Ar-Ge Sayılmayan Faaliyetler Nelerdir? Teşvik Reddi ve Danıştay Kararları

Özetle: Ar-Ge sayılmayan faaliyetler, 5746 sayılı Kanun’un Uygulama ve Denetim Yönetmeliği’nin 5 inci maddesinde on bir bent hâlinde tek tek sayılmıştır: pazarlama ve piyasa taraması, kalite kontrol, sosyal bilimlerdeki araştırmalar, biçimsel ve estetik değişiklikler, mevcut hazır yazılımların kullanılmasıyla yapılan rutin internet sitesi geliştirme işleri, yazılımlarda teknolojik belirsizlik çözümü içermeyen olağan ve tekrarlanan faaliyetler, seri üretim ve ticari üretim planlaması ile fikrî mülkiyetin korunmasına yönelik işler bunların başlıcalarıdır. Bu listeye giren bir iş için Ar-Ge indirimi, gelir vergisi stopajı teşviki veya teknokent istisnası uygulanırsa, şartların ihlali nedeniyle zamanında tahakkuk ettirilmemiş vergiler yönünden vergi ziyaı doğmuş sayılır.

Ar-Ge Sayılmayan Faaliyetler Hangileridir?

5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun geniş bir Ar-Ge tanımı yapar; ancak bu tanımın sınırı, Kanun’un uygulanmasına ilişkin Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesine İlişkin Uygulama ve Denetim Yönetmeliği’nin (RG 10/8/2016-29797) 5 inci maddesinde negatif olarak çizilmiştir. Maddeye göre aşağıdaki faaliyetler Ar-Ge ve yenilik faaliyeti kapsamında değerlendirilmez:

• Pazarlama faaliyetleri, piyasa taramaları, pazar araştırması ya da satış promosyonu,
• Kalite kontrol,
• Sosyal bilimlerdeki araştırmalar,
• Petrol, doğalgaz, maden rezervleri arama ve sondaj faaliyetleri,
• İlaç üretim izni öncesinde Faz-1 ya da Faz-2 çalışmalarından en az biri yurt içinde gerçekleştirilmeksizin yapılan Faz-3 klinik çalışmalar ile üretim izni sonrasında gerçekleştirilen klinik çalışmalar,
• Bir Ar-Ge projesi kapsamında olmaksızın icat edilmiş ya da mevcut geliştirilmiş süreçlerin kullanımı,
• Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerine yönelik olmayan şekil, renk, dekorasyon ve benzeri estetik ve görsel değişiklikleri içeren biçimsel değişiklikler,
• Programlama dilleri ile işletim sistemleri hariç olmak üzere, internet sitelerinin ve benzerlerinin hazırlanmasına yardımcı mevcut yazılımların kullanılması suretiyle yapılan yazılım geliştirme faaliyetleri,
• Yazılımlara ilişkin, bilimsel veya teknolojik ilerlemeler veya teknolojik belirsizliklerin çözülmesini içermeyen olağan ve tekrarlanan faaliyetler,
• Kuruluş ve örgütlenmeyle ilgili araştırma giderleri,
• Üretim ve üretim altyapısına yönelik yapılan yatırım faaliyetleri, ticari üretimin planlanması ve seri üretim sürecine ilişkin harcamalar,
• Numune verilmek amacıyla prototiplerden kopyalar çıkarılıp dağıtılması ve reklam amaçlı tüketici testleri,
• Bir Ar-Ge projesi kapsamında olmaksızın yeni süreç, sistem veya ürün ortaya konulmasına hizmet etmeyen doğrudan veya gömülü teknoloji transferi,
• Ar-Ge ve yenilik faaliyetleriyle geliştirilen ürüne veya sürece ilişkin fikrî mülkiyet haklarının edinimi dışında bu hakların korunmasına yönelik faaliyetler.

Aynı Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde tasarım faaliyeti bakımından benzer bir liste yer alır; buna pazarlama, kalite kontrol, kuruluş ve örgütlenme araştırmaları, seri üretim yatırımı, numune kopyalama ve teknoloji transferinin yanı sıra Paris Sözleşmesi kapsamındaki hükümranlık alametlerinin uygunsuz kullanımını içeren tasarımlar ile kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı tasarım faaliyetleri de eklenmiştir.

Yazılım Firmaları İçin Hangi Bentler Kritiktir?

Ar-Ge sayılmayan faaliyetler listesinin sekizinci ve dokuzuncu maddeleri, doğrudan yazılım sektörünü hedef alır ve uygulamada en çok ihtilaf bu iki bentten doğar.

Birincisi, mevcut yazılımlarla yapılan site geliştirme işleridir. Bent, programlama dilleri ile işletim sistemleri hariç tutulmak kaydıyla, internet sitelerinin ve benzerlerinin hazırlanmasına yardımcı mevcut yazılımların kullanılması suretiyle yapılan geliştirme faaliyetlerini kapsam dışı bırakır. Hazır bir içerik yönetim sistemi üzerine kurulan standart bir kurumsal site, hazır bir e-ticaret altyapısının müşteriye uyarlanması ya da piyasadaki kütüphanelerin rutin biçimde bir araya getirildiği entegrasyon işleri bu bendin alanına girer.

İkincisi, olağan ve tekrarlanan yazılım faaliyetleridir. Bu bent, yazılımlara ilişkin olup bilimsel veya teknolojik ilerleme ya da teknolojik belirsizliğin çözülmesini içermeyen çalışmaları dışlar; sürüm güncellemeleri, hata düzeltmeleri, rutin bakım ve müşteriye özel basit konfigürasyon işleri buraya düşer.

Uygulamadaki tecrübelerimiz ışığında, bir yazılım işinin bu iki bendin dışında kalıp kalmadığı üç soruyla test edilebilir: İş, başlangıçta çözümü bilinmeyen teknolojik bir belirsizliği gidermeye mi yöneliktir, yoksa mevcut araçların bilinen biçimde birleştirilmesinden mi ibarettir? İş, önceden onaylanmış bir Ar-Ge veya yazılım projesi kapsamında mı yürütülmüştür, yoksa proje dışı tek seferlik bir müşteri talebi midir? Çıktı teknolojik açıdan özgün müdür, yoksa mevcut bir ürünün lisans satışı, kiralanması veya rutin güncellenmesi midir? Bu üç sorunun cevabı proje dosyasında yazılı olarak belgelenmediği sürece, incelemede ispat güçlüğü mükellefin aleyhine işler.

Teknokent İstisnası Hangi Gelirleri Kapsamaz?

4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu’nun geçici 2 nci maddesi, yönetici şirketlerin bu Kanun uygulaması kapsamında elde ettikleri kazançlar ile bölgede faaliyet gösteren gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin “münhasıran bu Bölgedeki yazılım, tasarım ve AR-GE faaliyetlerinden elde ettikleri kazançları” 31/12/2028 tarihine kadar gelir ve kurumlar vergisinden müstesna tutmaktadır. Buradaki “münhasıran” ve “bu Bölgedeki” ifadeleri iki ayrı sınır çizer: faaliyetin türü yazılım, tasarım veya Ar-Ge olmalı; faaliyet bölgede yürütülmelidir. Bu iki şarttan biri karşılanmadığında ilgili kazanç teknokent vergi istisnası kapsamı dışında kalır ve genel hükümlere göre vergilendirilir.

Personelin bölge dışında geçirdiği süre bakımından da ayrı bir sınır vardır. Aynı madde uyarınca, projeyle doğrudan ilgili olmak ve bölge dışında yürütülmesi zorunlu olmak kaydıyla belirli faaliyetlere ilişkin ücretler teşvik kapsamında sayılabilir; bunun dışında, bölgede çalışan personelin toplam sayısının veya teşvike konu edilen toplam çalışma sürelerinin yüzde yirmisini aşmamak kaydıyla bölge dışında geçirilen süreler de gelir vergisi stopajı teşviki kapsamında değerlendirilir. Cumhurbaşkanı bu yüzde yirmilik oranı belirleyeceği bölgesel veya sektörel alanlarda ya da meslek gruplarına göre yüzde yüze kadar artırmaya yetkilidir. Teşvikten yararlanabilmek için bölge yönetici şirketinin onayının alınması ve Bakanlığın bilgilendirilmesi zorunludur; yönetici şirketin onayıyla bölge dışında geçirilen sürenin bölgede yürütülen görevle ilgili olmadığı sonradan tespit edilirse, ziyaa uğratılan vergi ve buna ilişkin cezalardan ilgili işletme sorumlu olur.

Kazancın gayri maddi hakların satılması, devri veya kiralanmasından elde edilmesi hâlinde ise istisna ayrıca şarta bağlanabilmektedir: bu hakların Ar-Ge faaliyetleri neticesinde elde edilmesi ve ilgili mevzuat çerçevesinde tescil veya kayıt ettirilmesi ya da bildirilmesi aranabilir; istisnadan yararlanacak kazanç, nitelikli harcamaların toplam harcamalara oranıyla sınırlandırılabilir. Belirlenen esaslar çerçevesinde tescil, kayıt veya bildirim şartının yerine getirilmemesi durumunda, zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergi, vergi ziyaı cezası uygulanmaksızın gecikme faiziyle birlikte tahsil olunur.

İki Teşvikten Aynı Anda Yararlanmak Mümkün mü?

Hayır ve bu kural, uygulamada en sık gözden kaçan hükümlerden biridir. 5746 sayılı Kanun’un 4 üncü maddesinin beşinci fıkrasına göre, bu Kanun kapsamındaki indirim, istisna, destek ve teşviklerden yararlananlar; Gelir Vergisi Kanunu’nun 89 uncu maddesinin birinci fıkrasının (13) numaralı bendi ile Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 10 uncu maddesinin birinci fıkrasının (ğ) bendi hükümlerinden ve 4691 sayılı Kanun’un geçici 2 nci maddesi hükümlerinden ayrıca yararlanamazlar. Başka bir deyişle bir işletme, aynı kazanç için hem 5746 kapsamındaki Ar-Ge merkezi teşviklerinden hem teknokent istisnasından hem de yurt dışına verilen hizmetlere ilişkin kazanç indiriminden aynı anda faydalanamaz; rejimlerden biri seçilmelidir. Yazılım firmalarının vergilendirilmesinde bu tercihin baştan doğru kurgulanmaması, sonradan yapılacak incelemede birden fazla teşvikin birden reddedilmesine yol açabilmektedir.

Teşvik İncelemede Reddedilirse Ne Olur?

5746 sayılı Kanun’un 4 üncü maddesinin dördüncü fıkrası açıktır: Kanun’da öngörülen şartların ihlali veya teşvik ve destek unsurlarının amacı dışında kullanılması hâlinde, zamanında tahakkuk ettirilmemiş vergiler yönünden vergi ziyaı doğmuş sayılır; sağlanan vergi dışı destekler ise 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre ve gecikme zammı uygulanmak suretiyle tahsil edilir. Bunun pratik karşılığı çok katmanlıdır: haksız yararlanılan Ar-Ge indirimi kurum kazancına eklenerek kurumlar vergisi tarh edilir; Ar-Ge ve destek personeli için uygulanan gelir vergisi stopajı teşviki iptal edilerek muhtasar beyanname üzerinden ek tarhiyat yapılır; sigorta primi işveren hissesi desteği gecikme zammıyla geri istenir. Ayrıca aynı Kanun’un 4 üncü maddesinin birinci fıkrası uyarınca, destek ve teşvik unsurlarından yararlananların şartları taşıdıklarına ilişkin tespitler en geç üç yıllık süreler itibarıyla yapılmaktadır; yani denetim, tek seferlik değil periyodik bir yükümlülüktür.

Ar-Ge sayılmayan faaliyetler nedeniyle doğan bu risk, Ar-Ge merkezi teşviklerinin büyüklüğü düşünüldüğünde önemsiz değildir. 5746 sayılı Kanun’un 3 üncü maddesi kapsamında Ar-Ge ve yenilik harcamalarının tamamı kurum kazancının tespitinde indirim konusu yapılabilmekte; Cumhurbaşkanınca belirlenen kriterleri haiz merkezlerde bir önceki yıla göre harcama artışının yüzde ellisine kadarı ilave olarak indirilebilmektedir. Gelir vergisi stopajı teşvikinde, brüt asgari ücretin kırk katını aşmayan kısım üzerinden hesaplanan vergiden asgari ücret istisnasına isabet eden vergi düşüldükten sonra kalan tutarın doktoralı personel için yüzde doksan beşi, yüksek lisanslı personel için yüzde doksanı, diğerleri için yüzde sekseni terkin edilir. Sigorta primi işveren hissesinin yarısı ise bütçeden karşılanır. Reddedilen bir teşvik paketi, geçmiş dönemler için bu kalemlerin tamamının cezasıyla birlikte geri alınması anlamına gelir.

Vergi Müfettişi Bir Projenin Ar-Ge Olup Olmadığına Tek Başına Karar Verebilir mi?

Bu, ihtilafların merkezindeki sorudur. 5746 sayılı Kanun’un 4 üncü maddesinin sekizinci fıkrasına göre, bu Kanun kapsamında gerçekleştirilen Ar-Ge, yenilik ve tasarım faaliyetlerine ilişkin yerindelik ve uygunluk denetimleri Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı veya Bakanlıkça yetki verilen teknoloji geliştirme bölgeleri yönetici şirketleri tarafından gerçekleştirilir ve bu kapsamda yapılan denetimlerde nihai karar mercii Bakanlıktır. Yargı kararları da bu yetki dağılımını dikkate almaktadır.

Bu kararın kapsamını doğru okumak gerekir: mahkemenin sonucu, şirketin geçerli bir Ar-Ge Merkezi belgesine sahip olması ve yetkili Komisyonun denetiminden geçmiş olması olgusuna dayanmaktadır. Belgesi bulunmayan ya da Komisyon denetiminden geçmemiş bir faaliyet bakımından aynı korumadan söz edilemez. Nitekim benzer bir yaklaşım teknokent uyuşmazlıklarında da görülmektedir.

Bu iki karar birlikte değerlendirildiğinde ortaya çıkan tablo şudur: idare, bir faaliyetin Ar-Ge veya bölge içi yazılım faaliyeti sayılmadığını ileri sürüyorsa bunu somut, teknik ve hukuken itibar edilebilir tespitlerle ortaya koymak zorundadır; sözleşme metnindeki yer kaydı veya turnike kayıtları gibi dolaylı verilerden hareketle varsayıma dayalı tarhiyat yapılamaz. Buna karşılık mükellef de faaliyetin niteliğini, proje kapsamını ve bölge içi/dışı ayrımını belgelemekle yükümlüdür; ispat kolaylığı, kayıtların düzeninden doğar.

İncelemede İdare Hangi Tespitlere Dayanıyor?

Yargıya yansıyan dosyalar, vergi müfettişlerinin teşviki reddederken dayandığı gerekçelerin belirli birkaç başlıkta toplandığını gösteriyor.

Birincisi, bölge dışı faaliyet iddiasıdır. Sözleşmede işin yapılacağı yerin teknokent dışında bir kurum olarak gösterilmesi ve personel giriş-çıkış kayıtlarından hareketle, işin fiilen bölgede yürütülmediği sonucuna varılır.

İkincisi, ayrıştırma yapılmamasıdır. Bölgede geliştirilen ürün seri üretime tabi tutularak pazarlandığında, kazancın gayrimaddi hakka isabet eden kısmı ile üretim ve pazarlama organizasyonundan doğan kısmı birbirinden ayrılmalıdır; bu yapılmadığında kazancın tamamının istisna gösterildiği eleştirisi gelir.

Üçüncüsü, projelerin Ar-Ge niteliği taşımadığı iddiasıdır. Yürütülen çalışmaların yenilik kriterini karşılamadığı, çoğu zaman teknik bir inceleme yaptırılmaksızın doğrudan inceleme raporunda tespit edilir.

Dördüncüsü, personelin bölge veya merkez dışında geçirdiği sürenin teşvik sınırlarını aşmasıdır. Bu tespit, kazanç istisnasından ayrı olarak gelir vergisi stopajı teşvikinin geri alınması sonucunu doğurur.

Bu tespitlerin her biri ayrı bir ispat sorunu doğurur ve yargı, idareden somut delil aramaktadır. Yukarıda aktarılan Danıştay 9. Dairesi kararında, sözleşmedeki yer kaydı ve turnike verileri “hukuken itibar edilebilir somut tespit” sayılmamış, tarhiyat varsayıma dayalı bulunarak kaldırılmıştır. Projenin teknik niteliği bakımından ise bilirkişi incelemesi belirleyici olmaktadır.

Uygulamadaki tecrübelerimiz ışığında bu kararlardan çıkan pratik sonuç şudur: teknik nitelik tartışmasında mükellefin en güçlü aracı, idari inceleme raporuna karşı konulacak bağımsız teknik/bilirkişi değerlendirmesidir. Ayrıştırma tartışmasında ise mükelleflerin ileri sürdüğü ve kabul gördüğü bir başka argüman daha vardır: Kanun’da bulunmayan bir sınırlamanın ikincil düzenlemeyle getirilemeyeceği.

İdarenin bu konudaki güncel görüşü de ayrıştırmanın nasıl hesaplanacağını somutlaştırmaktadır.

Bu özelge, uygulamada “ayrıştırma” denilen işlemin keyfî bir oran takdiri olmadığını; nitelikli harcamaların toplam harcamalara oranına dayanan, proje bazında yürütülecek bir hesaplama olduğunu göstermektedir. Buradan çıkan pratik sonuç, harcamaların proje bazında ve nitelikli/niteliksiz ayrımıyla kaydedilmesinin bir muhasebe tercihi değil, istisnanın hesaplanabilmesi için ön şart olduğudur. Özelgenin bağlayıcılığı bakımından bir hatırlatma gerekir: özelge Vergi Usul Kanunu’nun 413 üncü maddesine dayanılarak talep edene verilen bir görüştür ve yalnızca o somut olay bakımından sonuç doğurur; ancak özelgeye uygun işlem yapan mükellefe, sonradan vergi tarhı gerekse dahi vergi cezası kesilmez ve gecikme faizi hesaplanmaz.

Yargı kararının kapsamını ise abartmamak gerekir. Aynı Dairenin 12/06/2024 tarihli, E.2023/3084, K.2024/4043 sayılı kararında, 5746 sayılı Kanun’un Uygulama ve Denetim Yönetmeliği’nin Ar-Ge indirimini sınırlandırdığı iddiasıyla açılan iptal davası reddedilmiş; ikincil düzenlemenin Kanun’la kurala bağlanan indirimin özüne dokunmadığı sonucuna varılmıştır. Yani “tebliğ/yönetmelik kanunu daraltıyor” argümanı her dosyada kazanmamakta; hangi hükmün gerçekten kanun metninde bulunmayan bir sınırlama getirdiği, somut düzenleme bazında tartışılmaktadır. Ayrıştırma tartışmasında ise ispat kolaylığı hâlâ mükellefin kayıt düzeninden doğar: bölgede geliştirilen ürünün gayrimaddi hakka isabet eden kısmının nasıl hesaplandığını gösteren bir çalışma dosyada yoksa, idarenin re’sen belirlediği emsal oran tartışmasız kalmaktadır.

İnceleme Sırasında ve Sonrasında Hangi Belgeler Hazır Olmalı?

Yargı kararlarında belirleyici olan belgeler, incelemeye başlandıktan sonra üretilemeyen belgelerdir. Bunların başında teknokent yönetici şirketinden alınan ve personelin fiilen bölgede çalıştığını gösteren giriş-çıkış kayıtları ile bu kayıtların proje sözleşmeleriyle tutarlılığı gelir. İkinci grup, projenin Ar-Ge ve yenilik niteliğini ortaya koyan teknik dokümantasyondur: proje öneri formları, teknolojik belirsizliğin ne olduğunu ve nasıl aşıldığını gösteren çalışma kayıtları, sürüm ve test dosyaları. Üçüncü grup, gayrimaddi hakka isabet eden kazancın ayrıştırılmasına ilişkin hesaplama ve emsal analizidir. Dördüncü grup, merkez veya bölge dışı çalışmaya ilişkin yönetici şirket onayı ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına yapılan bilgilendirme kaydı ve bu sürenin yasal oranı aşmadığını gösteren puantaj kayıtlarıdır. Son olarak, istisna kapsamı dışı gelirlerin (bakım-destek, danışmanlık, donanım satışı, hazır yazılım lisans satışı, reklam geliri) ayrı hesaplarda izlendiğini gösteren muhasebe kayıtları gerekir.

Teşvik Reddedilirse Hangi Süreler İşler?

Cezalı tarhiyat yapıldığında ihbarnamenin tebliğiyle birlikte kısa süreler işlemeye başlar. Tarhiyat sonrası uzlaşma talebi otuz gün içinde yapılır; ancak 28/7/2024 tarihli ve 7524 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten sonra uzlaşmanın konusu yalnızca cezalardır, verginin aslı uzlaşma kapsamı dışında kalmıştır. Vergi Usul Kanunu’nun 376 ncı maddesi uyarınca verginin tamamı ile cezanın yarısının otuz gün içinde ödeneceğinin bildirilmesi hâlinde cezanın yarısı indirilir; bu yol dava hakkından vazgeçmek anlamına gelir. Dava açılacaksa İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7 nci maddesi uyarınca vergi mahkemelerinde süre otuz gündür ve aynı Kanun’un 27 nci maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca vergi mahkemesinde dava açılması tahsil işlemini kendiliğinden durdurur. Sigorta primi işveren hissesi desteğinin geri alınması ayrı bir idari işlem olduğundan, kendi süresi içinde ayrıca dava konusu edilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

Ar-Ge sayılmayan faaliyetler nelerdir?

5746 sayılı Kanun’un Uygulama ve Denetim Yönetmeliği’nin 5 inci maddesine göre pazarlama, piyasa taraması ve satış promosyonu, kalite kontrol, sosyal bilimlerdeki araştırmalar, petrol-doğalgaz-maden arama ve sondaj faaliyetleri, belirli klinik çalışmalar, proje dışı mevcut süreçlerin kullanımı, estetik ve biçimsel değişiklikler, mevcut hazır yazılımların kullanılmasıyla yapılan internet sitesi geliştirme, teknolojik belirsizlik çözümü içermeyen olağan ve tekrarlanan yazılım faaliyetleri, kuruluş ve örgütlenme araştırma giderleri, üretim altyapısı yatırımı ile seri üretim harcamaları, numune amaçlı prototip kopyalama ve reklam amaçlı tüketici testleri, proje dışı teknoloji transferi ve fikrî mülkiyetin korunmasına yönelik faaliyetler Ar-Ge ve yenilik faaliyeti sayılmaz.

Hazır yazılım kullanılarak yapılan internet sitesi geliştirme Ar-Ge sayılır mı?

Hayır. Yönetmeliğin 5 inci maddesine göre programlama dilleri ile işletim sistemleri hariç olmak üzere, internet sitelerinin ve benzerlerinin hazırlanmasına yardımcı mevcut yazılımların kullanılması suretiyle yapılan yazılım geliştirme faaliyetleri Ar-Ge ve yenilik faaliyeti kapsamında değerlendirilmez.

Ar-Ge merkezi teşviki ile teknokent istisnasından aynı anda yararlanılabilir mi?

Hayır. 5746 sayılı Kanun’un 4 üncü maddesinin beşinci fıkrasına göre bu Kanun kapsamındaki indirim, istisna, destek ve teşviklerden yararlananlar, Gelir Vergisi Kanunu’nun 89 uncu maddesinin birinci fıkrasının (13) numaralı bendi, Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 10 uncu maddesinin birinci fıkrasının (ğ) bendi ve 4691 sayılı Kanun’un geçici 2 nci maddesi hükümlerinden ayrıca yararlanamazlar.

Teşvik şartları ihlal edilirse hangi yaptırım uygulanır?

5746 sayılı Kanun’un 4 üncü maddesinin dördüncü fıkrasına göre şartların ihlali veya teşvik ve destek unsurlarının amacı dışında kullanılması hâlinde zamanında tahakkuk ettirilmemiş vergiler yönünden vergi ziyaı doğmuş sayılır; sağlanan vergi dışı destekler ise 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre gecikme zammı uygulanmak suretiyle tahsil edilir.

Teknokentte bölge dışında geçirilen süre istisnayı etkiler mi?

Evet. 4691 sayılı Kanun’un geçici 2 nci maddesine göre istisna münhasıran bölgedeki yazılım, tasarım ve Ar-Ge faaliyetlerinden elde edilen kazançlara uygulanır. Gelir vergisi stopajı teşviki bakımından ise bölgede çalışan personelin toplam sayısının veya teşvike konu toplam çalışma sürelerinin yüzde yirmisini aşmamak kaydıyla bölge dışında geçirilen süreler teşvik kapsamında değerlendirilir; Cumhurbaşkanı bu oranı yüzde yüze kadar artırmaya yetkilidir.

Vergi müfettişi bir projenin Ar-Ge niteliğini tek başına belirleyebilir mi?

5746 sayılı Kanun’un 4 üncü maddesinin sekizinci fıkrasına göre yerindelik ve uygunluk denetimleri Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı veya yetki verilen teknoloji geliştirme bölgesi yönetici şirketlerince yapılır ve nihai karar mercii Bakanlıktır. Danıştay 4. Dairesinin E.2019/2964, K.2022/7120 sayılı kararında, geçerli Ar-Ge Merkezi belgesi bulunan ve Değerlendirme ve Denetleme Komisyonu denetiminden geçmiş bir şirket bakımından vergi müfettişince yapılan aksi yöndeki tespite dayanan rapor hukuka aykırı bulunmuştur.

Sonuç

Ar-Ge sayılmayan faaliyetler listesi, teknoloji şirketleri için teorik bir sınıflandırma değil, doğrudan nakit akışını ilgilendiren bir risk haritasıdır. 5746 sayılı Kanun‘un Uygulama ve Denetim Yönetmeliği’nin 5 inci maddesindeki on bir bent ile 4691 sayılı Kanun’un geçici 2 nci maddesindeki “münhasıran” ve “bu Bölgedeki” kayıtları birlikte okunduğunda, pazarlama, kalite kontrol, rutin yazılım bakımı, hazır yazılım kullanımıyla yapılan geliştirme ve bölge dışı faaliyetlerin teşvik ve istisna dışında kaldığı görülür. Danıştay içtihadı idarenin somut ve teknik tespit yükümlülüğünü vurgulasa da, bu koruma geçerli belgesi bulunan ve denetimden geçmiş mükellefler bakımından anlamlıdır. Harcama ve gelir kalemlerinin proje bazında ayrıştırılması, bölge içi/dışı çalışmanın belgelenmesi ve teşvik rejimleri arasındaki tercihin baştan doğru yapılması, üç yıllık periyotlarla yapılan tespitlerde ve vergi incelemesinde ortaya çıkacak riski önemli ölçüde azaltır.