması iddianamenin iadesi sebebi sayılmamıştır

Karar: Yargıtay 11. Ceza Dairesi, E.2024/5361, K.2025/5452, 05.05.2025 (karar metni)

Olay: Sahte fatura kullanma suçundan düzenlenen iddianame, asliye ceza mahkemesince, faturaları düzenleyen mükellefler hakkındaki vergi inceleme raporları ile ceza davalarının getirtilmesi ve şüphelinin defter, belge ve ödeme kayıtları incelenerek bilirkişi raporu alınmasının zorunlu olduğu gerekçesiyle iade edilmiş; iade kararına yapılan itiraz ağır ceza mahkemesince reddedilmiştir. Adalet Bakanlığının istemi üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı bu kararın kanun yararına bozulmasını istemiştir.

Kararın en önemli kısmı: “Mahkemece, iddianamede gösterilen olaylarla ilgili olarak ibraz edilen deliller ve yargılama sırasında ibraz edilebilecek deliller birlikte değerlendirilerek yargılama sonucuna göre bir karar verilmesinin gerekeceği”

Sonuç: Yargıtay 11. Ceza Dairesine göre dosyada vergi inceleme raporları, vergi suçu raporu ve dava şartı olan mütalaa bulunduğundan kamu davasının açılması için yeterli şüphe vardır; iade gerekçeleri suçun sübutuna doğrudan etki edecek nitelikte değildir. İtirazın reddine ilişkin karar kanun yararına bozulmuştur. Karar oybirliğiyle verilmiştir.

Kovuşturmada bilirkişi incelemesi talebi

Yukarıdaki yaklaşım, vergi suçu davalarında ilk bağımsız teknik incelemenin kovuşturma evresine kalabileceğini gösterir. CMK m.63’e göre bilirkişi incelemesine sanığın veya müdafiinin istemi üzerine de karar verilebildiğinden, savunmanın inceleme talebini ve önerdiği soruları kovuşturmanın erken bir aşamasında dosyaya sunması yerinde olacaktır.

Raporun taraflara ulaşmaması

CMK m.67’ye göre rapor örnekleri duruşma sırasında taraflara doğrudan verilebileceği gibi iadeli taahhütlü mektupla da gönderilebilir. Raporu görmeyen sanık itiraz hakkını fiilen kullanamaz; raporun tebliğ edilmemesinin sonuçları ayrı bir yazımızda ele alınmıştır.

Bilirkişi Raporuna Nasıl İtiraz Edilir?

İtiraz süresi ve gerekçeli karar

Rapora itirazın dayanağı CMK m.67’dir:

“Bilirkişi incelemeleri tamamlandığında, yeni bilirkişi incelemesi yapılması veya itirazların bildirilmesi için istemde bulunabilmelerini sağlamak üzere Cumhuriyet savcısına, katılana, vekiline, şüpheliye veya sanığa, müdafiine veya kanunî temsilciye süre verilir. Bu kişilerin istemleri reddedildiğinde, üç gün içinde bu hususta gerekçeli bir karar verilir.”

Kanun bu süreyi gün olarak belirlememiştir; süreyi mahkeme belirler. Mahkeme süre vermeden hüküm aşamasına geçerse bu durumun duruşmada itiraz olarak tutanağa geçirilmesi yerinde olacaktır. İtiraz dilekçesinin raporu genel olarak eleştirmek yerine her tespiti ayrı ayrı karşılaması gerekmektedir: hangi faturanın hangi stok ve ödeme kaydıyla eşleştiği, raporun hangi belgeyi incelemediği, atama kararındaki hangi soruya cevap vermediği ve hangi cümlesinin hukuki değerlendirme içerdiği tek tek gösterilmelidir. Yeni inceleme istemi reddedildiğinde mahkemenin üç gün içinde gerekçeli karar vermesi gerekir; bu kararın gerekçesi ve rapora yöneltilen esaslı itirazların hükmün gerekçesinde karşılanıp karşılanmadığı, kanun yolunda ileri sürülebilecek usul meseleleridir.

Ek rapor ve yeni bilirkişi incelemesi

Kanun “yeni bilirkişi incelemesi” ifadesini kullanır; uygulamada itirazlar karşısında aynı bilirkişiden ek rapor alınması da yaygındır. Ek rapor, cevapsız kalan soruların tamamlanması için elverişlidir. Ek rapor da bilirkişi incelemesinin bir parçası olduğundan, ek rapor üzerine de CMK m.67’deki süre ve istem imkanının tanınması gerektiği düşünülmektedir. Bilirkişinin incelemediği belgeler ya da kullandığı yöntem tartışmalıysa yeni bir bilirkişi veya heyet istenmesi daha yerinde olacaktır. Birden çok bilirkişi atanmışsa ve görüşleri ayrılıyorsa, CMK m.67 uyarınca bu durum gerekçeleriyle birlikte rapora yazılır.

Bilirkişinin duruşmada dinlenmesi ve soru yöneltme

Yazılı itirazların cevapsız kaldığı noktalarda bilirkişinin duruşmaya çağrılması istenebilir:

“Mahkeme, her zaman bilirkişinin duruşmada dinlenmesine karar verebileceği gibi, ilgililerden birinin istemesi halinde de açıklamalarda bulunmak üzere duruşmaya çağırabilir.”

“Cumhuriyet savcısı, müdafi veya vekil sıfatıyla duruşmaya katılan avukat; sanığa, katılana, tanıklara, bilirkişilere ve duruşmaya çağrılmış diğer kişilere, duruşma disiplinine uygun olarak doğrudan soru yöneltebilirler.”

Sanık ve katılan ise sorularını mahkeme başkanı veya hakim aracılığıyla yöneltebilir. Soruların önceden yazılı olarak hazırlanması ve her birinin raporun belirli bir tespitine bağlanması, dinlemenin genel bir tartışmaya dönüşmesini önler.

Bilirkişinin reddi

CMK m.69’a göre hakimin reddini gerektiren sebepler bilirkişi hakkında da geçerlidir. Ret hakkını Cumhuriyet savcısı, katılan ve vekili, şüpheli veya sanık, müdafii ve kanuni temsilci kullanabilir; soruşturma evresinde şüpheli de bu hakka sahiptir; hakim veya mahkeme tarafından atanan bilirkişinin adı ve soyadı, engel sebepler olmadıkça ret hakkına sahip olanlara bildirilir. Ret istemini davayı görmekte olan hakim veya mahkeme inceler; soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısınca kabul edilmeyen ret istemi sulh ceza hakimliğince incelenir. Ret isteminin somut olgulara dayanması zorunludur:

“Reddi isteyen kişi, bunun nedenini, dayandığı olguları göstererek açıklamakla yükümlüdür.”

Örneğin bilirkişinin aynı mükellef hakkında daha önce idare adına inceleme yapmış olması, tarafsızlık bakımından ret istemine konu edilebilecek bir durumdur.

Uzman mütalaası ile rapora karşı teknik değerlendirme

CMK m.67, sanık ve müdafiine yargılama konusu olayla ilgili olarak, bilirkişi raporunun hazırlanmasında değerlendirilmek üzere ya da bilirkişi raporu hakkında uzmanından bilimsel mütalaa alma imkanı tanır; ancak sadece bu nedenle ayrıca süre istenemez. CMK m.68 uyarınca mütalaa hazırlayan uzmanın duruşmada dinlenmesi de istenebilir. Mütalaanın hazırlanması ve mahkemece değerlendirilmesi, yukarıda bağlantısı verilen uzman mütalaası yazımızda ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

Mahkeme Bilirkişi Raporuyla Bağlı mıdır?

Bilirkişi raporu da diğer deliller gibi hakimin takdirine tabidir:

“Hâkim, kararını ancak duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırabilir. Bu deliller hâkimin vicdanî kanaatiyle serbestçe takdir edilir.”

Mal teslimi ve ödeme belgesi sunulamayan dosyada eksik araştırma görülmemiştir

Karar: Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E.2020/33, K.2022/204, 24.03.2022 (karar metni)

Olay: Sanık, yetkilisi olduğu şirket adına 2010 takvim yılında sahte fatura kullanma suçundan yargılanmış ve ilk derece mahkemesince beraat etmiştir. Dosyada sanık aleyhine görüş bildiren bir bilirkişi raporu ile şirketin faal olduğunu ve alt taşeron olarak iş yaptığını, bazı çek bedellerinin bankadan ödendiğini ve faturaların bilerek kullanıldığının kanıtlanmadığını belirten, suçun oluşup oluşmadığı konusundaki takdiri mahkemeye bırakan bir bilirkişi heyet raporu bulunmaktadır. Katılan vekilinin istinaf başvurusu üzerine bölge adliye mahkemesi, bilirkişi heyet raporunu sonucu itibarıyla dosya kapsamına uygun bulmayarak itibar etmemiş, beraat hükmünü kaldırıp mahkumiyet kararı vermiştir. Sanık müdafiinin temyizi Yargıtay 11. Ceza Dairesince esastan reddedilmiş; Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, vergi tekniği raporu ile bilirkişi kurulu raporu arasındaki çelişkinin ek raporla giderilmediğini de ileri sürerek itiraz etmiştir.

Kararın en önemli kısmı: “sanığın dava konusu faturalarda gösterilen malları aldığına ilişkin sevk ve taşıma irsaliyesi, teslim ve tesellüm belgesi, faturaların bedellerinin ödendiğini gösterir ticari teamüle uygun bir belge ibraz edemediği”

Sonuç: Ceza Genel Kurulu; faturaları düzenleyen firmaların gerçek ticari faaliyetinin bulunmadığına ilişkin raporları, ödemelerin banka yoluyla yapılmadığı tespitini ve ödeme aracı olarak gösterilen çeklerin bir kısmının keşidecisince kullanılmadan iade edilip üzerine “İPTAL” şerhi düşüldüğünü birlikte değerlendirerek eksik araştırma bulunmadığına karar vermiş ve itirazı reddetmiştir. Genel Kurul gerekçesinde, belgesiz yapılan alım ve hizmetlerin başka bir mükellefin belgesiyle belgelendirilmesi halinde belgenin sahte kabul edilmesi gerektiğini de belirtmiştir. Karar oybirliğiyle verilmiştir.

Lehe raporun sınırı

Yukarıdaki dosyada Ceza Genel Kurulu, bilirkişi heyet raporuna itibar etmeyen istinaf kararında eksik araştırma görmemiştir. Genel Kurul, sanığın faturaları bilmeden kullandığı savunmasını da dosyadaki diğer delillerle birlikte değerlendirerek kabul etmemiştir. Bu sonuç, raporun sanık lehine olmasının tek başına yeterli olmayabileceğini göstermektedir: mal teslimini ve ödemeyi gösteren belgeler dosyada bulunmuyorsa mahkeme raporun sonucunu diğer delillerle çelişkili bulabilir. Bu sebeple savunmanın elindeki sevk ve taşıma belgelerini, banka kayıtlarını ve stok hareketlerini inceleme öncesinde sunması ve erişemediği belgelerin getirtilmesini istemesi yararlı olacaktır. Bu bir kanuni süre değildir; belgelerin sanık tarafından sunulamaması da mahkemenin ulaşılabilir delilleri araştırma görevini ortadan kaldırmaz.

Sık Sorulan Sorular

Vergi tekniği raporu bilirkişi raporu yerine geçer mi?

Hayır. Vergi tekniği raporu ve vergi suçu raporu vergi idaresinin tespitleridir. Yargıtay 11. Ceza Dairesi, karşıt inceleme yapılmadan vergi tekniği raporunun tekrarı niteliğindeki bilirkişi raporuna dayanılarak kurulan mahkumiyet hükmünü bozmuştur. Ceza Muhakemesi Kanunu’na göre kamu görevlileri bağlı bulundukları kurumla ilgili davalarda bilirkişi olarak atanamaz.

Ceza davasında bilirkişi raporuna itiraz süresi ne kadardır?

Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 67. maddesi gün sayısı belirlemez. Bilirkişi incelemesi tamamlandığında mahkeme, yeni bilirkişi incelemesi istemek veya itirazları bildirmek için taraflara süre verir. İstem reddedilirse üç gün içinde gerekçeli bir karar verilmesi gerekir.

Bilirkişi raporu mahkemeyi bağlar mı?

Hayır. Ceza Muhakemesi Kanunu’na göre deliller hakimin vicdani kanaatiyle serbestçe takdir edilir ve bilirkişi hukuki nitelendirme yapamaz. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, mal teslimini ve ödemeyi gösteren belgelerin sunulamadığı bir sahte fatura kullanma dosyasında, bilirkişi heyet raporuna itibar edilmeyerek verilen mahkumiyet kararında eksik araştırma görmemiştir.

Bilirkişinin duruşmada dinlenmesi istenebilir mi?

Evet. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 68. maddesine göre mahkeme, ilgililerden birinin istemesi halinde bilirkişiyi açıklamalarda bulunmak üzere duruşmaya çağırabilir. Duruşmaya müdafi sıfatıyla katılan avukat bilirkişiye doğrudan soru yöneltebilir; sanık ise mahkeme başkanı veya hakim aracılığıyla soru sorabilir.

Soruşturmada bilirkişi raporu alınmadan dava açılabilir mi?

Yargıtay 11. Ceza Dairesi, dosyada vergi inceleme raporları, vergi suçu raporu ve dava şartı olan mütalaa bulunduğu bir sahte fatura kullanma dosyasında kamu davası için yeterli şüphe bulunduğunu ve bilirkişi raporu alınmamasının iddianamenin iadesi sebebi olmadığını kabul etmiştir. Bu durumda bilirkişi incelemesi yargılama sırasında yaptırılabilir.

Sonuç

Vergi ceza davasında bilirkişi raporu, çoğu zaman idarenin raporu ile sanığın savunması arasındaki ilk bağımsız teknik değerlendirmedir. Bu değerlendirmenin bağımsız kalması, bilirkişiye yöneltilen soruların teknik konularla sınırlanmasına ve incelemenin sanığın kendi defter, belge ve ödeme kayıtları üzerinden yapılmasına bağlıdır. Bu sebeple savunmanın rapor geldikten sonra değil bilirkişi atanırken devreye girmesi, soruları önermesi, elindeki mal ve para akışını gösteren belgeleri incelemeden önce dosyaya sunması, erişemediklerinin getirtilmesini istemesi ve itiraz süresini raporun her tespitini karşılayan bir dilekçeyle kullanması gerekmektedir. Lehe sonuçlanan bir raporun da bu belgelerle desteklenmesi, istinaf ve temyiz aşamasında hükmün bozulma riskini azaltacaktır.

Bu yazı 15.11.2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuat ve erişilebilen yargı kararları esas alınarak hazırlanmıştır. Vergi mahkemesindeki uygulama için vergi davasında bilirkişi incelemesi yazımıza, suçun unsurları için Vergi Usul Kanununa muhalefet suçu yazımıza bakılabilir.

Yazar Hakkında

Av. Dr. Fatih ARAS, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi ile Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi İktisat Bölümünden mezun oldu. Ankara Üniversitesi Mali Hukuk Anabilim Dalında “Vergi Hukukunda Muhasebe Hilesi” konulu teziyle 2015 yılında yüksek lisansını, Marmara Üniversitesi Mali Hukuk Anabilim Dalında “Türk Vergi Sisteminde İnşaat Sektörünün Vergilendirilmesi” konulu teziyle 2021 yılında doktorasını tamamladı. Yeminli Mali Müşavirlik ve Bağımsız Denetçilik sınavlarında başarılı oldu.

Maliye Bakanlığında altı yıl müfettiş olarak görev yaptı. Maliye Teftiş Kurulu ile Vergi Denetim Kurulunun Ankara Büyük Ölçekli Mükellefler Grup Başkanlığı ve Örtülü Sermaye, Transfer Fiyatlandırması ve Yurtdışı Kazançlar Grup Başkanlığında büyük ölçekli şirket ve holdinglerin vergi incelemelerinde yer aldı; tarhiyat öncesi uzlaşma komisyonlarında üye olarak çalıştı. Vergi müfettiş yardımcıları, maliye uzman yardımcıları ve vergi avukatlarına ders verdi. Özel sektörde mali işler koordinatörü, baş denetçi ve hukuk müşaviri olarak görev yaptı.

Halen Ankara Barosuna kayıtlı avukat olarak Aras Hukuk & Danışmanlık bürosunda vergi hukuku, vergi ceza hukuku ve vergi davaları alanında çalışmaktadır. Özgeçmişin tamamı Hakkımızda sayfasında yer almaktadır.

Vergi ceza davasında bilirkişi raporu - Aras Hukuk Danışmanlık

İlgili Yazılar

Yorum Yazın

Call Now Button