TTK Madde 445: Genel Kurul Kararının İptali

Genel kurul kararının iptali, anonim şirket yönetiminde azınlık pay sahipleri ile hâkim ortaklar arasındaki en önemli hukuki denge noktasını oluşturur. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 445’inci maddesine göre, kanuna, esas sözleşmeye ya da dürüstlük kuralına aykırı biçimde alınan genel kurul kararları aleyhine, karar tarihinden itibaren üç ay içinde asliye ticaret mahkemesinde iptal davası açılabilir. Bu dava, hâkim ortağın çoğunluk gücünü kötüye kullanmasını önleyen ve azınlık pay sahiplerinin şirket içinde hukuki güvencesinin temelini oluşturan en etkin araçlardan biridir.

Özetle: TTK m.445 uyarınca genel kurul kararının iptali için dava açma hakkı belirli kişilere tanınmıştır (TTK m.446). İptal davası, karar tarihinden itibaren üç aylık hak düşürücü süreye tabidir; bu süre geçtikten sonra iptal talebinde bulunmak mümkün değildir. Kararın butlan sebebiyle baştan geçersiz sayılması ise ayrı bir müessese olup TTK m.447’de düzenlenmiştir ve herhangi bir süreye tabi tutulmamıştır.

TTK Madde 445 Metni

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu‘nun 445. maddesinin yürürlükteki metni şöyledir:

MADDE 445- (1) 446 ncı maddede belirtilen kişiler, kanun veya esas sözleşme hükümlerine ve özellikle dürüstlük kuralına aykırı olan genel kurul kararları aleyhine, karar tarihinden itibaren üç ay içinde, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinde iptal davası açabilirler.

TTK Madde 445 Gerekçesi

Maddenin kanun gerekçesinde şu açıklamalara yer verilmiştir:

“Hüküm, 6762 sayılı Kanunun 381 inci maddesinin tekrarıdır.”

İptal Davası Kimler Tarafından Açılabilir?

TTK m.445’in yolladığı m.446’ya göre genel kurul kararının iptali davası şu kişiler tarafından açılabilir:

• Toplantıda hazır bulunup da karara olumsuz oy veren ve bu muhalefetini tutanağa geçirten pay sahipleri,
• Toplantıda hazır bulunup da oy kullanmalarının hukuka aykırı biçimde engellenmesi, gündemin gereği gibi ilan edilmemesi, toplantıya katılma yetkisi olmayan kişilerin oy kullanması veya genel kurulun toplantıya yetkisiz çağrılması sebebiyle karara katılmayanlar,
• Toplantıda hazır bulunmayan pay sahipleri (çağrının usule aykırı yapılması, toplantıda görüşülmesi gereken konuların ilan edilmemesi veya gündem dışında karar alınması hâlinde),
• Yönetim kurulu ve bir yönetim kurulu üyesi (kararın kanun veya esas sözleşmeyi ihlal etmesi durumunda sorumluluktan kurtulmak için).

Uygulamada en sık karşılaşılan hâl, toplantıya katılan ancak çoğunluk tarafından ezilen azınlık pay sahiplerinin muhalefet şerhini tutanağa geçirmesi ve akabinde iptal davası açmasıdır.

İptal Gerekçeleri: Kanun, Esas Sözleşme ve Dürüstlük Kuralı

TTK m.445, üç ayrı iptal gerekçesi belirlemiştir. Bunlar birbiriyle yarışan değil, birlikte uygulanan kategorilerdir:

1. Kanuna aykırılık: Genel kurulun, TTK’nın emredici hükümlerine ya da ilgili mevzuata aykırı karar alması hâlinde bu gerekçeyle iptal davası açılabilir. Örneğin kâr dağıtımında TTK m.507’nin öngördüğü asgari pay dağıtım yükümlülüğünün görmezden gelinmesi, bilgi alma ve inceleme hakkını düzenleyen TTK m.437’nin ihlal edilmesi veya oydan yoksunluk kuralının çiğnenmesi kanuna aykırılığa örnektir.

2. Esas sözleşmeye aykırılık: Şirketin kuruluş iradesini ve taraflar arasındaki temel düzenlemeleri içeren esas sözleşme, ikinci iptal zeminini oluşturur. Esas sözleşmede öngörülen toplantı ve karar nisabına uyulmaması, sözleşmede belirlenen kâr dağıtım oranının altında kalınması ya da özel prosedürlerin atlanması bu kapsamda değerlendirilebilir.

3. Dürüstlük kuralına aykırılık: TTK m.445’in en geniş ve uygulamada en çok işletilen zemindir. Dürüstlük kuralına (MK m.2) aykırılık, karar yalnızca çoğunluk pay sahiplerine yarar sağlarken azınlığı orantısız biçimde zedeliyorsa gündeme gelir. Uzun yıllar kâr dağıtılmaması buna karşılık yönetim kurulu ücreti ve huzur haklarının yüksek tutulması, azınlığın bilgi taleplerinin sürekli reddi ve şirket kaynaklarının bağlı kişiler lehine aktarılması uygulamada en sık rastlanan dürüstlük kuralı ihlalleri arasındadır.

Üç Aylık Hak Düşürücü Süre

TTK m.445 uyarınca genel kurul kararının iptali davası, karar tarihinden itibaren üç ay içinde açılmak zorundadır. Bu süre hak düşürücü niteliktedir; sürenin geçirilmesi hâlinde iptal hakkı sona erer. Söz konusu sürenin başlangıç noktası olarak genel kurul toplantı tarihi esas alınmaktadır. Toplantıya katılmayan pay sahipleri için ise tebliğ veya öğrenme tarihi değil, yine karar tarihi belirleyicidir; bu nedenle azınlık pay sahiplerinin genel kurul süreçlerini yakından takip etmesi son derece önemlidir.

Üç aylık süre, TTK m.447 kapsamındaki butlan hâllerine uygulanmaz. Butlan, herhangi bir süreye tabi olmaksızın her zaman ileri sürülebilir; ancak butlan hâlleri hem daha ağır hem de daha sınırlıdır (pay sahipliği haklarının kaldırılması veya ağırlaştırılması, dürüstlüğe aykırı kar dağıtımı kararları gibi belirli hâllerde söz konusu olur).

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Genel kurul kararının iptali davası, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinde açılır. Bu kural hem görev hem yetki bakımından emredici niteliktedir. Şirket merkezinin başka bir ile taşınmış olması hâlinde ise yetki yeni şirket merkezinin bulunduğu asliye ticaret mahkemesine geçer. Davanın muhatabı şirket tüzel kişiliğidir.

Kâr Dağıtmama Kararlarının İptali — Uygulamada Öne Çıkan Alan

Yargı pratiğinde genel kurul kararının iptali davalarının önemli bir bölümü kâr dağıtımı reddine ilişkin genel kurul kararları üzerinde yoğunlaşmaktadır. TTK m.507 uyarınca her pay sahibi, kanun ve esas sözleşme hükümlerine göre dağıtılmasına karar verilen net dönem kârına payları oranında katılma hakkına sahiptir. Şirketin kâr ettiği bir dönemde kâr dağıtmama kararı alınması, kural olarak hukuka aykırılık oluşturmaz; zira genel kurulun yedek akçeye ayırma konusunda takdir yetkisi vardır. Ancak bu takdir yetkisinin uzun yıllar boyunca ve herhangi bir somut gerekçe sunulmaksızın kullanılmaya devam etmesi, özellikle aynı dönemde yönetim kurulu ücreti ve huzur haklarının artırılmasıyla bir arada değerlendirildiğinde, dürüstlük kuralına açık biçimde aykırılık oluşturmaktadır.

Aşağıda aktarılan iki Yargıtay kararı, bu tablonun yargı tarafından nasıl değerlendirildiğini somut biçimde ortaya koymaktadır.

Yargıtay Kararları

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, genel kurul kararının iptali davalarında dürüstlük kuralının yorumunu ve iptale konu kararların değerlendirme ölçütlerini istikrarlı biçimde ortaya koymuştur.

Karar 1 — Yaklaşık 8 yıl kâr dağıtmama ve %400 huzur hakkı artışı:

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2021/1066 E. — 2022/4721 K., 13/06/2022 tarihli kararı (onama).

Söz konusu davada, %40 hisseye sahip davacı, 08.08.2017 tarihinde yapılan olağan genel kurulda alınan kâr dağıtmama kararının ve şirket müdürünün huzur hakkının 5.000 TL’den 20.000 TL’ye çıkarılmasına ilişkin kararın TTK m.445 uyarınca iptali talebinde bulunmuştur. İlk derece mahkemesi şu tespitlerle iptale hükmetmiştir:

“…hiç kâr payı dağıtılmamasına rağmen, şirket müdürünün alacağı huzur hakkının % 400 artırılmış olması ve enflasyon artış oranı dikkate alındığında çok fahiş olduğu ve herhangi bir haklı ve somut bir gerekçe sunulmadığı, eşitlik dürüstlük kurallarına da aykırı bulunduğu…”

Yargıtay 11. HD, istinaf ve temyiz aşamalarında bu gerekçeli kararı onamıştır. Bu karar, şirketin kâr etmesine karşın kâr dağıtmama kararlarını yöneticilerin ücret ve haklarını artırmakla birleştirmenin dürüstlük kuralını ihlal ettiğini teyit etmesi bakımından emsal niteliğindedir.

Karar 2 — Uzun süreli kâr dağıtmama ve TTK m.445 uyarınca iptal:

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2020/6312 E. — 2022/628 K., 26/01/2022 tarihli kararı (onama).

Bu davada davacı, üç ortaklı limited şirkette %40 hisseye sahip olup 30.06.2016 tarihli genel kurulda alınan kâr dağıtmama kararının TTK m.445 uyarınca iptali talebinde bulunmuştur. İlk derece mahkemesi ve Bölge Adliye Mahkemesi, şirketin kâr etmesine karşın yaklaşık sekiz yıldır kâr dağıtmamasının ve bu durumun somut gerekçeden yoksun olmasının dürüstlük kuralıyla bağdaşmadığını belirlemiştir:

“…yaklaşık 8 yıl boyunca kâr dağıtımı yapmayan davalı şirketin, 2015 yılına ait kârını da dağıtmayarak şirket yedeklerine eklenmesine karar verilmiş olmasının yasa, sözleşme ve objektif iyi niyet kuralları ile çeliştiği, bu nedenle kar dağıtımı yapılmamasına ilişkin 6 nolu kararın iptali gerektiği…”

Yargıtay 11. HD, Bölge Adliye Mahkemesi kararını onamıştır. Bu karar; kâr dağıtmama kararı tek başına iptal gerekçesi oluşturmasa da uzun vadede ısrarla sürdürülmesinin ve somut gerekçeden yoksun olmasının iptal için yeterli olabileceğini göstermektedir.

Her iki kararda da mahkemeler, anonim şirket genel kurul kararlarının iptali davasında iptale konu kararın kanuna, esas sözleşmeye ya da dürüstlük kuralına aykırılığını ayrı ayrı irdelemiş; somut gerekçe sunulamaması hâlinde hak kaybına neden olan kararların iptal yaptırımıyla karşılaşacağını ortaya koymuştur.

İptal Kararının Sonuçları

Genel kurul kararının iptali davası kabulle sonuçlandığında, iptal kararı geriye yürür; karar başından itibaren geçersiz sayılır. İptal kararı şirkete ve tüm pay sahiplerine karşı hüküm ifade eder (erga omnes etkisi); kararın iptalinden yalnızca davacı değil, tüm pay sahipleri yararlanır. Bu nedenle iptal davası bireysel bir koruma aracı olmakla birlikte şirket içi hukuki dengeyi de yeniden tesis eden kurumsal bir işlev üstlenir.

Uygulamada anonim şirketlerde genel kurul kararlarının iptali sıklıkla kâr dağıtımı, ibra, esas sözleşme değişikliği, yönetim kurulu seçimi ve sermaye artırımı gibi önemli gündem maddelerini kapsamaktadır. İptal kararı sonrası şirketin aynı konuda yeni bir genel kurul kararı alması mümkündür; ancak bu yeni kararın da kanuna ve dürüstlük kuralına uygun olması gerekmektedir.

Sık Sorulan Sorular

TTK m.445 uyarınca genel kurul kararının iptali için süre ne kadardır?

İptal davası, genel kurul kararının alındığı tarihten itibaren üç ay içinde açılmak zorundadır. Bu süre hak düşürücü niteliktedir; aşılması hâlinde iptal hakkı tamamen ortadan kalkar. Toplantıya katılmayan pay sahipleri için de başlangıç tarihi karar tarihidir, tebliğ ya da öğrenme tarihi değildir.

Genel kurul kararının iptali davası kimler tarafından açılabilir?

TTK m.446’ya göre; toplantıda olumsuz oy verip muhalefetini tutanağa geçiren pay sahipleri, oy kullanmaları hukuka aykırı biçimde engellenenler, toplantıya katılmayanlar (çağrı usulsüzlüğü, gündemin ilan edilmemesi veya gündem dışı karar alınması hâlinde) ve kararın kanuna ya da esas sözleşmeye aykırı olması hâlinde yönetim kurulu veya bir yönetim kurulu üyesi dava açabilir.

Kâr dağıtmama kararı her zaman iptal gerekçesi oluşturur mu?

Hayır. Şirketin kâr ettiği bir dönemde kâr dağıtmama kararı alınması tek başına iptal gerekçesi oluşturmaz; genel kurulun yedek akçeye ayırma konusunda takdir yetkisi vardır. Ancak somut gerekçe sunulmaksızın uzun yıllar boyunca kâr dağıtılmaması, özellikle yöneticilerin ücret ve huzur haklarının artırılmasıyla birleştiğinde dürüstlük kuralına aykırılık oluşturabilir ve Yargıtay kararları da bu çizgidedir.

İptal davası ile butlan arasındaki fark nedir?

İptal davası (TTK m.445), kanun/esas sözleşme/dürüstlük kuralına aykırılık hâllerinde üç aylık hak düşürücü süreye tabidir ve yetkili kişilerce açılır. Butlan (TTK m.447) ise pay sahipliği haklarının kaldırılması veya ağırlaştırılması gibi daha ağır ihlâllerde söz konusu olur; süresizdir ve herhangi bir kişi tarafından ileri sürülebilir.

Genel kurul kararının iptali kararı hangi sonuçları doğurur?

İptal kararı geriye yürür; karar başından itibaren geçersiz sayılır. Karar tüm pay sahiplerine karşı hüküm ifade eder (erga omnes etkisi); iptalden yalnızca dava açan değil, şirketteki tüm pay sahipleri yararlanır. Şirket aynı konuda yeniden genel kurul kararı alabilir; ancak bu kararın da hukuka uygun olması gerekir.

Sonuç

TTK m.445, anonim şirket yönetiminde çoğunluk iradesinin azınlık aleyhine sınırsız kullanılmasını engelleyen temel güvencelerden biridir. Genel kurul kararının iptali davası; karar tarihinden itibaren işleyen üç aylık hak düşürücü süre, belirli kişilere tanınan dava açma hakkı ve erga omnes etkili iptal kararıyla kurumsal bir denge işlevi üstlenmektedir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi içtihadı özellikle kâr dağıtmama kararlarında dürüstlük kuralını titizlikle uygulamakta; somut gerekçeden yoksun ve uzun süreli kâr dağıtmama politikalarını iptal gerekçesi olarak kabul etmektedir. Bu nedenle genel kurul süreçlerinde azınlık pay sahiplerinin haklarını etkin biçimde takip edebilmesi ve süre kaybetmeksizin hukuki yola başvurabilmesi büyük önem taşımaktadır.