İçerik Başlıkları
GVK Madde 31, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nda hizmet erbabının çalışma gücünde tespit edilen engellilik derecesine göre aylık ücretinden vergi indirimi yapılmasını düzenleyen engellilik indirimi hükmüdür. Madde birinci, ikinci ve üçüncü derece engellilik için ayrı aylık indirim tutarları belirler; bu tutarlar her yıl yeniden değerleme oranı ile güncellenir. 9/4/2003 tarihli 4842 sayılı Kanun ile bugünkü yapısına kavuşmuştur. Maddenin metni ve Gelir İdaresi Başkanlığı’nın güncel özelgeleri aşağıda derlenmiştir.
GVK Madde 31 – Engellilik İndirimi
Madde 31- (Değişik: 9/4/2003-4842/3 md.) Çalışma gücünün asgarî %80’ini kaybetmiş bulunan hizmet erbabı birinci derece engelli, asgarî %60’ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ikinci derece engelli, asgarî %40’ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ise üçüncü derece engelli sayılır ve aşağıda engelli dereceleri itibariyle belirlenen aylık tutarlar, hizmet erbabının ücretinden indirilir.
Engellilik indirimi;
- Birinci derece engelliler için 440.000.000 lira (12.000 TL),
- İkinci derece engelliler için 220.000.000 lira (7.000 TL),
- Üçüncü derece engelliler için 110.000.000 lira (3.000 TL) dır.
Engellilik derecelerinin tespit şekli ile uygulamaya ilişkin esas ve usuller Maliye, Sağlık ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik bakanlıklarınca bu konuda müştereken hazırlanacak bir yönetmelik ile belirlenir.
GVK Madde 31 Hakkında Genel Açıklama
GVK Madde 31, çalışma gücünün belirli oranlarda kaybedilmiş olmasına bağlı olarak hizmet erbabının ücretinden aylık olarak indirilen tutarları düzenleyen sosyal politika içerikli bir vergi hükmüdür. Madde 9/4/2003 tarihli 4842 sayılı Kanun ile bugünkü yapısına kavuşturulmuş; engellilik dereceleri ile aylık indirim tutarları arasında orantılı bir düzenleme getirmiştir.
Engellilik derecesi tespiti aşağıdaki şekilde yapılır:
- Birinci derece engelli: Çalışma gücünün asgari %80’ini kaybetmiş bulunan hizmet erbabı.
- İkinci derece engelli: Çalışma gücünün asgari %60’ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı.
- Üçüncü derece engelli: Çalışma gücünün asgari %40’ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı.
Madde metninde yer alan parantez içi tutarlar 2024 yılı için 6.900 TL, 4.000 TL ve 1.700 TL olarak (yeniden değerleme oranı ile) güncellenmiştir; her yıl tutarlar yeniden belirlenir.
Maddenin uygulanmasında önemli özellikler:
- Genişletilmiş kapsam: GVK m. 89/3 uyarınca serbest meslek faaliyetinde bulunan engelliler de bu hükümden yararlanır. Ayrıca bakmakla yükümlü olduğu engelli kişi bulunan serbest meslek erbabı ile hizmet erbabı da (tevkifat matrahı dahil) indirimden yararlanabilir.
- Tevkifat hesabında uygulama: İşveren tarafından hizmet erbabının ücretine engellilik derecesine bağlı aylık indirim tutarı uygulanır. Engellilik derecesinde değişiklik olmaması veya süreye bağlı uygulama dönemi sürdüğü sürece yıl boyunca sabit bir şekilde indirim uygulanır.
- Asgari ücret istisnası ile birlikte uygulama: GVK m. 23/18’de düzenlenen asgari ücret istisnası ile engellilik indirimi birlikte uygulanır. Asgari ücretle çalışan engelli hizmet erbabı her iki düzenlemeden de yararlanabilir.
- Engellilik derecesi tespiti: Maliye, Sağlık ve Çalışma-Sosyal Güvenlik bakanlıklarının müşterek yönetmeliği uyarınca sağlık kurulu raporu ile tespit edilir. Engellilik İndirimi Başvurusu Gelir İdaresi Başkanlığı’na yapılır.
GVK Madde 31 ile İlgili Mükellef Lehine GİB Özelgesi
Ücretlilerde Engellilik İndirimi Uygulaması
Sayı: 38418978-120[61-2023/19]-187647
Tarih: 29.03.2024
İlgili Vergi Dairesi Başkanlığı: Ankara Vergi Dairesi Başkanlığı
KONU: Ücretli personelin engellilik indirimi uygulamasının asgari ücret istisnası ile birlikte nasıl uygulanacağı ve yıllık bordro yapımında engellilik tutarının sabit uygulanıp uygulanmayacağı.
ÖZET: Gelir İdaresi Başkanlığı, ücretli personelin gelir vergisi matrahının hesaplanmasında engellilik indiriminin nasıl uygulanacağını ve asgari ücret istisnası ile birlikte değerlendirilmesini şu şekilde açıklamıştır: “Ücretli personele nakden veya hesaben yapılan ücret ödemelerinden işçi sosyal güvenlik kurumu primi ve işsizlik sigorta primi ile varsa sendika aidatı, şahıs sigortası primi ve engellilik indirimi tutarları düşüldükten sonra bulunan gelir vergisi matrahı üzerinden, kümülatif gelir vergisi matrahı da dikkate alınarak gelir vergisi hesaplanacak ve hesaplanan gelir vergisinden 193 sayılı Kanunun 23 üncü maddesinin birinci fıkrasının (18) numaralı bendindeki asgari ücret istisnası uygulanacaktır.” Engellilik indiriminin bordroda sabit uygulanması konusunda da net bir tutum benimsenmiştir: “Engelli personel için düzenlenen bordrolarda engellilik derecelerine bağlı olarak belirlenen aylık tutarların (engellilik derecelerinde bir değişiklik olmaması veya engellilik indiriminin süreye bağlı olarak uygulandığı hallerde engellilik indiriminde yararlanılabilecek dönemde) yıl boyunca sabit bir şekilde personelin ücretinden indirilebilmesi mümkün bulunmaktadır.” Özelge, asgari ücret istisnası ile engellilik indiriminin birlikte ve doğru sırada uygulanması ile yıl boyunca sabit indirim tutarı uygulamasına izin verilmesi açısından önemli bir referanstır.
Sık Sorulan Sorular
GVK Madde 31 engellilik dereceleri nasıl belirlenir?
GVK m. 31 uyarınca çalışma gücünün asgari %80’ini kaybeden hizmet erbabı birinci derece engelli, asgari %60’ını kaybeden ikinci derece engelli, asgari %40’ını kaybeden ise üçüncü derece engelli sayılır. Derecenin tespiti Maliye, Sağlık ve Çalışma-Sosyal Güvenlik bakanlıkları tarafından müştereken hazırlanan yönetmelik uyarınca sağlık kurulu raporu ile yapılır.
Engellilik indirimi aylık tutarları ne kadardır?
GVK m. 31’de birinci derece engelliler için 12.000 TL, ikinci derece için 7.000 TL ve üçüncü derece için 3.000 TL olarak belirtilen aylık indirim tutarları her yıl yeniden değerleme oranı ile güncellenir. Güncel tutarlar Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından Resmî Gazete’de yayımlanan tebliğ ile duyurulur.
Serbest meslek erbabı engellilik indiriminden yararlanabilir mi?
Evet. GVK m. 89/3 uyarınca serbest meslek faaliyetinde bulunan engellilerin beyan edilen gelirlerine GVK m. 31’de yer alan esaslara göre hesaplanan yıllık indirim uygulanır. Ayrıca bakmakla yükümlü olduğu engelli kişi bulunan serbest meslek erbabı ile hizmet erbabı da indirimden yararlanabilir.
Asgari ücretli engelli işçi engellilik indiriminden faydalanabilir mi?
Evet. Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 29/03/2024 tarihli özelgesine göre asgari ücretle çalışan engelli hizmet erbabı için bordroda önce işçi SGK primi, işsizlik sigorta primi ve engellilik indirimi tutarı düşülerek gelir vergisi matrahı bulunur; ardından GVK m. 23/18 asgari ücret istisnası uygulanır. Engellilik indirimi yıl boyunca sabit tutarda uygulanabilir.
Sonuç
GVK Madde 31, engelli hizmet erbabı ve serbest meslek erbabı için Türk vergi sisteminin sosyal politika içerikli en önemli indirim hükmüdür. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 31. maddesinde üç engellilik derecesine göre belirlenen aylık indirim tutarları, GVK m. 89/3 atfı ile serbest meslek erbabını ve bakmakla yükümlü olunan engelli kişileri de kapsayacak şekilde genişletilmiştir. 7349 sayılı Kanun ile getirilen asgari ücret istisnası sonrası engellilik indiriminin doğru sırayla uygulanması, hak kayıplarının önüne geçilmesi bakımından önem taşımaktadır.
