GVK Madde 41 – Gider Kabul Edilmeyen Ödemeler

GVK Madde 41, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nda ticari kazancın tespitinde gider olarak indirilmesi kabul olunmayan ödemeleri 12 bent halinde sayan hükümdür. Teşebbüs sahibinin işletmeden çektikleri, eşine ve çocuklarına ödenen ücret ve faizler, transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımı, para ve vergi cezaları, alkol-tütün-şans oyunları reklamları, kayıtsız yat-uçak-helikopter giderleri ile finansman gider kısıtlaması maddenin kapsamındadır. Maddenin metni ve Gelir İdaresi Başkanlığı’nın güncel özelgeleri aşağıda derlenmiştir.

GVK Madde 41 – Gider Kabul Edilmeyen Ödemeler

Madde 41- Aşağıda yazılı ödemelerin gider olarak indirilmesi kabul olunmaz:

1. Teşebbüs sahibi ile eşinin ve çocuklarının işletmeden çektikleri paralar veya aynen aldıkları sair değerler (Aynen alınan değerler emsal bedeli ile değerlenerek teşebbüs sahibinin çektiklerine ilave olunur.)
2. Teşebbüs sahibinin kendisine, eşine, küçük çocuklarına işletmeden ödenen aylıklar, ücretler, ikramiyeler, komüsyonlar ve tazminatlar;
3. Teşebbüs sahibinin işletmeye koyduğu sermaye için yürütülecek faizler;
4. Teşebbüs sahibinin, eşinin ve küçük çocuklarının işletmede cari hesap veya diğer şekillerdeki alacakları üzerinden yürütülecek faizler;
5. (Ek: 28/3/2007-5615/3 md.) Bu fıkranın 1 ilâ 4 numaralı bentlerinde yazılı olan işlemler hariç olmak üzere, teşebbüs sahibinin, ilişkili kişilerle emsallere uygunluk ilkesine aykırı olarak tespit edilen bedel veya fiyatlar üzerinden mal veya hizmet alım ya da satımında bulunması halinde, emsallere uygun bedel veya fiyatlar ile teşebbüs sahibince uygulanmış bedel veya fiyat arasındaki işletme aleyhine oluşan farklar işletmeden çekilmiş sayılır. Teşebbüs sahibinin eşi, üstsoy ve altsoyu, üçüncü derece dahil yansoy ve kayın hısımları ile doğrudan veya dolaylı ortağı bulunduğu şirketler, bu şirketlerin ortakları, bu şirketlerin idaresi, denetimi veya sermayesi bakımından kontrolü altında bulunan diğer şirketler ilişkili kişi sayılır. Bu bent uygulamasında, imalat ve inşaat, kiralama ve kiraya verme, ödünç para alınması veya verilmesi, ücret, ikramiye ve benzeri ödemeleri gerektiren işlemler, her hâl ve şartta mal veya hizmet alım ya da satımı olarak değerlendirilir. İşletmeden çekilmiş sayılan farklar, ilişkili kişi tarafından beyan edilmiş gelir veya kurumlar vergisi matrahının hesabında dikkate alınmış ise ilişkili kişinin vergilendirme işlemleri buna göre düzeltilir. İlişkili kişiler ve bu kişilerle yapılan işlemler hakkında bu maddede yer almayan hususlar bakımından, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 13 üncü maddesi hükmü uygulanır.
6. Her türlü para cezaları ve vergi cezaları ile teşebbüs sahibinin suçlarından doğan tazminatlar (Akitler ceza şartı olarak derpiş edilen tazminatlar, cezai mahiyette tazminat sayılmaz.)
7. (Ek: 14/6/1989-3571/8 md.) Her türlü alkol ve alkollü içkiler ile tütün ve tütün mamullerine ait ilan ve reklam giderlerinin %50’si (Cumhurbaşkanı, bu oranı %100’e kadar artırmaya, sıfıra kadar indirmeye yetkilidir).
8. (Ek: 24/6/1994-4008/25 md.) Kiralama yoluyla edinilen veya işletmede kayıtlı olan yat, kotra, tekne, sürat teknesi gibi motorlu deniz, uçak ve helikopter gibi hava taşıtlarından işletmenin esas faaliyet konusu ile ilgili olmayanların giderleri ile amortismanları;
9. (Ek: 24/6/1994-4008/25 md.; Mülga: 17/12/2003-5024/9 md.; Yeniden düzenleme: 31/5/2012-6322/6 md.) Kullanılan yabancı kaynakları öz kaynaklarını aşan işletmelerde, aşan kısma münhasır olmak üzere, yatırımın maliyetine eklenenler hariç, işletmede kullanılan yabancı kaynaklara ilişkin faiz, komisyon, vade farkı, kâr payı, kur farkı ve benzeri adlar altında yapılan gider ve maliyet unsurları toplamının %10’unu aşmamak üzere Cumhurbaşkanınca kararlaştırılan kısmı. Belirlenecek oranı sektörler itibarıyla farklılaştırmaya Cumhurbaşkanı, bendin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.
10. (Ek: 15/5/2002-4756/28 md.) Basın yoluyla işlenen fiillerden veya radyo ve televizyon yayınlarından doğacak maddî ve manevî zararlardan dolayı ödenen tazminat giderleri.
11. (Ek: 8/4/2022-7394/1 md.) 4/5/2007 tarihli ve 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanunun ek 4 üncü maddesi kapsamında hakkında reklam yasağı uygulananlara verilen reklamların giderleri.
12. (Ek: 2/4/2026-7577/1 md.) Her türlü şans ve bahis oyunlarına ait ilan ve reklam giderleri.

Bu maddenin uygulanmasında, kolektif şirketlerin ortakları ile adi ve eshamlı komandit şirketlerin komandite ortakları teşebbüs sahibi sayılır.

GVK Madde 41 Hakkında Genel Açıklama

GVK Madde 41, ticari kazancın tespitinde GVK m. 40’ta sayılan indirilecek giderlerin negatif yönünü oluşturan ve gider olarak kabul edilmeyen ödemeleri sayan temel hükümdür. Madde sosyal politika, vergi güvenliği ve transfer fiyatlandırması güvenliği amaçlarını birlikte gözeten bir yapıdadır.

Maddenin önemli düzenlemeleri:

• Aile içi işlemler (1-4. bent): Teşebbüs sahibinin kendisi, eşi ve çocuklarına işletmeden yapılan ödemeler ile cari hesap faizleri gider olarak indirilemez. Şahsi servet ile işletme servetinin ayrılması ilkesinin somutlaşmış halidir.
• Transfer fiyatlandırması (5. bent): 28/3/2007 tarihli 5615 sayılı Kanun ile getirilen düzenleme ile ilişkili kişilerle emsallere uygunluk ilkesine aykırı bedellerle yapılan işlemlerden doğan farklar işletmeden çekilmiş sayılır. Kurumlar Vergisi Kanunu’nun m. 13’üne paralel düzenlemedir.
• Para ve vergi cezaları (6. bent): Her türlü para cezaları, vergi cezaları ve teşebbüs sahibinin suçlarından doğan tazminatlar gider olarak indirilemez. Akitlerdeki ceza şartı tazminatları ise istisnadır ve gider yazılabilir.
• Reklam yasakları (7, 10, 11, 12. bent): Alkol-tütün reklamlarının %50’si (Cumhurbaşkanı yetkisiyle artırılabilir), basın-yayın yoluyla zararlardan doğan tazminatlar, reklam yasağı uygulananlara verilen reklamlar ve 2026 yılında 7577 sayılı Kanun ile getirilen şans-bahis oyunları reklamları gider yazılamaz.
• İşle ilgisiz lüks varlık giderleri (8. bent): Yat, kotra, uçak ve helikopter gibi motorlu deniz ve hava taşıtlarından işletmenin esas faaliyet konusu ile ilgili olmayanların giderleri ve amortismanları indirilemez.
• Finansman gider kısıtlaması (9. bent): Yabancı kaynakları öz kaynaklarını aşan işletmelerde, aşan kısma ilişkin faiz, komisyon, vade farkı, kur farkı vb. giderlerin %10’unu aşmamak üzere Cumhurbaşkanınca belirlenecek kısmı gider olarak indirilmez. Cumhurbaşkanı Kararı ile oran sektörler itibarıyla farklılaştırılabilir.

GVK Madde 41 ve Gider Kabul Edilmeyen Ödemeler ile İlgili Danıştay Kararları

Aşağıda Gelir Vergisi Kanunu Madde 41’in uygulamasına doğrudan etki eden iki güncel Danıştay 3. Daire kararı derlenmiştir.

1- DANIŞTAY 3. Daire

Esas Yıl/No: 2023/4498

Karar Yıl/No: 2024/3293

Karar tarihi: 22.05.2024

İŞTİRAK EDİLEN ŞİRKETİN TASFİYESİ SONUCU DEĞERSİZ HALE GELEN İŞTİRAK HİSSESİ ZARARI – KANUNEN KABUL EDİLMEYEN GİDER OLARAK NİTELENDİRİLMESİ – VERGİ DAVA DAİRESİ KARARININ BOZULMASI

ÖZET: Davacı şirket, iştirak ettiği Tasfiye Halinde bir Anonim Şirketin iflası ve 2018 yılında tasfiyesinin sonuçlanması sebebiyle değersiz hale gelen iştirak hissesine isabet eden 2.858.369,78 TL’lik bedel ile şirketten 273.963,29 TL cari hesap alacağından doğan zararının, ihtirazi kayıtla verdiği kurumlar vergisi beyannamesinde kurum kazancının tespitinde gider olarak indirilmesi gerektiğini ileri sürmüştür. Vergi Mahkemesi davayı reddetmiş, Bölge İdare Mahkemesi istinaf başvurusunu reddetmiş; Danıştay 3. Daire ise Vergi Dava Dairesi kararının BOZULMASINA hükmetmiştir. Davacının iddiası şu şekilde özetlenebilir: “İştirakin tasfiyesi sonucu değeri kalmayan iştirak hisseleri nedeniyle doğan zararın kurum kazancının tespitinde gider olarak dikkate alınmasının hukuka uygun olduğu, iştirakin tasfiyesi nedeniyle sermaye payının karşılıksız kalmasından doğan zararın, istisna edilen kazançlara ilişkin gider niteliğinde olmadığı”. Karar, iştirak hissesi zararının GVK m. 41 kapsamında değerlendirilip değerlendirilmeyeceğine ilişkin önemli bir referans niteliğindedir.

2- DANIŞTAY 3. Daire

Esas Yıl/No: 2024/1

Karar Yıl/No: 2024/6343

Karar tarihi: 27.11.2024

ÖLÜMLÜ İŞ KAZASI NEDENİYLE ÇALIŞANA YAPILAN TAZMİNAT ÖDEMESİ – KANUNEN KABUL EDİLMEYEN GİDER OLARAK MATRAHA İLAVE EDİLMESİ – TEMYİZ İSTEMİNİN REDDİ

ÖZET: Davacı şirketin ölümlü iş kazası nedeniyle çalışanına yaptığı tazminat ödemesinin kanunen kabul edilmeyen gider olarak kurumlar vergisi matrahına eklenmesinden kaynaklanan cezalı tarhiyat dava konusu edilmiştir. Vergi Mahkemesi, “davacı şirketin ölümlü iş kazası nedeniyle ödediği tazminat tutarının kanunen kabul edilmeyen gider olarak kurumlar vergisi matrahına eklenmesinden kaynaklanan kısmı ile vergi ziyaı cezasının tekerrüre isabet eden kısmında hukuka aykırılık” bulunmadığını belirtmiştir. Bölge İdare Mahkemesi de istinaf başvurusunu reddetmiştir. Danıştay 3. Daire, davacının temyiz isteminin reddi ile Vergi Dava Dairesi kararının ONANMASINA hükmetmiştir. Karar, GVK m. 41/6 kapsamında “her türlü para cezaları ve vergi cezaları ile teşebbüs sahibinin suçlarından doğan tazminatlar gider olarak indirilemez” hükmünün, iş kazası tazminatları bakımından idare lehine yorumlandığını ortaya koyan önemli bir referanstır.

GVK Madde 41 ile İlgili Mükellef Lehine GİB Özelgesi

SGK Primlerinin Taksitlendirilmesi Halinde Ödendiği Yılda Gider Yazılması

Sayı: 93767041-120[931 084 0822]-186441

Tarih: 10.10.2024

İlgili Vergi Dairesi Başkanlığı: Kocaeli Vergi Dairesi Başkanlığı

KONU: Geriye dönük tahakkuk eden ve 7440 sayılı Kanun kapsamında taksitlendirilen SGK primlerinin ne zaman gider yazılacağı.

ÖZET: Gelir İdaresi Başkanlığı, 174 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği uyarınca SGK primlerinin gider yazılması için Sosyal Sigortalar Kurumuna fiilen ödenmiş olması gerektiği ilkesini ortaya koymuştur. Buna göre “sigorta primleri, dönemine ve ait olduğu yıla bakılmaksızın fiilen ödendiği tarihte gider yazılacaktır. Ancak, 506 sayılı Kanunun 80 inci maddesi gereğince bir aya ait sigorta primleri ertesi ayın sonuna kadar ödenebileceğinden, Aralık ayına ait olan sigorta primlerinin ertesi yılın Ocak ayı içinde ödenmesi durumunda bu primler Aralık ayının gideri olarak dikkate alınabilecektir.” Özelge, 7440 sayılı Kanun kapsamında geriye dönük taksitlendirilen SGK primlerinin ödendiği dönemde gider yazılabileceğini, faaliyet terk tarihinden sonra ödenen taksitlerin ise terk tarihinden sonra kurulan yeni işletme (adi ortaklık) bünyesinde gider yazılamayacağını ortaya koyan önemli bir referanstır.

Sık Sorulan Sorular

GVK Madde 41 hangi ödemeleri gider kabul etmez?

GVK Madde 41 teşebbüs sahibi ile eşi ve çocuklarının işletmeden çektikleri, ücret-ikramiye-tazminat ödemeleri, sermaye için yürütülecek faizler, cari hesap faizleri, transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımı, para ve vergi cezaları, alkol-tütün reklam giderlerinin %50’si, esas faaliyetle ilgisiz yat-uçak-helikopter giderleri, finansman gider kısıtlaması, basın-yayın tazminatları, reklam yasağı uygulananlara verilen reklamlar ile şans ve bahis oyunları reklamlarını gider olarak kabul etmez.

Teşebbüs sahibinin eşine ödediği maaş gider yazılabilir mi?

Hayır. GVK m. 41/2 uyarınca teşebbüs sahibinin kendisine, eşine ve küçük çocuklarına işletmeden ödenen aylıklar, ücretler, ikramiyeler, komisyonlar ve tazminatlar gider olarak indirilemez. Şahsi servet ile işletme servetinin ayrılması ilkesi gereği bu ödemeler kazançtan düşülemez.

Transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımı nedir?

GVK m. 41/5 uyarınca teşebbüs sahibinin ilişkili kişilerle emsallere uygunluk ilkesine aykırı bedellerle mal veya hizmet alım/satımında bulunması halinde, emsal bedel ile uygulanan bedel arasındaki işletme aleyhine fark işletmeden çekilmiş sayılır ve gider yazılamaz. İlişkili kişi tanımı geniş tutulmuş olup eş, üstsoy-altsoy, üçüncü dereceye kadar yansoy-kayın hısımlar ile doğrudan/dolaylı ortaklık yapılarını kapsar.

Para cezaları ve vergi cezaları gider yazılabilir mi?

Hayır. GVK m. 41/6 uyarınca her türlü para cezaları, vergi cezaları ve teşebbüs sahibinin suçlarından doğan tazminatlar gider olarak indirilemez. Akitlerde ceza şartı olarak öngörülen sözleşmesel tazminatlar ise cezai mahiyette sayılmaz ve gider olarak indirilebilir.

Finansman gider kısıtlaması nedir?

GVK m. 41/9 uyarınca yabancı kaynakları öz kaynaklarını aşan işletmelerde, aşan kısma ilişkin faiz, komisyon, vade farkı, kur farkı vb. giderlerin %10’unu aşmamak üzere Cumhurbaşkanınca belirlenen kısmı gider olarak indirilemez. Yatırımın maliyetine eklenen finansman giderleri bu sınırlamadan istisnadır.

Sonuç

GVK Madde 41, ticari kazancın tespitinde gider olarak indirilmeyen kalemleri sayan ve GVK m. 40’ın aynası niteliğindeki temel hükümdür. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 41. maddesi, şahsi servet-işletme servet ayrımı, transfer fiyatlandırması güvenliği, sosyal politika reklamı yasakları ve finansman gider kısıtlaması gibi farklı amaçları birlikte gözetir. 2007 yılında 5615 sayılı Kanun ile transfer fiyatlandırması bendinin, 2012 yılında 6322 sayılı Kanun ile finansman gider kısıtlamasının, 2022 yılında 7394 sayılı Kanun ile reklam yasağı kapsamının ve 2026 yılında 7577 sayılı Kanun ile şans-bahis oyunları reklamlarının maddeye eklenmesi, gider kabul edilmeyen ödemeler düzenlemesinin sürekli güncellenen bir alan olduğunu göstermektedir.