İçerik Başlıkları
GVK Madde 65, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nda serbest meslek kazancının tarifini yapan ve serbest meslek faaliyetinin temel unsurlarını ortaya koyan hükümdür. Madde, sermayeden ziyade şahsi mesaiye, ilmi veya mesleki bilgiye veya ihtisasa dayanan, ticari mahiyette olmayan ve işverene bağlı olmaksızın şahsi sorumluluk altında kendi nam ve hesabına yapılan işleri serbest meslek faaliyeti olarak tanımlar. Maddenin metni ve Gelir İdaresi Başkanlığı’nın güncel özelgeleri aşağıda derlenmiştir.
GVK Madde 65 – Serbest Meslek Kazancının Tarifi
Madde 65- (Değişik: 19/2/1963-202/31 md.) Her türlü serbest meslek faaliyetinden doğan kazançlar serbest meslek kazancıdır.
Serbest meslek faaliyeti; sermayeden ziyade şahsi mesaiye ilmi veya mesleki bilgiye veya ihtisasa dayanan ve ticari mahiyette olmayan işlerin iş verene tabi olmaksızın şahsi sorumluluk altında kendi nam ve hesabına yapılmasıdır.
Tahkim işleri dolayısıyla hakemlerin aldıkları ücretler ile kollektif, adi komandit ve adi şirketler tarafından yapılan serbest meslek faaliyeti neticesinde doğan kazançlar da, serbest meslek kazancıdır.
GVK Madde 65 Hakkında Genel Açıklama
GVK Madde 65, ticari kazanç ile serbest meslek kazancı arasındaki temel ayrımı kurar. Maddede serbest meslek faaliyetinin üç temel unsuru sayılmıştır:
- Şahsi mesai, ilmi/mesleki bilgi veya ihtisas: Faaliyetin sermayeden ziyade kişisel çalışmaya, ilmi veya mesleki bilgi ve uzmanlığa dayanması gerekir. Bu unsur serbest meslek faaliyetini ticari faaliyetten ayıran en önemli özelliktir.
- Ticari mahiyette olmama: Faaliyetin organize bir ticari işletme yapısında değil, kişisel emek ve uzmanlık ağırlıklı olarak yürütülmesi gerekir.
- Şahsi sorumluluk altında kendi nam ve hesabına yapma: Hizmet erbabı sıfatıyla bir işverene bağlı olarak değil, bağımsız olarak şahsi sorumluluk altında çalışılması gerekir.
Maddenin 3. fıkrası uyarınca tahkim işlerinde hakemlerin aldıkları ücretler ile kollektif, adi komandit ve adi şirketler tarafından yapılan serbest meslek faaliyeti neticesinde doğan kazançlar da serbest meslek kazancı olarak değerlendirilir.
221 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği’nde belirtildiği üzere bir faaliyetin serbest meslek faaliyeti olup olmadığı; sermayeden ziyade şahsi mesaiye dayanması, bir işverene bağlı olmaksızın şahsi sorumluluk altında kendi nam ve hesabına yapılması ve devamlı olması unsurlarının birlikte gerçekleşmesine bağlıdır. Serbest meslek faaliyetinin ticari bir organizasyon içinde yapılması sağlanan gelirin yapısını değiştirir ve elde edilen gelir ticari kazanç sayılır (GVK m. 37’ye giden ayrım).
GVK Madde 65 ile İlgili Mükellef Lehine GİB Özelgeleri
Aşağıda Gelir İdaresi Başkanlığı’nın GVK m. 65 kapsamında verdiği güncel iki özelge derlenmiştir.
1- Büyükbaş Hayvanların Tırnak Bakım İşinin Serbest Meslek Kazancı Olarak Değerlendirilmesi
Sayı: E-46480499-120.04[2024/1865]-119982
Tarih: 24.09.2024
İlgili Vergi Dairesi Başkanlığı: Kayseri Vergi Dairesi Başkanlığı
KONU: Büyükbaş hayvanların tırnak bakım işinin serbest meslek kazancı olarak mı ticari kazanç olarak mı değerlendirileceği.
ÖZET: Gelir İdaresi Başkanlığı, ticari kazanç ile serbest meslek kazancı ayrımının temel ölçütünün “faaliyetin sermayeden ziyade kişisel çalışmaya ilmi veya mesleki bilgi ve ihtisasa dayanmasıdır” ilkesine dayandığını ortaya koymuş ve şu yorumu yapmıştır: “Serbest meslek faaliyetinde ana unsur, faaliyetin sermayeden ziyade kişisel çalışmaya ilmi veya mesleki bilgi ve ihtisasa dayanmasıdır. Bu unsur, serbest meslek faaliyetini ticari faaliyetten ayıran en önemli özellik olup söz konusu faaliyetlerden elde edilen kazançların daha çok emek ürünü olduğunu göstermektedir.” Faaliyetin ticari organizasyon içinde yapılması halinde sağlanan gelir, serbest meslek faaliyeti unsurları taşısa bile ticari kazanç sayılır. Özelge, GVK m. 65 ile m. 37 (ticari kazanç) arasındaki ayrımda emek ürünü olma kriterini ön plana çıkaran önemli bir referanstır.
2- Yurt Dışından Döviz Olarak Elde Edilen Hizmet Bedelinin Serbest Meslek Kazancı Niteliği
Sayı: E-79690095-120[2-2023-120-108]-88495
Tarih: 30.07.2024
İlgili Vergi Dairesi Başkanlığı: Adana Vergi Dairesi Başkanlığı
KONU: Yurt dışı firmaya internet üzerinden verilen hizmetin GVK m. 65 kapsamında serbest meslek kazancı olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği.
ÖZET: Gelir İdaresi Başkanlığı, yurt dışı firma ile yapılan sözleşmeye istinaden internet üzerinden verilen hizmet karşılığı alınan ödemeleri, serbest meslek faaliyeti unsurlarını taşıması halinde GVK m. 65 kapsamında serbest meslek kazancı olarak değerlendirir. Hizmetin niteliği (yazılım, danışmanlık, eğitim vb.), şahsi mesaiye dayanması, kendi nam ve hesabına yürütülmesi ve devamlı olması durumunda elde edilen gelir serbest meslek kazancı sayılır. Özelge, dijital çağda uzaktan verilen hizmetlerin gelir vergisi açısından nitelendirilmesinde GVK m. 65 unsurlarının nasıl uygulanacağını gösteren güncel bir referanstır.
Sık Sorulan Sorular
GVK Madde 65 serbest meslek kazancını nasıl tanımlar?
GVK m. 65 serbest meslek faaliyetini sermayeden ziyade şahsi mesaiye, ilmi veya mesleki bilgiye veya ihtisasa dayanan ve ticari mahiyette olmayan işlerin iş verene tabi olmaksızın şahsi sorumluluk altında kendi nam ve hesabına yapılması olarak tanımlar. Her türlü serbest meslek faaliyetinden doğan kazançlar serbest meslek kazancıdır.
Serbest meslek kazancı ile ticari kazanç ayrımı nedir?
Serbest meslek faaliyetinin temel unsuru sermayeden ziyade şahsi mesaiye, ilmi veya mesleki bilgiye dayanmasıdır. Faaliyetin ticari bir organizasyon içinde yapılması halinde sağlanan gelir ticari kazanç sayılır. Avukat, mali müşavir, doktor, mimar, mühendis gibi mesleklerden elde edilen kazançlar serbest meslek kazancıdır.
Tahkim hakemlerinin aldıkları ücretler hangi gelir türüdür?
GVK m. 65/3 uyarınca tahkim işleri dolayısıyla hakemlerin aldıkları ücretler serbest meslek kazancı olarak değerlendirilir.
Kollektif veya adi şirket bünyesinde yapılan serbest meslek faaliyeti hangi gelir türüne girer?
GVK m. 65/3 uyarınca kollektif, adi komandit ve adi şirketler tarafından yapılan serbest meslek faaliyeti neticesinde doğan kazançlar da serbest meslek kazancı olarak değerlendirilir. Bu kazançlar şirket ortakları arasında payları oranında paylaşılır.
Sonuç
GVK Madde 65, serbest meslek kazancı vergilemesinde temel tanım hükmüdür. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 65. maddesinde sayılan üç temel unsur (şahsi mesai, ticari mahiyette olmama, kendi nam ve hesabına yapma) ile serbest meslek kazancı ticari kazançtan ayrılır. Avukat, mali müşavir, doktor, mimar gibi geleneksel mesleklerin yanında günümüzde dijital ortamda verilen yazılım, danışmanlık, eğitim gibi hizmetler de bu unsurları taşıdıkları sürece GVK m. 65 kapsamında serbest meslek kazancı sayılır.
