GVK Mükerrer Madde 20 – Genç Girişimci Kazanç İstisnası

GVK Mükerrer Madde 20, ticari, zirai veya mesleki faaliyete ilk kez başlayan ve 29 yaşını doldurmamış genç girişimcilere üç yıl boyunca belirli bir tutara kadar gelir vergisi istisnası tanıyan önemli bir hükümdür. İstisna tutarı her yıl GVK md. 103 kapsamındaki gelir vergisi tarifesinin ikinci dilim sınırına bağlanmış olup ilgili yıl için Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından ayrıca duyurulmaktadır. Bu makalede madde metnini, yararlanma şartlarını, sınır ve istisnai halleri ile GİB özelgelerinden derlenen uygulamayı bulacaksınız.

GVK Mükerrer Madde 20 – Genç Girişimci Kazanç İstisnası Kanun Metni

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun “Genç girişimcilerde kazanç istisnası” başlıklı Mükerrer 20. maddesi şu şekildedir:

Ticari, zirai veya mesleki faaliyeti nedeniyle adlarına ilk defa gelir vergisi mükellefiyeti tesis olunan ve mükellefiyet başlangıç tarihi itibarıyla yirmi dokuz yaşını doldurmamış tam mükellef gerçek kişilerin, faaliyete başladıkları takvim yılından itibaren üç vergilendirme dönemi boyunca elde ettikleri bu kazançlarının 103 üncü maddede yazılı tarifenin ikinci diliminde yer alan tutara kadar olan kısmı, aşağıdaki şartlarla gelir vergisinden müstesnadır.

1. İşe başlamanın kanuni süresi içinde bildirilmiş olması,

2. Kendi işinde bilfiil çalışılması veya işin kendisi tarafından sevk ve idare edilmesi (Çırak, kalfa veya yardımcı işçi çalıştırmak ya da seyahat, hastalık, askerlik, tutukluluk ve hükümlülük gibi zaruri ayrılmalar dolayısıyla geçici olarak işinde bilfiil çalışmamak bu şartı bozmaz.),

3. Faaliyetin adi ortaklık veya şahıs şirketi bünyesinde yapılması halinde tüm ortakların işe başlama tarihi itibarıyla bu maddedeki şartları taşıması,

4. Ölüm nedeniyle faaliyetin eş ve çocuklar tarafından devralınması hali hariç olmak üzere, faaliyeti durdurulan veya faaliyetine devam eden bir işletmenin ya da mesleki faaliyetin eş veya üçüncü dereceye kadar (bu derece dahil) kan veya kayın hısımlarından devralınmamış olması,

5. Mevcut bir işletmeye veya mesleki faaliyete sonradan ortak olunmaması.

İstisna kapsamındaki faaliyetlerden kazanç elde edilmemesi veya istisna haddinin altında kazanç elde edilmesi hallerinde dahi yıllık beyanname verilir.

Bu istisnanın, bu Kanunun 94 üncü maddesi uyarınca tevkif suretiyle ödenecek vergiye şümulü yoktur.

Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.

Madde, 7440 sayılı Kanun’un 11. maddesiyle değiştirilen ibare uyarınca 1/1/2023 tarihinden itibaren elde edilen gelir ve kazançlara uygulanmak üzere, daha önce sabit rakam olan istisna sınırını GVK md. 103‘teki gelir vergisi tarifesinin ikinci dilimine endekslemiştir. Bu sayede istisna tutarı, her yıl belirlenen dilim artışına paralel olarak güncellenmektedir.

GVK Mükerrer Madde 20 Hakkında Genel Açıklama

Kimler Genç Girişimci İstisnasından Yararlanabilir?

GVK Mükerrer Madde 20 kapsamında genç girişimci kazanç istisnasından yararlanabilmek için aşağıdaki temel koşulların birlikte sağlanması gerekir:

• İlk defa gelir vergisi mükellefiyeti: Ticari, zirai veya mesleki faaliyet nedeniyle adına ilk kez gelir vergisi mükellefiyeti tesis edilmiş olmalıdır. Daha önce herhangi bir faaliyet türünde gelir vergisi mükellefiyeti bulunanlar bu istisnadan yararlanamazlar.
• 29 yaş şartı: Mükellefiyet başlangıç tarihi itibarıyla 29 yaşını doldurmamış olunması gerekir. Tam olarak 29 yaşını doldurmuş kişiler bu istisnadan yararlanamazlar.
• Tam mükellef gerçek kişi: Türkiye’de yerleşik tam mükellef statüsünde olmak zorunludur; tam mükelleflerin yurt içi ve yurt dışında elde ettikleri tüm kazançlara istisna uygulanır.

Yararlanma Şartları

Kanun, beş ek şart öngörmektedir. Bu şartların tamamının sağlanması zorunludur; birinin ihlali istisnadan yararlanma hakkını tamamen ortadan kaldırır.

1. İşe başlamanın kanuni süresinde bildirilmesi: Mükellefiyet tesisi gerektiren faaliyete başlama, Vergi Usul Kanunu’nun öngördüğü süreler içinde vergi dairesine bildirilmelidir. Süresinde bildirilmemiş başlangıçlar istisnadan yararlanmayı engeller.

2. Bilfiil çalışma veya işin sevk ve idaresi: Girişimcinin kendi işinde bizzat çalışması ya da işi fiilen yönetmesi şarttır. Madde bu şartı bir ölçüde esnetmiştir: çırak, kalfa veya yardımcı işçi çalıştırmak ya da seyahat, hastalık, askerlik, tutukluluk ve hükümlülük gibi zaruri ayrılmalar nedeniyle geçici olarak işinde bilfiil çalışmamak bu şartı bozmaz. Bununla birlikte, uygulamada bu şartın en fazla ihtilaf doğuran koşullardan biri olduğu görülmektedir.

3. Ortaklık halinde tüm ortakların şart taşıması: Ticari kazanç kapsamında adi ortaklık veya şahıs şirketi biçiminde yürütülen faaliyetlerde, tüm ortakların işe başlama tarihi itibarıyla Mükerrer 20. maddedeki şartları taşımaları zorunludur. Ortaklardan birinin şartı taşımaması halinde hiçbir ortak istisnadan yararlanamaz.

4. Aile fertlerinden devir yasağı: Faaliyeti durdurulan veya faaliyetine devam eden bir işletmenin ya da mesleki faaliyetin, eş veya üçüncü dereceye kadar kan ya da kayın hısımlarından devralınmamış olması gerekir. Ölüm halinde eş ve çocuklar tarafından devralınan faaliyetler bu yasağın dışındadır. GİB özelgeleri bu şartı dar yorumlamakta; örneğin aynı adres ve faaliyet kodunu paylaşan yakın akrabanın müşteri portföyünün devredilmesi dahi bu yasak kapsamında değerlendirilmektedir.

5. Mevcut işletmeye sonradan ortak olmama: Faaliyete başlangıçta ortak olunabilmekle birlikte, halihazırda faaliyette olan bir işletmeye veya mesleki faaliyete sonradan ortak olunmaması gerekmektedir.

İstisna Tutarı ve Vergilendirme Dönemleri

İstisna, faaliyete başlanan takvim yılından itibaren üç vergilendirme dönemi boyunca uygulanır. 7440 sayılı Kanun öncesinde istisna tutarı GVK’da sayısal olarak belirleniyordu; 1/1/2023’ten itibaren elde edilen gelir ve kazançlara uygulanmak üzere tutar, GVK md. 103‘teki gelir vergisi tarifesinin ikinci dilimine endekslenmiştir. İlgili yıl için geçerli istisna tutarı, her yıl başında GİB tarafından açıklanan tarifeden tespit edilir; güncel rakam için ilgili yılın GVK md. 103 tarifesine bakılması gerekir. Kanun lafzındaki herhangi bir sabit rakama dayanılmamalıdır.

İstisna, ticari, zirai ve serbest meslek kazancı türlerinin tamamına uygulanabilir; gelir unsuru bakımından bir kısıtlama yoktur. Bununla birlikte, istisna kapsamındaki kazançtan elde edilmemesi ya da istisna haddinin altında kalınması halinde dahi yıllık gelir vergisi beyannamesi verilmesi zorunludur.

Stopaj (Tevkifat) Bakımından Önemli Uyarı

Madde son fıkrasında açıkça düzenlenmiştir: “Bu istisnanın, bu Kanunun 94 üncü maddesi uyarınca tevkif suretiyle ödenecek vergiye şümulü yoktur.” Bu hüküm son derece önemlidir: genç girişimci kazanç istisnası, beyanname üzerinden hesaplanan yıllık gelir vergisine uygulanır; ödeme yapan tarafından GVK md. 94 kapsamında gerçekleştirilen stopaj (tevkifat) istisnadan etkilenmez ve devam eder. Başka bir ifadeyle, genç girişimciye yapılan ödemeler üzerinden yasal oranlarda tevkifat yapılmaya devam edilir.

Diğer İstisna ve İndirimlerle Birlikte Kullanım

GVK Mükerrer Madde 20’deki genç girişimci istisnası, GVK md. 89 kapsamındaki diğer beyanname indirimleriyle birlikte uygulanabilir. Nitekim GİB, genç girişimci istisnasından yararlanan bir mükellefin aynı zamanda GVK md. 89/16 uyarınca elektronik ticaret gümrük beyannamesiyle yapılan mikro ihracat indirimine de hak kazanabileceğini teyit etmiştir. İki avantajın birlikte kullanılabilmesi için beyannamede vergiye tabi gelirin bulunması şarttır.

GVK Mükerrer Madde 20 ile İlgili Mükellef Lehine GİB Özelgeleri

1- Yurt Dışı Satışlarda da İstisna Uygulanır (Edirne VDB, E-60938891-120.01.02.04[GVK: 1-2]-40962, 01.11.2023)

Amazon üzerinden yurt dışına satış yapan bir mükellefin, yurt dışı satışlardan elde ettiği gelirler için de genç girişimci istisnasından yararlanıp yararlanamayacağını sorduğu özelgede GİB şu görüşü açıklamıştır:

“Anılan Kanunun mükerrer 20 nci maddesinde yer alan istisnadan tam mükellef gerçek kişilerin yararlanabilmesi mümkün olup tam mükellef gerçek kişilerin Türkiye içinde ve dışında elde ettikleri kazanç ve iratların tamamına anılan istisnanın uygulanması gerekmektedir.”

Özelgeye göre; ticari faaliyet kapsamında yurt içinde ve yurt dışında elde edilen kazançların tamamı üzerinden genç girişimci istisnası uygulanır, istisna tutarını aşan kısım ise beyanname üzerinden vergilendirilir. Bu özelge, yurt dışı pazarlara açılan genç girişimciler açısından önemli bir güvence sunmaktadır.

2- Genç Girişimci İstisnası ve Mikro İhracat İndirimi Bir Arada Kullanılabilir (Antalya VDB, E-49327596-120[GVK.ÖZ.2022.13]-97599, 23.05.2023)

İnternet üzerinden perakende ticaret yapan ve aynı zamanda mikro ihracat gerçekleştiren bir mükellefin iki ayrı vergi avantajını birlikte kullanıp kullanamayacağı sorulan özelgede GİB’in görüşü açıktır:

“193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun mükerrer 20 nci maddesinde düzenlenen genç girişimcilerde kazanç istisnasından yararlanmanız, mezkur Kanunun 89 uncu maddesinin birinci fıkrasının (16) numaralı bendinde sayılan şartları sağlamanız ve beyannamenizde gelir bildirmeniz kaydıyla, elektronik ticaret gümrük beyannamesiyle mal ihracatı kapsamında elde ettiğiniz kazancınızın %50’sinin, beyannameniz üzerinden indirim konusu yapılmasına engel teşkil etmeyecektir.”

Bu özelge, genç girişimci istisnasının GVK md. 89 altındaki indirimleri engellemediğini ve her ikisinin birlikte uygulanabileceğini net biçimde ortaya koymaktadır. Yurt dışına satış yapan genç girişimciler hem üç yıllık istisnadan hem de mikro ihracat indiriminden eş zamanlı yararlanabilir.

3- Akraba İşletmesine Müşteri Transferi İstisnayı Engeller (Elazığ Defterdarlığı, 48816587-120-35808, 02.11.2023)

Babasıyla aynı adreste ve aynı faaliyet koduyla serbest muhasebecilik faaliyetine başlayan bir mükellefin durumunu değerlendiren özelgede GİB’in olumsuz görüşü, mükelleflerin dikkat etmesi gereken bir riski göstermektedir:

“Babanız … ile sözleşmesi bulunan mükelleflerden bir kısmının sözleşmelerini feshederek aynı konuda sizden hizmet almaları, 193 sayılı Kanunun mükerrer 20 nci maddesinde belirtilen ‘faaliyeti durdurulan veya faaliyetine devam eden bir işletmenin ya da mesleki faaliyetin eş veya üçüncü dereceye kadar (bu derece dahil) kan veya kayın hısımlarından devralınmamış olması’ şartının ihlali sayılacağından, genç girişimcilerde kazanç istisnasından yararlanmanız mümkün bulunmamaktadır.”

Bu özelge, “devir” kavramının geniş yorumlandığını ortaya koymaktadır. Akrabanın müşteri portföyünün sözleşme feshiyle aktarılması, resmi bir devir sözleşmesi olmaksızın dahi istisnayı engellemeye yetmektedir. Genç girişimcilerin aile üyelerinden bağımsız faaliyet yürütmeleri bu açıdan kritik önem taşımaktadır.

İlgili Madde Makalelerimiz

• GVK Madde 2 – Gelirin Unsurları
• GVK Madde 37 – Ticari Kazancın Tarifi
• GVK Madde 65 – Serbest Meslek Kazancının Tarifi
• GVK Madde 94 – Vergi Tevkifatı (Stopaj)
• GVK Madde 103 – Vergi Tarifesi

Sık Sorulan Sorular

GVK Mükerrer Madde 20 kapsamında genç girişimci istisnası kaç yıl uygulanır?

GVK Mükerrer Madde 20 uyarınca genç girişimci kazanç istisnası, faaliyete başlanan takvim yılından itibaren üç vergilendirme dönemi (üç yıl) boyunca uygulanır. Bu süre uzatılamaz.

Genç girişimci istisnasından yararlanmak için kaç yaşında olmak gerekir?

Mükellefiyet başlangıç tarihi itibarıyla 29 yaşını doldurmamış olmak gerekir. 29 yaşını doldurmuş kişiler bu istisnadan yararlanamaz.

Genç girişimci kazanç istisnasında stopaj (tevkifat) devam eder mi?

Evet. GVK Mükerrer Madde 20’de açıkça belirtildiği üzere bu istisnanın GVK md. 94 uyarınca tevkif suretiyle ödenecek vergiye şümulü yoktur. Yani ödeme yapan taraf stopajını yapmaya devam eder; istisna yalnızca yıllık beyanname aşamasında uygulanır.

Aile büyüğünden devralınan işletmede genç girişimci istisnasından yararlanılabilir mi?

Hayır. Ölüm dışındaki hallerde, eş veya üçüncü dereceye kadar kan ya da kayın hısımlarından devralınan işletme ya da mesleki faaliyetlerde genç girişimci istisnasından yararlanılamaz. GİB, resmi bir devir sözleşmesi olmaksızın müşteri portföyünün transferini dahi devir saymaktadır.

Genç girişimci istisnasından yararlanırken yıllık beyanname verilmesi zorunlu mu?

Evet. GVK Mükerrer Madde 20 uyarınca istisna kapsamındaki faaliyetlerden kazanç elde edilmemesi veya istisna haddinin altında kazanç elde edilmesi hallerinde dahi yıllık gelir vergisi beyannamesi verilmesi zorunludur.

Sonuç

GVK Mükerrer Madde 20’de düzenlenen genç girişimci kazanç istisnası, 29 yaş altında ilk kez gelir vergisi mükellefiyeti tesis eden ticari, zirai veya serbest meslek sahipleri için üç yıl boyunca ciddi bir vergi yükü hafifletmesi sağlamaktadır. İstisna tutarı, 7440 sayılı Kanun’la birlikte GVK md. 103 tarifesinin ikinci dilimine bağlanmış ve her yıl güncellenmektedir. Uygulamada dikkat edilmesi gereken başlıca noktalar şunlardır: işe başlama bildiriminin süresinde yapılması, bilfiil çalışma şartının korunması, aile fertlerinden devir yasağının geniş yorumlandığı ve stopajın istisnadan etkilenmediğidir. Yıllık gelir vergisi beyannamesi verilmesi ise istisnadan yararlanmanın ön koşuludur.

Genç girişimci kazanç istisnasının uygulamasına ilişkin vergi hukuku danışmanlığı, itiraz veya dava süreçlerinde hukuki destek almak için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.