İçerik Başlıkları
GVK Madde 5 – Yerleşme Sayılmayan Haller, bir yabancının Türkiye’de altı aydan fazla kalsa dahi hangi hâllerde Türkiye’de yerleşmiş (tam mükellef) sayılmayacağını belirler. Böylece bu kişiler, yalnızca Türkiye’de elde ettikleri kazançları üzerinden dar mükellef olarak vergilendirilir.
GVK Madde 5 Madde Metni
193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 5. maddesi şu şekildedir:
“Aşağıda yazılı yabancılar memlekette altı aydan fazla kalsalar dahi, Türkiye’de yerleşmiş sayılmazlar:
1. Belli ve geçici görev veya iş için Türkiye’ye gelen iş, ilim ve fen adamları, uzmanlar, memurlar, basın ve yayın muhabirleri ve durumları bunlara benziyen diğer kimselerle tahsil veya tedavi veya istirahat veya seyahat maksadiyle gelenler;
2. Tutukluluk, hükümlülük veya hastalık gibi elde olmıyan sebeplerle Türkiye’de alıkonulmuş veya kalmış olanlar.”
Maddenin güncel metni için 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (mevzuat.gov.tr) bağlantısına bakılabilir.
GVK Madde 5 Hakkında Genel Açıklama
Gelir vergisinde mükellefiyet, kişinin Türkiye’de yerleşmiş olup olmamasına göre belirlenir. Kanunun 4. maddesine göre, bir takvim yılı içinde Türkiye’de devamlı olarak altı aydan fazla oturanlar Türkiye’de yerleşmiş sayılır ve tam mükellef olarak hem Türkiye içindeki hem de dışındaki gelirleri üzerinden vergilendirilir. 5. madde ise bu kuralın önemli bir istisnasını getirir: belirli hâllerdeki yabancılar, altı aydan fazla kalsalar dahi Türkiye’de yerleşmiş sayılmaz.
Maddede iki grup hâl sayılmıştır. Birincisi, belli ve geçici bir görev ya da iş için Türkiye’ye gelen iş, ilim ve fen adamları, uzmanlar, memurlar, basın-yayın muhabirleri ve benzeri kimseler ile tahsil, tedavi, istirahat veya seyahat amacıyla gelenlerdir. İkincisi ise tutukluluk, hükümlülük veya hastalık gibi kişinin elinde olmayan sebeplerle Türkiye’de alıkonulmuş veya kalmış olanlardır. Bu kişilerin Türkiye’de uzun süre kalmaları, kendi iradeleriyle yerleşme amacı taşımadığından tam mükellefiyet doğurmaz.
Bu durumdaki yabancılar, tam mükellef sayılmadıklarından yalnızca Türkiye’de elde ettikleri kazanç ve iratlar üzerinden dar mükellef olarak vergilendirilir. 5. madde; mükellefleri belirleyen 3. madde, Türkiye’de yerleşmeyi düzenleyen 4. madde ve dar mükellefiyeti düzenleyen 6. madde ile birlikte, gelir vergisinde mükellefiyet türünün tespitine hizmet eder. Ayrıca Türkiye’nin taraf olduğu çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları da mukimliğin belirlenmesinde ayrıca dikkate alınır.
GVK Madde 5 ile İlgili Yargı Kararları
Gelir Vergisi Kanununun 5. maddesi, yabancıların Türkiye’de yerleşmiş sayılmadığı istisnai halleri düzenleyen teknik/çerçeve nitelikte bir hükümdür. Bu nedenle uygulamada doğrudan bu maddenin yorumuna dayanan müstakil bir yargı kararı sınırlıdır; uyuşmazlıklar çoğunlukla maddenin uygulanma biçimi ve ilgili özel hükümler çerçevesinde çözümlenir. Konuya birebir uyan güncel bir yargı kararı tespit edildiğinde, bu bölüm künyesi ve gerekçesiyle güncellenecektir.
Sık Sorulan Sorular
GVK Madde 5’e göre kimler Türkiye’de yerleşmiş sayılmaz?
Belli ve geçici görev veya iş için gelen iş/ilim/fen adamları, uzmanlar, memurlar, muhabirler ve benzerleri ile tahsil, tedavi, istirahat veya seyahat için gelenler; ayrıca tutukluluk, hükümlülük veya hastalık gibi elde olmayan sebeplerle Türkiye’de kalmış olanlar, altı aydan fazla kalsalar dahi Türkiye’de yerleşmiş sayılmaz.
Altı aydan fazla kalan yabancı her zaman tam mükellef midir?
Hayır. Kural olarak bir takvim yılında altı aydan fazla oturan tam mükellef sayılsa da, GVK 5. maddede sayılan hâllerdeki yabancılar bu süreyi aşsalar bile yerleşmiş sayılmaz ve dar mükellef olarak vergilendirilir.
Bu kişiler hangi gelirleri üzerinden vergilendirilir?
Yerleşmiş sayılmadıklarından dar mükellef kabul edilirler ve yalnızca Türkiye’de elde ettikleri kazanç ve iratlar üzerinden gelir vergisine tabi tutulurlar. Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları varsa ayrıca dikkate alınır.
Sonuç
Gelir Vergisi Kanununun 5. maddesi, geçici görev/iş, tahsil, tedavi, seyahat gibi amaçlarla ya da tutukluluk, hastalık gibi elde olmayan sebeplerle Türkiye’de bulunan yabancıların, altı aylık süreyi aşsalar dahi Türkiye’de yerleşmiş sayılmayacağını düzenler. Bu kişiler dar mükellef olarak yalnızca Türkiye kaynaklı gelirleri üzerinden vergilendirilir. Mükellefiyet türünün doğru belirlenmesi, hem verginin kapsamı hem de çifte vergilendirme anlaşmalarının uygulanması bakımından önem taşır.
