GVK Madde 31 – Engellilik İndirimi

GVK Madde 31, gelir vergisi hesabında hizmet erbabına ve serbest meslek erbabına tanınan engellilik indirimi müessesesini düzenlemektedir. Bu indirim, çalışma gücünün belirli bir oranında kaybına uğramış olan mükelleflerin ücret veya serbest meslek kazancı matrahından her ay sabit bir tutarın düşürülmesine olanak tanımakta; böylece engelliliğin doğurduğu ek mali yükü kısmen karşılamayı amaçlamaktadır. Uygulamadaki tecrübelerimiz ışığında, GVK Madde 31 kapsamında hak sahibi olan pek çok mükellefin başvuru sürecini tam olarak bilmediğini ve indirimden geç ya da hiç yararlanamadığını görmekteyiz.

GVK Madde 31 – Engellilik İndirimi Kanun Metni

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun “Engellilik indirimi” başlıklı 31 inci maddesi (9/4/2003 tarihli ve 4842 sayılı Kanun’un 3 üncü maddesiyle değiştirilmiş hâliyle) şöyledir:

“Çalışma gücünün asgarî % 80’ini kaybetmiş bulunan hizmet erbabı birinci derece engelli, asgarî % 60’ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ikinci derece engelli, asgarî % 40’ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ise üçüncü derece engelli sayılır ve aşağıda engellilik dereceleri itibariyle belirlenen aylık tutarlar, hizmet erbabının ücretinden indirilir.

Engellilik indirimi;

— Birinci derece engelliler için 440.000.000 lira,
— İkinci derece engelliler için 220.000.000 lira,
— Üçüncü derece engelliler için 110.000.000 lira dır.

Engellilik derecelerinin tespit şekli ile uygulamaya ilişkin esas ve usuller Maliye, Sağlık ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik bakanlıklarınca bu konuda müştereken hazırlanacak bir yönetmelik ile belirlenir.”

Maddede yer alan kanuni tutarlar (440.000.000 / 220.000.000 / 110.000.000 lira) sembolik kalmakta; fiilen uygulanacak indirim tutarları her yıl yeniden değerleme oranı esas alınarak Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından Gelir Vergisi Genel Tebliğleriyle yeniden belirlenmektedir (GVK mük. m.123/2).

Maddenin güncel mevzuat bağlantısı için: Gelir Vergisi Kanunu — mevzuat.gov.tr

GVK Madde 31 Hakkında Genel Açıklama

Engellilik Dereceleri

GVK Madde 31, çalışma gücü kaybı oranına göre üç derece belirlemektedir:

• Birinci derece engellilik: Çalışma gücünün asgari %80’ini kaybetmiş olan hizmet erbabı
• İkinci derece engellilik: Çalışma gücünün asgari %60’ını kaybetmiş olan hizmet erbabı
• Üçüncü derece engellilik: Çalışma gücünün asgari %40’ını kaybetmiş olan hizmet erbabı

Engellilik derecesinin tespiti, 24.09.1998 tarihli ve 23473 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Engellilik İndiriminden Yararlanacak Hizmet Erbabının Engellilik Derecelerinin Tespit Şekli ile Uygulanması Hakkında Yönetmelik” çerçevesinde yapılmaktadır. Yetkili sağlık kuruluşundan alınan Engelli Sağlık Kurulu Raporu, Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı’na gönderilmekte; Merkez Sağlık Kurulu tarafından incelenerek çalışma gücü kaybı oranı kesin olarak belirlenmekte ve derece atanmaktadır.

2026 Yılı Engellilik İndirimi Tutarları

31 Aralık 2025 tarihli ve 33124 sayılı (5. Mükerrer) Resmî Gazete’de yayımlanan 332 Seri No’lu Gelir Vergisi Genel Tebliği‘nin 3. maddesi uyarınca, 2026 takvim yılında uygulanmak üzere GVK Madde 31 kapsamındaki aylık engellilik indirimi tutarları şu şekilde belirlenmiştir:

Bu tutarlar her yıl Vergi Usul Kanunu’nda belirlenen yeniden değerleme oranında artırılmaktadır. 2025 yılı yeniden değerleme oranı %25,49 olarak belirlenmiş ve 2026 tutarları bu oran esas alınarak tespit edilmiştir.

Kimler Yararlanabilir?

GVK Madde 31 ve 89/3. madde birlikte değerlendirildiğinde engellilik indiriminden yararlanabilecek kişi grupları şöyledir:

1. Engelli hizmet erbabı: Bir işverene tabi olarak çalışan ve belirlenen engellilik derecesine sahip ücretliler. İndirim, aylık ücret tevkifat matrahından düşülür.
2. Bakmakla yükümlü olunan engelli kişisi bulunan hizmet erbabı: Engellinin kendisi değil, ona bakmakla yükümlü olan sağlıklı ücretli de bu indirimden yararlanabilir (GVK m.89/3).
3. Engelli serbest meslek erbabı: Serbest meslek faaliyeti yürüten engelli mükellefler, yıllık beyanname üzerinden indirimden yararlanır. Yıllık indirim = aylık indirim tutarı × 12.
4. Bakmakla yükümlü olunan engelli kişisi bulunan serbest meslek erbabı: Serbest meslek erbabı da bakmakla yükümlü olduğu kişinin engellilik durumu nedeniyle beyanname üzerinden indirim yapabilir.
5. Basit usulde vergilendirilenler: Tüccar veya ücretli durumuna girmeksizin imalat, tamirat ve küçük sanat işleri ile uğraşan engelliler de indirimden yararlanır.

Birden fazla işverenden ücret alanlar için GVK m.36 uyarınca indirim yalnızca en yüksek ücret gelirine uygulanır. İndirim tutarının, engelli personelin gelir vergisi matrahı ile sınırlı olduğu unutulmamalıdır; matrahı aşan indirim tutarı kullanılamaz.

Başvuru Süreci

Engellilik indiriminden yararlanmak için;

1. Yetkili sağlık kuruluşundan (üniversite hastaneleri, devlet hastaneleri) Engelli Sağlık Kurulu Raporu alınır.
2. Rapor, nüfus cüzdanı fotokopisi ve işyerinden alınan hizmet belgesiyle birlikte illerde Defterdarlık/Vergi Dairesi Başkanlığı Gelir Müdürlüğüne, bağımsız vergi dairesi bulunan ilçelerde Vergi Dairesi Müdürlüğüne, diğer ilçelerde ise Malmüdürlüğüne bir dilekçeyle ibraz edilir.
3. İdare, raporu Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı Engellilik Tespit ve Derecelendirme Kurulu’na (Merkez Sağlık Kurulu) gönderir.
4. Kurul, raporun çalışma gücü kaybı oranını inceleyerek engellilik derecesini belirler; sonuç başvuru yapılan idare aracılığıyla çalışılan işyerine bildirilir.
5. İndirim, başvuru tarihinden itibaren işverence ücret bordrosuna uygulanmaya başlanır.

222 Seri No’lu Gelir Vergisi Genel Tebliği başvuru usulüne ilişkin temel kaynaktır. Engellilik derecelerinde değişiklik olmadığı sürece, onaylanan engellilik indiriminin yıl boyunca sabit biçimde aylık ücret bordrosuna uygulanması mümkündür.

GVK m.94 (Stopaj) ve m.103 (Vergi Tarifesi) ile İlişkisi

GVK Madde 31 kapsamındaki indirim, teknik olarak tevkifat matrahını doğrudan etkiler. İşveren, GVK m.94/1 uyarınca hizmet erbabına ödediği ücretten stopaj (gelir vergisi tevkifatı) yapmak zorundadır. Bu hesaplamada; brüt ücretten SGK işçi primi ve işsizlik sigortası primi ile engellilik indirimi tutarı düşüldükten sonra bulunan matrah esas alınmakta; m.103 tarife dilimleri bu matrah üzerine uygulanmaktadır. Dolayısıyla GVK Madde 31’den yararlanan bir engelli işçinin her ay ödemesi gereken gelir vergisi, engellilik derecesine ve ücret düzeyine göre kayda değer ölçüde azalmaktadır.

Bu konuda daha ayrıntılı bilgi için: Ücret Geliri ile Serbest Meslek Kazancı Arasındaki Farklar

1/1/2022 tarihinden itibaren yürürlüğe giren asgari ücret gelir vergisi istisnası (GVK m.23/18) ile engellilik indirimi birlikte uygulanabilmektedir; ancak asgari ücretlinin vergi matrahı sıfır olduğundan fiilen indirimden yararlanma imkânı bulunmamaktadır. Asgari ücretin üzerinde gelir elde eden ve engellilik indiriminden hak kazanan hizmet erbabının hem GVK m.23/18 istisnasından hem de GVK m.31 engellilik indiriminden birlikte yararlanması ise mümkündür (GİB, 29.03.2024 tarihli ve E-38418978-120[61-2023/19]-187647 sayılı özelge).

GVK Madde 31 ile İlgili Danıştay Kararları

GVK Madde 31 engellilik indirimi, esas itibarıyla idari aşamada (Merkez Sağlık Kurulu değerlendirmesi ve başvuru işlemleri) çözümlenen bir düzenlemedir. Bu nedenle konuya doğrudan ilişkin Danıştay içtihadı oldukça sınırlıdır. Uyulamanın yargıya yansıyan boyutları genellikle engellilik derecesi tespitine ilişkin idari işlemlerin iptali davaları ve yetkili mahkeme belirlenmesi meseleleri üzerinden şekillenmektedir.

Bu çerçevede Danıştay 9. Dairesi’nin 15.12.2022 tarihli ve E.2022/4447, K.2022/6484 sayılı kararında, engellilik indiriminden yararlandırılma talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin nereden kaynaklandığı değerlendirilmiştir: Daire, Trabzon’daki çalışanın başvurusu üzerine Merkez Sağlık Kurulu’nun çalışma gücü kaybı oranını %48’den %19’a indirdiğini saptamış; dava konusu işlemi tesis eden merciin Ankara’daki Merkez Sağlık Kurulu değil, gelir vergisini tahakkuk ettirecek Trabzon Vergi Dairesi Başkanlığı olduğuna hükmederek yetkili mahkemenin “tespit edilen oran gereğince gelir (stopaj) vergisini tahakkuk ettirip tahsil edecek olan idare Trabzon Vergi Dairesi Başkanlığı olduğundan, davanın görüm ve çözümünde Trabzon Vergi Mahkemesinin yetkili olduğu” sonucuna varmıştır.

Engellilik indiriminin esas ve usulüne ilişkin kapsamlı temyiz kararlarına uygulamadaki araştırmalarımızda sınırlı düzeyde rastlanmıştır. Bunun başlıca nedeni, uyuşmazlıkların büyük bölümünün Merkez Sağlık Kurulu değerlendirme aşamasında ya da vergi dairesi ile mükellef arasında idari yolda çözüme kavuşturulmasıdır. GVK m.31 ile bağlantılı bir yargı uyuşmazlığının yaşanması hâlinde güncel içtihadın takip edilmesi önerilmektedir.

GVK Madde 31 ile İlgili Mükellef Lehine GİB Özelgeleri

Gelir İdaresi Başkanlığı’nın GVK Madde 31 hakkında verdiği özelgeler, uygulamada önemli yol gösterici işlev üstlenmektedir. Teyit ettiğimiz mükellef lehine özelgeler aşağıda özetlenmiştir.

Özelge 1: Aylık Sabit Tutarın Yıl Boyunca Bordrodan Düşülmesi Mümkündür

Ankara Vergi Dairesi Başkanlığı, 29.03.2024 tarihli ve E-38418978-120[61-2023/19]-187647 sayılı özelgesinde engelli personel için düzenlenen bordrolarda engellilik indiriminin uygulanma yöntemine ilişkin şu görüşe yer vermiştir:

“Engelli personel için düzenlenen bordrolarda engellilik derecelerine bağlı olarak belirlenen aylık tutarların (engellilik derecelerinde bir değişiklik olmaması veya engellilik indiriminin süreye bağlı olarak uygulandığı hallerde engellilik indiriminden yararlanılabilecek dönemde) yıl boyunca sabit bir şekilde personelin ücretinden indirilebilmesi mümkün bulunmaktadır. Öte yandan, indirim konusu yapılabilecek engellilik indirimi tutarlarının, engelli personelin gelir vergisi matrahı ile sınırlı olacağı tabiidir.”

Bu özelge, işverenlerin her ay yeniden hesaplama yapmak yerine engellilik indirimini yıl boyunca sabit olarak bordrodan düşebildiğini açıkça teyit etmektedir.

Özelge 2: Döner Sermaye Fazla Mesai Ödemesine Engellilik İndirimi Uygulanır

Nevşehir Defterdarlığı, 08.12.2020 tarihli ve 21253973-045-E.16021 sayılı özelgesinde, kamu kurumunda engelli memur olarak çalışan ve döner sermayeden fazla mesai ödemesi alan mükelleflere ilişkin şu tespiti yapmıştır:

“Bakanlıklar, bağlı kuruluşlar ve üniversiteler ile bu kuruluşlar bünyesinde kurulmuş olan döner sermaye işletmeleri tek işveren olarak kabul edilmiştir. (…) Tarafınıza yapılan maaş ödemeleri ile çalıştığınız müdürlüğün döner sermayesinden ‘yangın fazla mesai ödemesi’ olarak yapılan ödemelerin tek işverenden yapılan ücret ödemesi olarak kabul edilmesi ve aynı döneme ait maaş ödemesi ve mesai ödemesi toplamına ilişkin kümülatif gelir vergisi matrahınıza engellilik indiriminin bir kez uygulanması gerekmektedir.”

Bu özelge, aynı kurumun döner sermaye ödemesi ile asıl maaşının tek işveren ödemesi sayılacağını ve toplam matrahtan engellilik indiriminin bir kez uygulanacağını ortaya koymaktadır; indirim, döner sermaye ödemesi için ayrıca uygulanmaz.

Özelge 3: Emekli Maaşından Engellilik İndirimi Uygulanabilir

İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı, 12.07.2024 tarihli ve E-62030549-120[61-2023]-933830 sayılı özelgesinde, sandık emekli maaşı alan ve %98 engellilik raporu bulunan mükellefte engellililik indiriminin uygulanabilmesi için İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı’na başvurulması gerektiğini belirtmiş ve ardından:

“Ücret olarak vergiye tabi tutulacak ödemelere, 193 sayılı Kanunun 31 inci maddesinde yer alan engellilik indirimi ile aynı Kanunun 23 üncü maddesinin birinci fıkrasının (18) numaralı bendinde yer alan gelir vergisi istisnasının ve 488 sayılı Damga Vergisi Kanununa ekli (2) sayılı tabloda yer alan damga vergisi istisnasının uygulanması mümkün bulunmaktadır.”

Bu özelge, GVK m.61 kapsamında ücret sayılan sandık emekli maaşının da GVK Madde 31 indiriminden yararlanabileceğini teyit etmektedir.

İlgili Madde Makalelerimiz

GVK Madde 31 engellilik indirimine ek olarak, aşağıdaki makalelerimiz de vergi planlaması ve ücret vergilendirmesi hakkında kapsamlı bilgi sunmaktadır:

• Ücret Geliri ile Serbest Meslek Kazancı Arasındaki Farklar
• Huzur Hakkı Ödemelerinde Asgari Ücret İstisnası
• Uyumlu Mükelleflere %5 Vergi İndirimi
• Engelli ÖTV Muafiyeti 2025

Sık Sorulan Sorular

GVK Madde 31 engellilik indirimi 2026 tutarları nedir?

332 Seri No’lu Gelir Vergisi Genel Tebliği ile 2026 yılı için belirlenen aylık engellilik indirimi tutarları şöyledir: Birinci derece engelliler (çalışma gücünün en az %80’ini kaybedenler) için 12.000 TL, ikinci derece engelliler (en az %60 kayıp) için 7.000 TL, üçüncü derece engelliler (en az %40 kayıp) için 3.000 TL. Bu tebliğ 31 Aralık 2025 tarihli ve 33124 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış olup 1 Ocak 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

GVK Madde 31 kapsamında engellilik indiriminden kimler yararlanabilir?

Engellilik indiriminden; engelli hizmet erbabı (ücretliler), bakmakla yükümlü olunan engelli kişisi bulunan hizmet erbabı ve serbest meslek erbabı, engelli serbest meslek erbabı ve basit usulde vergilendirilen engelliler yararlanabilir. Yani hem engellinin kendisi hem de engelliye bakan sağlıklı çalışan veya serbest meslek sahibi indirimden faydalanma hakkına sahiptir.

Engellilik indirimi başvurusu nasıl yapılır?

Önce yetkili sağlık kuruluşundan (devlet hastanesi, üniversite hastanesi) Engelli Sağlık Kurulu Raporu alınır. Rapor, nüfus cüzdanı fotokopisi ve işyerinden alınan hizmet belgesiyle birlikte vergi dairesine dilekçeyle teslim edilir. Başvuru, Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı Merkez Sağlık Kurulu’na iletilir; kurul çalışma gücü kaybı oranını belirleyerek engellilik derecesini onaylar. Onay sonrası indirim başvuru tarihinden itibaren uygulanmaya başlanır.

Serbest meslek erbabı engellilik indirimini nasıl uygular?

Serbest meslek faaliyetiyle uğraşan engelliler GVK m.89/3 kapsamında yıllık gelir vergisi beyannamesi üzerinden engellilik indiriminden yararlanır. Yıllık indirim tutarı, ilgili yıl için geçerli aylık indirim tutarının 12 ile çarpılmasıyla hesaplanır. Örneğin 2026 yılında ikinci derece engelli bir serbest meslek erbabı, beyannamede 7.000 TL × 12 = 84.000 TL indirim uygulayabilir. Bakmakla yükümlü olunan engelli kişisi bulunan serbest meslek erbabı da aynı haktan yararlanır.

Asgari ücretle çalışan engelli işçi engellilik indiriminden yararlanabilir mi?

Asgari ücretle çalışan hizmet erbabı, GVK m.23/18 kapsamındaki asgari ücret gelir vergisi istisnası nedeniyle zaten gelir vergisi ödememektedir. Bu nedenle, matrahı sıfır olan asgari ücretli engelli işçi engellilik indiriminden fiilen yararlanamaz. Ancak onaylanan başvurusu üzerine emeklilik şartlarının sağlanması gibi idari işlemlerde engellilik indiriminden yararlandığı kabul edilir. Asgari ücretin üzerinde ücret alan engelli çalışan ise hem asgari ücret istisnasından hem de GVK Madde 31 engellilik indiriminden birlikte yararlanabilir.

Sonuç

GVK Madde 31, çalışma gücünü belirli oranda kaybetmiş hizmet erbabına ve serbest meslek erbabına tanınan önemli bir vergi avantajıdır. 2026 yılında birinci derece engelliler için aylık 12.000 TL, ikinci derece engelliler için 7.000 TL, üçüncü derece engelliler için ise 3.000 TL olarak uygulanan bu indirim, 332 Seri No’lu Gelir Vergisi Genel Tebliği (RG 31.12.2025 – 33124 sayılı, 5. Mükerrer) ile belirlenmiştir. İndirimden yararlanabilmek için Merkez Sağlık Kurulu onayı zorunludur; onayın alınmasının ardından indirim hem hizmet erbabının ücret matrahından aylık olarak hem de serbest meslek erbabının yıllık beyannamesinde toplu olarak uygulanabilmektedir. Engelliliğe bağlı vergi haklarının eksiksiz kullanılabilmesi için başvuru sürecinin takibinde avukat veya vergi danışmanından destek alınması önerilir.