VUK 376 İndirim: Vergi Cezalarında Yüzde 50 ve Yüzde 75 Oranları

VUK 376 İndirim: Cezanın Yarısı, Küçük Cezalarda Dörtte Üçü

Özetle: VUK madde 376 indirim hükmü uyarınca, vergi/ceza ihbarnamesinin tebliğinden itibaren otuz gün içinde vergi dairesine başvurup ödeme taahhüdünde bulunan mükellefin vergi ziyaı, usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezasının yarısı indirilir. 40.000 TL’yi aşmayan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarında bu oran yüzde 75‘e çıkar. İndirimden yararlanmak dava açmamayı ve taahhüt edilen tutarı süresinde ödemeyi gerektirir.

VUK Madde 376 İndirim Oranları (2026)

Vergi Usul Kanunu’nun 376. maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendi, indirimi tek bir oran üzerinden düzenler:

Vergi ziyaı cezası: Cezanın yarısı, yani yüzde 50 indirilir. İlk defa kesilme veya tekrar kesilme ayrımı bugün için söz konusu değildir.

Usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezaları: Kural olarak yüzde 50 indirilir. Vergi aslına bağlı olsun ya da olmasın bu hüküm uygulanır.

40.000 TL’yi aşmayan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezaları: Vergi Usul Kanunu’nun Ek 1. maddesi uyarınca, bu cezalar için 376. maddedeki indirim oranı yüzde 50 artırımlı uygulanır. Uygulanan oran yüzde 75‘tir. Kanun metninde yer alan 40.000 TL tutarı, 588 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile 1 Ocak 2026’dan itibaren geçerli olmak üzere belirlenmiştir.

7524 Sayılı Kanun VUK 376’da Neyi Değiştirdi?

Bu nokta, güncelliğini yitirmiş kaynaklarda en sık yanlış aktarılan konudur. Vergi Usul Kanunu’nun 376. maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendi, ilk defadan sonra kesilen vergi ziyaı cezalarında daha düşük bir indirim oranı öngörüyordu. Bu bent, 28 Temmuz 2024 tarihli 7524 sayılı Kanunun 14. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır.

Sonuç olarak bugün vergi ziyaı cezalarında kademeli bir indirim oranı bulunmamaktadır. Hâlen yürürlükte olan tek oran, cezanın yarısıdır. “İkinci kez kesilen cezada indirim oranı düşer” biçimindeki bilgi mülga hükme dayanmakta olup geçerliliğini yitirmiştir.

Aynı Kanun, uzlaşma rejiminde de değişiklik yapmış; uzlaşılan cezalar hakkında başkaca bir indirim uygulanmayacağı hükme bağlanmıştır.

İndirimden Yararlanma Şartları

Vergi Usul Kanunu’nun 376. maddesinden yararlanabilmek için üç şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir.

1. Süresinde başvuru. Vergi/ceza ihbarnamesinin tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde ilgili vergi dairesine başvurulmalıdır.

2. Dava açmamak. Mükellef veya vergi sorumlusu, indirim talebinde bulunduğu vergi ve cezayı dava konusu yaparsa madde hükmünden yararlandırılmaz.

3. Süresinde ödeme. Taahhüt edilen tutarın vadesinde ödenmesi ya da 6183 sayılı Kanunda belirtilen türden teminat gösterilerek vadenin bitmesinden itibaren üç ay içinde ödenmesi gerekir. Ödeme yapılmazsa indirim hakkı kaybedilir.

VUK madde 376’nın son fıkrası uyarınca bu hükümler, vergi aslına bağlı olmaksızın kesilen usulsüzlük cezaları hakkında da uygulanır.

VUK 376 İndirimi ile Uzlaşma Birlikte Uygulanır mı?

Uygulanmaz. Uzlaşmanın gerçekleşmesi halinde uzlaşılan cezalar hakkında başkaca bir indirim uygulanmaz; mükellefin iki yoldan birini seçmesi gerekir.

Ancak seçim her ceza için serbest değildir. 40.000 TL’yi aşmayan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezaları uzlaşma kapsamı dışındadır. Kanun koyucu bu cezalar bakımından uzlaşma yolunu kapatırken karşılığında 376. maddedeki indirim oranını yüzde 75’e yükseltmiştir. 40.000 TL’yi aşan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezaları ile vergi ziyaı cezalarında ise iki yol arasında tercih yapılabilir.

Uzlaşmaya konu edilebilecek cezaların tespitinde, cezayı gerektiren fiil bazında kesilecek toplam ceza tutarı dikkate alınır.

Vergi Usul Kanunu’nun Ek 9. maddesi bu ilişkiyi iki yönlü düzenler: “Bu bölüm uyarınca üzerinde uzlaşılan cezalar hakkında başkaca bir indirim uygulanmaz. Hakkında 376 ncı maddenin birinci fıkrasının (1) numaralı bendi hükümleri uygulanan cezalar için bu bölüm hükümleri uygulanmaz.” Yani hangi yola girilirse girilsin diğerine geçiş kapanır.

Tek istisna, uzlaşma tutanağı imzalanmadan önceki andır. Aynı madde şu hakkı saklı tutar: “Mükellefin uzlaşma tutanağını imzalayıncaya kadar uzlaşma talebinden vazgeçtiğini beyanla hadiseye 376 ncı maddenin birinci fıkrasının (1) numaralı bendi hükümlerinin uygulanmasını isteme hakkı mahfuzdur.” Uygulamada bu, uzlaşma görüşmesinde idarenin teklifi yetersiz bulunduğunda tutanak imzalanmadan indirime dönülebileceği anlamına gelir. Tutanak imzalandıktan sonra bu kapı kapanır.

Danıştay: İndirim, Tekerrüre Esas Tutarı Düşürmez

Uygulamadaki tecrübelerimiz ışığında en sık karıştırılan konulardan biri, VUK madde 376 indirimi ile Vergi Usul Kanunu’nun 339. maddesindeki tekerrür müessesesinin ilişkisidir. Bunlar ayrı kurumlardır ve biri diğerinin tutarını etkilemez.

Danıştay Üçüncü Dairesinin 22.05.2024 tarihli E:2023/11080, K:2024/3268 sayılı kararına konu olayda, tekerrüre esas alınan ceza 2.363,18 TL iken 376. madde uyarınca erken ödeme halinde tahsil edilecek tutar 1.181,59 TL’ye düşmekteydi. Bölge idare mahkemesi tekerrüre esas tutarı indirimli rakam üzerinden belirlemiş, Danıştay bu yaklaşımı bozmuştur:

“Dava konusu katma değer vergisi üzerinden kesilen vergi ziyaı cezasına tekerrür hükümlerinin uygulanmasına sebep olan ceza tutarının 2.363,18 olduğu görüldüğünden, cezanın erken ödeme halinde indirim yapılarak tahsil edilecek miktarının 1.181,59-TL’ye düşmesi tekerrüre esas alınacak tutarı etkilemeyeceğinden Vergi Dava Dairesi kararının tekerrüre sebep ceza miktarının 1.181,59-TL olarak esas alınmasına ilişkin hüküm fıkrasının bozulması gerekmiştir.”

Aynı Daire, aynı tarihli E:2023/11079, K:2024/3269 sayılı kararında da aynı sonuca varmıştır. Pratik sonuç şudur: indirimden yararlanmak, sonraki yıllarda kesilecek cezalarda tekerrür artırımına esas alınacak tutarı azaltmaz.

Hangi Cezalar İndirim Kapsamı Dışındadır?

Vergi Usul Kanunu’nun 355. maddesi uyarınca, 153/A maddesinin üçüncü ve müteakip fıkraları kapsamında istenilen teminatın süresinde verilmemesi veya tamamlanmaması nedeniyle kesilen özel usulsüzlük cezası hakkında 376. madde ile uzlaşma hükümleri uygulanmaz. Bu ceza bakımından ne indirim ne de uzlaşma yolu açıktır.

Süreleri Kaçırmamak

Otuz günlük başvuru süresi, ihbarnameye karşı dava açma süresiyle aynı uzunluktadır. Bu nedenle mükellefin indirim, uzlaşma ve dava seçenekleri arasındaki tercihini bu süre içinde yapması gerekir. Sürenin kaçırılması yalnızca indirim hakkını değil, çoğu zaman dava hakkını da birlikte sona erdirir. Cezanın hukuka aykırı olduğu yönünde ciddi bir iddia varsa, VUK madde 376 indirim başvurusunun dava hakkından vazgeçme anlamına geldiği gözden kaçırılmamalıdır.

Vergi Usul Kanunu’nun güncel metnine mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşabilirsiniz.

İzaha Davet Sonucu Kesilen Vergi Ziyaı Cezasında VUK 376 İndirim Hakkı

Vergi Usul Kanunu’nun 370. maddesinin (a) fıkrasının ikinci paragrafı uyarınca, izaha davet edilen mükellefin yaptığı izahın yeterli bulunmaması hâlinde, değerlendirme sonucunu içeren yazının tebliğinden itibaren otuz gün içinde beyannamesini vermesi, eksik beyanını tamamlaması ve ödeme süresi geçmiş vergileri gecikme zammı oranında bir zamla ödemesi şartıyla vergi ziyaı cezası, ziyaa uğratılan vergi üzerinden yüzde 20 oranında kesilir. Bu durum vergi incelemesi yapılmasına ve gerekirse tarhiyatın ikmaline engel teşkil etmez.

Bu şekilde kesilen ceza, niteliği itibarıyla bir vergi ziyaı cezasıdır. Vergi Usul Kanunu’nun 376. maddesinde vergi ziyaı cezaları bakımından bir istisna öngörülmemiştir. Dolayısıyla ihbarnamenin tebliğinden itibaren otuz günlük sürede başvurulup ödeme şartları sağlandığında, izaha davet kapsamında kesilen vergi ziyaı cezası için de VUK 376 indirim hükmünden yararlanılabilir. Buna karşılık, kendisine izaha davet yazısı tebliğ edilen mükellef, davet konusu tespitle sınırlı olarak 371. maddedeki pişmanlık hükümlerinden yararlanamaz.

SMİYB Ön Tespitinde İzaha Davet Eşiği Ne Kadardır?

Vergi Usul Kanunu’nun 370. maddesinin (b) fıkrası, sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge (SMİYB) kullanma fiiline ilişkin özel bir düzenleme içerir. Bu fıkra kapsamında mükellefe ön tespite ilişkin yazı tebliğ edilebilmesi için kullanılan sahte veya yanıltıcı belge tutarının, bir takvim yılında 870.000 TL‘yi geçmemesi veya bu tutarı geçse bile ilgili yıldaki toplam mal ve hizmet alışlarının yüzde 5‘ini aşmaması gerekir. 870.000 TL tutarı 2026 yılı için geçerlidir.

İzaha Davet Kapsamında Kesilen Cezada Uzlaşma Yolu Açık mı?

370. maddenin (b) fıkrası kapsamında kesilen vergi ziyaı cezası, uzlaşma kapsamı dışındadır. Vergi Usul Kanunu’nun Ek 1. maddesi, “370 inci maddenin (b) fıkrası kapsamında kendilerine ön tespite ilişkin yazı tebliğ edilen mükelleflere mezkur maddeye göre kesilen ceza” ifadesiyle bu cezayı açıkça uzlaşmadan çıkarmıştır.

Buna karşılık 376. maddede izaha davet kapsamında kesilen cezalar için bir istisna öngörülmemiştir. Bu ayrımın uygulamadaki sonucu şudur: 370/b kapsamında kesilen cezalarda uzlaşma yolu kapalı olduğundan, mükellefin ceza yükünü hafifletebileceği yol çoğu zaman yalnızca VUK 376 indirim hakkıdır.

Sık Sorulan Sorular

VUK 376 indirim oranı 2026’da kaç?

Vergi ziyaı, usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarında temel indirim oranı yüzde 50’dir. Ancak 40.000 TL’yi aşmayan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarında bu oran yüzde 50 artırımlı, yani yüzde 75 olarak uygulanır. 40.000 TL tutarı 588 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile 1 Ocak 2026’dan itibaren geçerlidir.

VUK 376 başvuru süresi kaç gündür?

Vergi/ceza ihbarnamesinin tebliğ tarihinden itibaren otuz gündür. Başvuru ilgili vergi dairesine yapılır. Bu süre kaçırıldığında indirim hakkı düşer.

Vergi ziyaı cezasında ikinci kez indirim oranı düşer mi?

Hayır. Eskiden Vergi Usul Kanunu’nun 376. maddesinin birinci fıkrasının 2 numaralı bendi, ilk defadan sonra kesilen vergi ziyaı cezalarında daha düşük bir indirim öngörüyordu. Bu bent 28 Temmuz 2024 tarihli 7524 sayılı Kanunun 14. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır. Bugün vergi ziyaı cezalarında ilk defa ayrımı yapılmaksızın cezanın yarısı indirilir.

VUK 376 indirimi ile uzlaşma birlikte kullanılabilir mi?

Hayır. Uzlaşmanın gerçekleşmesi halinde uzlaşılan cezalar hakkında başkaca bir indirim uygulanmaz. Mükellefin iki yoldan birini seçmesi gerekir. Öte yandan 40.000 TL’yi aşmayan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezaları uzlaşma kapsamı dışındadır; bu cezalar için 376. maddedeki indirim yüzde 75 olarak uygulanır.

İndirimli ödeme yapılmazsa ne olur?

İndirim talebinde bulunulan vergi ve ceza süresinde ödenmez veya dava konusu yapılırsa madde hükmünden yararlanılamaz. Danıştay Üçüncü Dairesinin 22.05.2024 tarihli E:2023/11080, K:2024/3268 sayılı kararına konu olayda da idare, ödeme yapılmadığı için indirim hakkının kaybedildiğini bildirmiştir.

VUK 376 indirimi tekerrüre esas ceza tutarını düşürür mü?

Hayır. Danıştay Üçüncü Dairesi 22.05.2024 tarihli E:2023/11080, K:2024/3268 sayılı kararında, cezanın erken ödeme nedeniyle indirimli tahsil edilmesinin tekerrüre esas alınacak tutarı etkilemeyeceğine hükmetmiştir. Tekerrürde cezanın indirimsiz tutarı esas alınır.

Uzlaşma talebinden vazgeçip VUK 376 indirimine dönülebilir mi?

Evet, ancak uzlaşma tutanağı imzalanmadan önce. Vergi Usul Kanunu’nun Ek 9. maddesi, mükellefin uzlaşma tutanağını imzalayıncaya kadar uzlaşma talebinden vazgeçtiğini beyan ederek 376. maddenin birinci fıkrasının 1 numaralı bendinin uygulanmasını isteme hakkını saklı tutar. Tutanak imzalandıktan sonra uzlaşılan cezalar hakkında başkaca bir indirim uygulanmaz.

İzaha davet sonrası kesilen vergi ziyaı cezası oranı ne kadardır?

VUK 370 uyarınca izahın yeterli bulunmaması halinde otuz gün içinde beyannamenin verilmesi ve ödeme süresi geçmiş vergilerin gecikme zammı oranında bir zamla ödenmesi şartıyla vergi ziyaı cezası ziyaa uğratılan vergi üzerinden yüzde 20 oranında kesilir. Bu durum vergi incelemesi yapılmasına engel teşkil etmez.

SMİYB kullanımında izaha davet eşiği 2026 yılında ne kadardır?

VUK 370/b uyarınca sahte veya yanıltıcı belge tutarının bir takvim yılında 870.000 TL’yi geçmemesi veya bu tutarı geçse bile ilgili yıldaki toplam mal ve hizmet alışlarının yüzde 5’ini aşmaması gerekir. 870.000 TL tutarı 2026 yılı için geçerlidir.

İzaha davet kapsamında kesilen ceza uzlaşmaya konu edilebilir mi?

VUK 370/b kapsamında kesilen vergi ziyaı cezası uzlaşma kapsamı dışındadır. VUK Ek 1. maddesi bu cezayı açıkça uzlaşmadan çıkarmıştır. Bu cezalarda mükellefin ceza yükünü hafifletebileceği temel yol 376. maddedeki otuz günlük indirim hükmüdür.

İlgili Makaleler

• VUK 359 Madde Son Hali
• Vergi Ceza İhbarnamesi
• Tarhiyat Sonrası Uzlaşma
• VUK Mükerrer Madde 355