İstisna Belgesi Kapatma Sonrası Damga Vergisi Tarhiyatı

Özetle: Kamu yatırım ihalelerinde Vergi, Resim ve Harç İstisnası Belgesi (VRHİB) ile ödenmeyen damga vergisi, istisna belgesi kapatma işleminden sonra kendiliğinden kesinleşmiş bir borca dönüşmez. Kanun, verginin geri alınmasını belge süresinin dolmasına değil, istisnaya konu faaliyetin “gerçekleştirilmemesi” şartına bağlar. Danıştay’ın, işin gerçekleşmeyen kısmı belirli hale gelmeden yapılan tarhiyatı hukuka uygun bulmadığı kararları bulunmaktadır. Buna karşılık süre uzatımı ve itiraz için öngörülen kısa süreler kaçırılırsa idare cezalı tarhiyat yoluna gitmekte, mükellef de uyuşmazlığı yargıya taşımak zorunda kalmaktadır.

Bu yazıda istisna belgesi kapatma işleminin hangi hallerde yapıldığını, belge süresinin nasıl uzatılabileceğini, kapatmaya karşı itiraz yolunu ve kapatmadan sonra yapılan damga vergisi tarhiyatına karşı Danıştay kararlarında öne çıkan ölçütleri ele alıyoruz. Konu, özellikle kamulaştırma, yer teslimi veya ödenek sorunları nedeniyle işe zamanında başlayamayan yükleniciler için önem taşımaktadır. İhalenin döviz kazandırıcı faaliyet sayılıp sayılmayacağı ve uluslararası ihale tartışması bu yazının kapsamı dışındadır.

İstisna Belgesi Hangi Kağıtları Damga Vergisinden Ayırır?

İstisnanın kanuni dayanağı 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu’nun ek 2. maddesidir. Maddenin 2. fıkrası, istisnayı belgeye ve belgenin süresine bağlar:

“2. Vergi, Resim, Harç İstisnası Belgesine bağlanan aşağıda sayılan diğer döviz kazandırıcı faaliyetlere ilişkin işlemler nedeniyle, belgenin geçerlilik süresi içerisinde belgede yer alan tutarla sınırlı olmak kaydıyla, düzenlenen kâğıtlar damga vergisinden müstesnadır.”

Aynı fıkranın (a) bendi, güncel haliyle, Cumhurbaşkanı kararı ile yürürlüğe konulan cari yıl yatırım programında yer alan yatırımlar ile Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığının bu programda yer almayan kamu yatırımlarından yabancı para ile finanse edilenlerin yapımını üstlenen ana yüklenici firmaları kapsar; alt yükleniciler bu kapsamın dışındadır. 28.12.2023’ten önce çıkılan ihalelerde uluslararası ihaleye çıkarılan işler de kapsamdaydı; istisnanın doğuşuna ilişkin bu tartışma yazımızın konusu dışındadır. Uygulamada en sık karşılaşılan kağıtlar, bu işlere ait ihale kararı ve yapım sözleşmesidir. Kanun, istisnayı iki sınırla bağlamıştır: kağıt belgenin geçerlilik süresi içinde düzenlenmiş olmalı ve istisna belgede yer alan tutarı aşmamalıdır. Belge süresi şartı, kağıdın düzenlendiği an bakımından aranır.

İstisna Belgesi Kapatma Nedir, Ne Zaman Yapılır?

İstisna belgesi kapatma, belge kapsamında üstlenilen taahhüdün gerçekleşip gerçekleşmediğinin belge süresi sonunda tespit edilmesi işlemidir. İhracat: 2017/4 sayılı Tebliğ’in 10. maddesinin 1. fıkrasına göre taahhütler, belge süresi sonundan itibaren 3 ay içinde gerekli bilgi ve belgelerle elektronik ortamda başvurulması kaydıyla Ticaret Bakanlığının uygun görüşüne istinaden Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının ilgili şubesi tarafından kapatılır. Kapatma işlemi firmaya ve ilgili vergi dairesine bildirilir; belgenin kapatıldığı bilgisi ayrıca Bakanlığa elektronik ortamda gönderilir.

09.07.2025 tarihinde yapılan değişiklikle Merkez Bankasına önemli bir bildirim görevi verilmiştir:

“Vergi resim harç istisnası belgelerinin ihracat taahhütlerinin kapatılmasına ilişkin müracaatın süresi içerisinde yerine getirilmesini teminen belge süresi sonunu takip eden 2 (iki) ay içerisinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ilgili şubesi tarafından firmaya elektronik ortamda bildirimde bulunulur.”

Firma, kapatma için gereken bilgi ve belgeleri bu 3 aylık süre içinde ilgili şubeye elektronik ortamda sunmak zorundadır. Belgeler sunulmaz veya eksik sunulursa şube, eksikliklerin 1 ay içinde tamamlanması için firmaya elektronik ortamda bildirimde bulunur. Bu süre içinde eksikler tamamlanmazsa Tebliğ’in 10. maddesinin 4. fıkrası uyarınca taahhüt “mevcut bilgi ve belgelerle resen kapatılır.” Hiç hakediş düzenlenmemiş bir işte re’sen kapatma, belge kapsamındaki istisnanın tamamının müeyyideye bağlanması sonucunu doğurur.

Belge Süresi Nasıl Uzatılır?

Kamu yatırım ihalelerine ilişkin belgelerin süresi, Tebliğ’in 8. maddesinin 1. fıkrasına göre proje süresi kadar tespit edilebilir. İşin süresi uzadığında belgenin de uzatılması gerekir; işveren idarenin verdiği süre uzatımı belge süresini kendiliğinden uzatmaz. Tebliğ’in 8. maddesinin 3. fıkrasına göre bu belgelere ihale makamının uygun görüşü alınarak belge konusu iş tamamlanıncaya kadar ek süre verilebilir.

Ek süre için konulan başvuru süresi kısadır. Tebliğ’in 8. maddesinin 5. fıkrasına göre firmaların ek sürelerden yararlanabilmesi için belge süresi sonundan itibaren 3 ay içinde Bakanlığa elektronik ortamda başvurmaları gerekir; bu süre dışında yapılan başvurular “değerlendirilmez.” Aynı maddenin 6. fıkrasına göre belge süresi bitiminden sonra yapılan süre uzatımları belge bitim tarihinden itibaren hüküm ifade eder. 19.12.2025 tarihinde Tebliğ’e eklenen geçici 9. madde ise o tarihten önce düzenlenmiş ve taahhüt hesabı henüz kapatılmamış belgelerin süresinin, diğer ek süre hakları saklı kalmak üzere, en geç belge süresi sonundan itibaren 3 ay içinde Bakanlığa başvurulması kaydıyla 12 ay uzatılacağını öngörmüştür. Uygulamadaki tecrübelerimiz ışığında, kapatma uyuşmazlıklarının önemli bir bölümü işin devam etmesine rağmen bu başvurunun süresinde yapılmamasından doğmaktadır.

Kapatma İşlemine Nasıl İtiraz Edilir?

Tebliğ’in 10. maddesinin 5. fıkrasına göre firma, kendisine tebliğ edilen müeyyideli kapatma işlemine karşı tebliğ tarihinden itibaren 60 gün içinde Ticaret Bakanlığına (İhracat Genel Müdürlüğü) yazılı olarak itiraz edebilir. Süre, 19.12.2025 tarihli değişiklikle 60 gün olarak belirlenmiştir. İtiraz başvurusunda itiraza dayanak oluşturan tüm bilgi ve belgeler sunulur. Kapatma işleminin hangi hallerde geri alınacağı şöyle düzenlenmiştir:

“İtiraz başvurusu ile ihracat taahhüdünün belge süresi içerisinde kısmen veya tamamen gerçekleştirildiğinin beyan edilmesi veya diğer sebeplerle itirazın haklı bulunması durumunda, müeyyidenin kısmen veya tamamen tahsil edilmediğinin tespiti kaydıyla, taahhüt kapatma işlemi Bakanlıkça (İhracat Genel Müdürlüğü) geri alınır.”

Geri alınan kapatma işlemi, sunulan bilgi ve belgeler de dikkate alınarak yeniden tekemmül ettirilir. Geri alma için müeyyidenin kısmen veya tamamen tahsil edilmemiş olması da gerekir; vergi ve ceza tamamen tahsil edildikten sonra yapılan itiraz bu sonucu doğurmaz.

Hükümde istisna belgesi kapatma işleminin geri alınması için iki ayrı sebep bulunmaktadır. Taahhüdün belge süresi içinde gerçekleştirilmesinin yanında, “diğer sebeplerle” itirazın haklı bulunması da yeterlidir. Kamulaştırmanın idarece tamamlanamaması gibi yükleniciye yüklenemeyecek bir gecikme, bu ikinci sebep kapsamında ileri sürülmelidir. Bakanlık itirazı yalnız belge süresi içinde gerçekleşme olmadığı gerekçesiyle reddetmişse, ikinci sebebin hiç değerlendirilmediği ayrıca vurgulanmalıdır. Tebliğ’in 10. maddesinin 6. fıkrasına göre itiraz başvurusunda bulunulduğunda, müeyyide uygulanmasına yönelik işlemlerin ikinci bir bildirime kadar durdurulduğu ilgili mercilere ve ilgili vergi dairesine bildirilir. Bu durdurma, vergi dairesince ihbarname tebliğ edilmişse dava açma süresini durdurmaz.

İstisna Belgesi Kapatma Sonrası Vergi Hangi Şartla Geri Alınır?

Geri almanın kanuni şartı Damga Vergisi Kanunu ek 2. maddesinin 5. fıkrasında düzenlenmiştir:

“5. Bu maddede sayılan işlem veya faaliyetlerin kısmen veya tamamen gerçekleştirilmemesi hâlinde, gerçekleşmeyen kısma ait alınmayan damga vergisi, mükelleflerden, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre ceza ve gecikme faizi ile birlikte geri alınır.”

Aynı fıkraya göre istisna uygulayan kuruluşlar, istisnaya konu işlemin mahiyetini ve alınmayan vergi tutarını işlemin yapıldığı tarihi takip eden 30 gün içinde ilgililerin bağlı olduğu vergi dairesine bildirmek zorundadır. İşlem veya faaliyetlerin gerçekleşmediğinin tespit edildiği tarihi takip eden 30 gün içinde bu durumu vergi dairesine bildirmeyen kuruluşlar, damga vergisi, ceza ve gecikme faizinin ödenmesinden ilgililerle birlikte müteselsilen sorumludur.

Kanun, geri almayı belgenin kapatılmasına değil, faaliyetin gerçekleştirilmemesine bağlamıştır. Tebliğ’in 19. maddesinin 1. fıkrası da istisnaların “gerçekleştirilmeyen ihracat taahhüdüne tekabül eden kısımları”nın Vergi Usul Kanunu ve 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre tahsil edileceğini belirtir. Belgenin iptali halinde belge kapsamında uygulanan istisnaların tahsil edileceğine ilişkin hüküm ise Tebliğ’in 19. maddesinin 2. fıkrasında yer alır; bu, kanunda değil tebliğde düzenlenmiş bir esastır.

Geri alınan vergiye Kanun gereği gecikme faizi de eklendiğinden, birkaç yıl süren işlerde faiz tutarı vergi aslını aşabilmektedir. Bu nedenle istisna belgesi kapatma ihtimali doğduğu anda süreç yakından izlenmelidir.

İş Devam Ederken Tarhiyat Yapılabilir mi? Danıştay Ne Diyor?

Danıştay Dokuzuncu Dairesinin 11.12.2024 tarihli ve E.2024/4807, K.2024/7346 sayılı kararı, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğüne ait bir baraj işinde istisna belgesinin Tebliğ’in 10. maddesinde öngörülen sürede kapatılmaması üzerine, Bakanlık yazısını esas alan takdir komisyonu kararına dayanılarak yapılan cezalı damga vergisi tarhiyatına ilişkindir. Daire, olay tarihindeki Kanunda yalnızca faaliyetin gerçekleştirilmemesi halinde geri alma öngörüldüğünü, Tebliğle eklenen şartların ihale konusu işin döviz kazandırıcı faaliyet olmasını engellemeyeceğini belirterek tarhiyatta hukuka uyarlık bulmamıştır. Kararda işin feshedildiği tarih bakımından ayrıca şu sonuca varılmıştır (Danıştay 9. Dairesi, E.2024/4807, K.2024/7346):

“faaliyetin gerçekleşmeyen %54,54 kısmının bu tarih itibarıyla belirli hale geldiği, dava konusu cezalı tarhiyata ilişkin ihbarnamelerin ise 26/12/2020 tarihinde davacıya tebliğ edildiği dikkate alındığında, dava konusu cezalı tarhiyatın bu kısmında bu nedenle de hukuka uyarlık bulunmamaktadır.”

Bu gerekçeye göre işin gerçekleşmeyen kısmı, ancak sözleşmenin sona ermesiyle belirli hale gelir. Sözleşme feshedilmemiş, işveren idarece süre uzatımı verilmiş ve iş devam ediyorsa, faaliyetin gerçekleşmediğinden söz etmek güçtür.

Danıştay Dokuzuncu Dairesinin 18.10.2023 tarihli ve E.2021/3906, K.2023/3703 sayılı kararında ise, işin feshi veya devamı tartışılmaksızın, faaliyetin gerçekleşip gerçekleşmediği ortaya konulmadan yalnızca Tebliğle getirilen koşullara dayanılarak tarhiyat yapılamayacağı belirtilmiştir. Daire bu gerekçeyle davalı idarenin temyiz istemini reddetmiş ve bölge idare mahkemesi kararını sonucu itibarıyla onamıştır. Kararın ilgili gerekçesi (Danıştay 9. Dairesi, E.2021/3906, K.2023/3703) şöyledir:

“Kanun hükmüyle vergi, resim ve harçtan istisna tutulan bir işlemin, Kanunda öngörüldüğü üzere tamamen ya da kısmen gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği dahi ortaya konulmaksızın, Tebliğle getirilen bir takım koşulların sonradan ortadan kalkması nedeniyle istisna kapsamından çıkarılarak önceden faydalanılan istisnaların tahsili amacıyla yapılan dava konusu tarhiyatta hukuka uygunluk bulunmamaktadır.”

Danıştay Dokuzuncu Dairesinin 25.09.2024 tarihli ve E.2023/7443, K.2024/4275 sayılı kararı ise ispat yükünü idareye yükler: faaliyetin “tamamen ya da kısmen gerçekleştirilip gerçekleştirilmediğinin araştırma ve inceleme yetkisine sahip takdir komisyonunca somut olarak ortaya konulmaksızın” yapılan cezalı tarhiyatta hukuka uygunluk bulunmamaktadır. Takdir komisyonu kararı yalnız Bakanlık veya Merkez Bankası yazısına dayanıyor ve işin devam edip etmediği araştırılmamışsa bu karar önemli bir dayanaktır.

Bu kararlarda dikkat edilmesi gereken bir nokta vardır. Uyuşmazlıklar, belge şartının ve belgenin geçerlilik süresinin Damga Vergisi Kanunu’nda açıkça yer almadığı 2016 öncesi döneme ilişkindir. Bugün Kanun istisnayı belgeye ve belgenin geçerlilik süresine bağladığından idare, belge süresi içinde hiç gerçekleşme olmadığını ileri sürecektir. Buna karşı, Kanundaki süre şartının kağıdın düzenlendiği ana ilişkin olduğu, geri almanın ise ayrıca ve yalnızca faaliyetin gerçekleştirilmemesine bağlandığı savunulmalıdır.

Süre Uzatımı Kaçırıldıysa Kusursuzluk Savunulabilir mi?

Danıştay Dokuzuncu Dairesi, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğüne ait başka bir işte, yöre halkının çalışmalara izin vermemesi nedeniyle belge süresinin uzatılması için öngörülen 3 aylık sürede başvurulamaması olayında, 22.02.2021 tarihli ve E.2018/2100, K.2021/1142 sayılı kararıyla şu sonuca ulaşmıştır:

“süresinde başvuru yapılamamasının davacılara atfedilecek bir kusurdan kaynaklanmadığı anlaşıldığından, davacıların başvurusunun reddi yolunda tesis edilen dava konusu işlemde isabet görülmemiştir.”

Karar, Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun 25.01.2023 tarihli ve E.2021/787, K.2023/27 sayılı kararıyla bu yönden onanmış; Kurul, Daire kararının bu kısmını aynı hukuki nedenler ve gerekçe ile uygun bulduğunu belirtmiştir. Aynı kararda Kurul, Tebliğ’deki 3 aylık başvuru süresini dayanağı olan Bakanlar Kurulu Kararına ve mevzuata aykırı görmemiştir. Bu nedenle kusursuzluk savunması süreyi ortadan kaldırmaz; sürenin kaçırılmasının firmaya yüklenemeyecek bir sebepten kaynaklandığının somut belgelerle ortaya konulmasını gerektirir. İşveren idarenin gecikmenin yükleniciden kaynaklanmadığını kabul eden süre uzatımı yazıları bu bakımdan en güçlü delildir.

Bakanlık İşlemine Ayrıca Dava Açmak Gerekir mi?

Bu sorunun cevabı uyuşmazlığın sonucunu doğrudan etkileyebilir. İstisna belgesi kapatma işlemi ve itirazın reddi Ticaret Bakanlığının, tarhiyat ise vergi dairesinin işlemidir. Danıştay Yedinci Dairesinin 02.11.2010 tarihli ve E.2008/141, K.2010/5078 sayılı kararında, istisnanın kaldırılmasına dayanak olan idari işlemin idari yargı yerinde dava konusu edilmediği belirtilerek şu sonuca varılmıştır:

“anılan işleme dayanılarak, damga vergisi istisnasının kaldırılması suretiyle tesis edilen vergi tarhı ve ceza kesme işleminde hukuka aykırılık bulunmadığından”

Karar yatırım teşvik belgesine ilişkin olsa da verdiği ders açıktır: dayanak işlem kesinleşirse vergi mahkemesi onu yeniden incelemeyebilir. Buna karşılık Danıştay Dokuzuncu Dairesinin 04.04.2023 tarihli ve E.2020/3570, K.2023/1175 sayılı kararında, istisna belgesine ilişkin işlem ile damga vergisi tarhiyatının “birbirine sıkı sıkıya bağlı bulundukları ve zincir işlem niteliğinde oldukları” kabul edilmiş, belge işleminin sonradan iptal edilmesinin vergilendirmeyi de etkileyeceği belirtilmiştir. O olayda belge işlemi ayrıca dava konusu edilmiş ve iptal edilmişti. Bu iki karar birlikte değerlendirildiğinde, Bakanlığın itirazı reddeden işlemine karşı da süresi içinde dava açılması, vergi davasının başarısı için önemli bir güvencedir. Anılan 2023 tarihli karara konu olayda istisna belgesine ilişkin işleme karşı dava vergi mahkemesinde görülmüştür. Görevli yargı yeri ve buna bağlı olarak dava süresi (vergi mahkemesinde 30, idare mahkemesinde 60 gün) tartışma konusu olabileceğinden, ret işleminin tebliğinden itibaren 30 gün içinde dava açılması güvenli yoldur. Bakanlık itiraza uzun süre cevap vermezse, idari yargı usulündeki zımni ret kuralı nedeniyle dava süresinin yazılı cevap beklenmeden işlemeye başlayabileceği de gözetilmelidir.

Zamanaşımı Ne Zaman Başlar?

213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 114. maddesinin 1. fıkrasına göre vergi alacağının doğduğu takvim yılını takip eden yılın başından başlayarak beş yıl içinde tarh ve tebliğ edilmeyen vergiler zamanaşımına uğrar. Ancak şarta bağlı istisnalar için özel bir kural vardır:

“Şarta bağlı istisna veya muafiyet uygulamaları sonucu kısmen veya tamamen alınmayan vergilere ilişkin zamanaşımı süresi, istisna veya muafiyet şartlarının ihlâl edildiği tarihi takip eden takvim yılı başından itibaren başlar.”

Bu nedenle sözleşmenin imzalandığı yıldan itibaren beş yıl geçmiş olması tek başına zamanaşımı sonucunu doğurmaz; istisna belgesi kapatma tarihi ve şartın ihlal edildiği yıl ayrıca belirlenmelidir. Danıştay Yedinci Dairesinin 17.11.2005 tarihli ve E.2005/1954, K.2005/2790 sayılı kararında da taahhüt süresi içinde gerçekleşme olmaması halinde vergiyi doğuran olayın “ihracat süresinin sona erdiği tarihte tekemmül etmiş olacağı” kabul edilmiştir. Maddenin 2. fıkrasına göre vergi dairesince matrah takdiri için takdir komisyonuna başvurulması zamanaşımını durdurur; duran zamanaşımı komisyon kararının vergi dairesine tevdiini takip eden günden itibaren kaldığı yerden işler ve işlemeyen süre her halde bir yılı geçemez.

İhbarname Tebliğ Edildiğinde Hangi Yollar Açıktır?

İstisna belgesi kapatma sonrası tarh edilen damga vergisi ve vergi ziyaı cezası için ihbarname tebliğ edildiğinde süreler kısadır ve her yolun sonucu farklıdır:

Dava: 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesinin 1. fıkrasına göre dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde vergi mahkemelerinde otuz gündür. Vergi uyuşmazlıklarında bu süre, ihbarnamenin tebliğini izleyen günden başlar. Ayrıntılar için vergi mahkemesinde dava açma süresi yazımıza bakılabilir.

Uzlaşma: Vergi Usul Kanunu’nun ek 1. maddesine göre uzlaşma talebi vergi ihbarnamesinin tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde yapılır. 7524 sayılı Kanun’la yapılan değişiklikten sonra tarhiyat sonrası uzlaşma vergi aslını kapsamamakta, yalnız cezalar konuşulabilmektedir. Uzlaşma; vergi ziyaına sebebiyet verilmesinin kanun hükümlerine yeterince nüfuz edememekten, yanılmadan, vergi hatalarından ya da yargı kararları ile idarenin görüş farklılığından kaynaklandığının ileri sürülmesi halinde yapılabilir; vergi kaçakçılığı suçunu oluşturan fiillerle vergi ziyaına sebebiyet verilmesi halinde kesilen cezalar uzlaşma kapsamı dışındadır. Uzlaşmanın vaki olmaması veya temin edilememesi halinde yeniden uzlaşma talebinde bulunulamaz. 7524 sayılı Kanun’dan sonra uzlaşma yalnız cezaya ilişkin olduğundan, ceza için uzlaşma talep edilmesinin vergi aslına karşı dava açma süresini durdurmadığı kabul edilmelidir; temkinli yol, vergi aslı için ihbarnamenin tebliğinden itibaren 30 gün içinde dava açmaktır. Uzlaşmanın vaki olmadığına dair tutanağa idarenin nihai teklifi yazılır; mükellef dava açma süresinin sonuna kadar bu teklifi kabul ettiğini yazılı olarak bildirirse uzlaşma sağlanmış sayılır. Konunun ayrıntıları tarhiyat sonrası uzlaşma yazımızda yer almaktadır.

Ceza indirimi: Vergi Usul Kanunu’nun 376. maddesine göre ihbarnamenin tebliğinden itibaren otuz gün içinde vergi dairesine başvurularak vergi ile cezanın kalan kısmının vadesinde ya da teminat gösterilerek vadenin bitiminden itibaren üç ay içinde ödeneceği bildirilirse kesilen cezanın yarısı indirilir. Ödeneceği bildirilen tutar süresinde ödenmez veya dava konusu yapılırsa bu indirimden yararlanılamaz. Hükmün ayrıntıları VUK madde 376 yazımızdadır.

İhbarnamede vergi ziyaı cezası tekerrür nedeniyle artırılmışsa, tekerrüre esas alınan cezanın ne zaman kesinleştiği ayrıca incelenmelidir; bu konudaki genel kurallar vergi cezalarında tekerrür yazımızda anlatılmıştır. Bakanlığa itiraz edilmiş ya da Bakanlık süreci devam ediyor olsa bile, ihbarname tebliğ edildikten sonra dava açma süresi işlemeye devam eder; Bakanlık cevabı beklenerek bu süre kaçırılırsa vergi ve ceza kesinleşir. Dava açılması tahsilatı durdurur, ancak dava kaybedilirse gecikme faizi yargı kararının tebliğine kadar hesaplanır; bu nedenle yol seçiminde faiz yükü de dikkate alınmalıdır. İş devam ediyor, sözleşme feshedilmemiş ve işveren idare gecikmenin yükleniciden kaynaklanmadığını yazılı olarak kabul etmişse, yukarıdaki Danıştay kararları dava yolunu güçlü bir seçenek haline getirmektedir.

İlgili Danıştay Kararları

Danıştay 9. Dairesi, 11.12.2024, E.2024/4807, K.2024/7346: DSİ baraj işinde istisna belgesinin süresinde kapatılmaması üzerine takdir komisyonu kararıyla yapılan cezalı damga vergisi tarhiyatı; Kanunun yalnız faaliyetin gerçekleştirilmemesini geri alma şartı yaptığı, gerçekleşmeyen kısmın fesihle belirli hale geldiği gerekçesiyle bozma. Karar metni

Danıştay 9. Dairesi, 25.09.2024, E.2023/7443, K.2024/4275: Faaliyetin gerçekleşmediği takdir komisyonunca somut olarak ortaya konulmadan yapılan cezalı tarhiyatın hukuka uygun olmadığı. Karar metni

Danıştay 9. Dairesi, 18.10.2023, E.2021/3906, K.2023/3703: İşin gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği ortaya konulmadan Tebliğ koşullarına dayanılarak istisnanın geri alınamayacağı; Dairenin kendi gerekçesiyle sonucu itibarıyla onama. Karar metni

Danıştay 9. Dairesi, 22.02.2021, E.2018/2100, K.2021/1142 ve Danıştay VDDK, 25.01.2023, E.2021/787, K.2023/27: Ek süre başvurusunun süresinde yapılamaması firmaya atfedilecek kusurdan kaynaklanmıyorsa ret işleminin iptali; 3 aylık sürenin kendisi hukuka uygun. Daire kararı · Kurul kararı

Danıştay 9. Dairesi, 04.04.2023, E.2020/3570, K.2023/1175: İstisna belgesine ilişkin işlem ile damga vergisi tarhiyatının zincir işlem niteliğinde olduğu. Karar metni

Danıştay 7. Dairesi, 02.11.2010, E.2008/141, K.2010/5078: Dayanak idari işlem dava konusu edilmeden yalnız vergi tarhiyatına karşı açılan davada, istisnanın kaldırılmasına dayanan tarhiyatın hukuka uygun bulunması (yatırım teşvik belgesi).

Danıştay 7. Dairesi, 17.11.2005, E.2005/1954, K.2005/2790: Şarta bağlı damga vergisi istisnasında vergiyi doğuran olayın taahhüt süresinin sona erdiği tarihte gerçekleştiği ve zamanaşımının bu tarihi izleyen yıldan başladığı.

Mevzuat metni için: 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu.

Sık Sorulan Sorular

İstisna belgesi kapatma işleminden sonra damga vergisi hemen ödenmek zorunda mı?

Hayır. Kapatma işlemi kendiliğinden kesinleşmiş bir borç doğurmaz. Vergi dairesinin tarhiyat yapıp ihbarname tebliğ etmesi gerekir. İhbarnameye karşı otuz gün içinde dava açılırsa dava konusu vergi ve cezanın tahsili durur.

İş devam ederken istisna belgesi kapatma nedeniyle tarhiyat yapılabilir mi?

Danıştay 9. Dairesi, işin gerçekleşmeyen kısmının ancak sözleşmenin feshiyle belirli hale geldiğini, bundan önce yapılan tarhiyatın hukuka uygun olmadığını kabul etmiştir. Ancak bu kararlar 2016 öncesi döneme ilişkindir ve güncel Kanun belge süresini de şart olarak saymaktadır.

Müeyyideli kapatmaya itiraz süresi kaç gündür?

19.12.2025 tarihli değişiklikten bu yana kapatma işleminin tebliğinden başlayarak 60 gündür. İtiraz Ticaret Bakanlığı İhracat Genel Müdürlüğüne yazılı olarak yapılır ve itirazı destekleyen tüm belgeler eklenir.

Belge süresi uzatma başvurusu ne zamana kadar yapılmalıdır?

Belge süresi sonundan itibaren 3 ay içinde Ticaret Bakanlığına elektronik ortamda yapılmalıdır. Süre dışındaki başvurular değerlendirilmez. Sürenin kaçırılması firmaya atfedilemeyecek bir sebepten kaynaklanıyorsa Danıştay ret işlemini iptal etmektedir.

İstisna belgesi kapatma sonrası tarhiyatta uzlaşma yapılabilir mi?

Tarhiyat sonrası uzlaşma 7524 sayılı Kanun’dan sonra yalnız cezaları kapsar; vergi aslı uzlaşma konusu yapılamaz. Uzlaşma talebi ihbarnamenin tebliğinden itibaren otuz gün içinde yapılmalıdır.

Sonuç

İstisna belgesi kapatma, damga vergisi istisnasının kaybı için tek başına yeterli bir sebep değildir. Kanun, geri almayı faaliyetin gerçekleştirilmemesine bağlar; Danıştay da işin gerçekleşmeyen kısmı belirli hale gelmeden ve takdir komisyonu bunu somut olarak ortaya koymadan yapılan tarhiyatları hukuka uygun bulmamaktadır. Bununla birlikte belge süresi uzatımı için 3 aylık, kapatmaya itiraz için 60 günlük ve ihbarnameye karşı dava için 30 günlük süreler hak düşürücü sonuçlar doğurabilir. İşveren idareden kaynaklanan gecikmelerde süre uzatımı yazıları erken aşamada Bakanlığa sunulmalı, itiraz reddedilirse Bakanlık işlemine karşı da dava yolu değerlendirilmelidir.